«Ο πατέρας μου δεν εφηύρε το rock ‘n’ roll. Η μουσική υπήρχε ήδη – εκείνος ήταν η μαμή στη γέννησή της. Ωστόσο, βοήθησε στο μεγάλωμα του παιδιού και το υπερασπίστηκε. Υπήρξαν πολλοί άνθρωποι που ήθελαν την εξαφάνιση αυτής της μουσικής καθώς γινόταν ολοένα και πιο δημοφιλής. Την αποκαλούσαν μουσική της ζούγκλας. Πολλοί την έβλεπαν σαν απειλή για την Αμερική των λευκών. Ο πατέρας μου, παίζοντας αυτή τη μουσική, βοήθησε να σπάσουν τα φυλετικά εμπόδια που υπήρχαν για πάρα πολύ καιρό. Το κίνητρό του ωστόσο δεν ήταν ποτέ το κέρδος, αλλά η διάδοση του rock’n’roll για να φέρει κοντά διαφορετικές φυλετικές ταυτότητας για ένα και μόνο λόγο: για να απολαύσουν τη μουσική».

Lance Freed, γιός του DJ Alan Freed

Πριν από εξήντα πέντε χρόνια πραγματοποιήθηκε η πρώτη rock συναυλία στο Κλίβελαντ του Οχάιο, οργανωμένη από δυο ανθρώπους με πάθος για μια μουσική που γεφύρωνε το φυλετικό χάσμα σε μια Αμερική όπου το μίσος εναντίον των μαύρων περίσσευε. Η εκδήλωση έλαβε χώρα στο Cleveland Arena, ένα γήπεδο χωρητικότητας δέκα χιλιάδων ατόμων και εμπνευστές της ήταν δυο οραματιστές που τάραζαν τα ραδιοκύματα παρουσιάζοντας ένα νέο επαναστατικό ήχο φέρνοντας κοντά λευκούς και μαύρους νέους.

Ο ένας ήταν ο ραδιοφωνικός παραγωγός Alan Freed, ο άνθρωπος που θεωρείται ότι το 1951 επινόησε τον όρο rock ‘n’ roll (ένα παλιό υπονοούμενο των bluesmen για το σεξ), θέλοντας να περιγράψει το χορευτικό κομμάτι των rhythm ‘n’ blues δίσκων που έπαιζε στην εκπομπή του The Moondog House και η οποία μεταδιδόταν από τον ραδιοσταθμό WJW της πόλης. Ήξερε ότι στη συντριπτική του πλειοψηφία το κοινό του αποτελούσαν νεαροί Αφροαμερικανοί αλλά αυτό δεν τον ενδιέφερε. Ο δεύτερος ήταν ο Leo Mintz, ιδιοκτήτης του Records Rendezvous, ενός δισκάδικου στις παρυφές της μαύρης κοινότητας του Κλίβελαντ και ο άνθρωπος που είχε πείσει αρχικά τον Freed να προσθέσει το συγκεκριμένο είδος «φυλετικής μουσικής» στο ρεπερτόριό του (μέχρι τότε έπαιζε κλασική μουσική) και έγινε σπόνσορας της εκπομπής του. Πουλώντας δίσκους, είχε διαπιστώσει μια ολοένα και αυξανόμενη πελατεία λευκών νεαρών που εκδήλωναν έντονο ενδιαφέρον για τους μαύρους καλλιτέχνες. Όλα αυτά συνέβαιναν σχεδόν δώδεκα χρόνια πριν τη θέσπιση του νόμου για τα πολιτικά δικαιώματα και, όπως ήταν φυσικό, ο αρχηγός του FBI J Edgar Hoover είχε θέσει τον Freed υπό παρακολούθηση επειδή οι δίσκοι που έπαιζε αποτελούν απειλή για το λευκό κατεστημένο. Ήταν η εποχή του Κόκκινου Φόβου και η Αμερική έψαχνε πάντα για καινούργιους εχθρούς. Το rok ‘n’ roll ήταν ο σατανάς που έμπαινε στα σπίτια των φιλήσυχων πολιτών.

Η εκπομπή του Freed κέρδιζε συνεχώς νέο ακροατήριο και έτσι οι δυο άντρες αποφάσισαν να κάνουν κάτι που δεν είχε ξαναγίνει: να οργανώσουν μια χορευτική εκδήλωση με μερικούς καλλιτέχνες που παρουσιάζονταν από την εκπομπή του Freed. Σαν τίτλο σκέφτηκαν το Moondog Coronation Ball και σαν headliners κάλεσαν τον εξηντάχρονο σαξοφωνίστα Paul Williams με την μπάντα του, τους Hucklebuckers, και τους Tiny Grimes Rockin’ Highlanders (ένα συγκρότημα μαύρων μουσικών που φορούσαν σκωτσέζικα κιλτ), ενώ θα εμφανίζονταν και άλλοι καλλιτέχνες. Ήταν λοιπόν επόμενο ότι τα εισιτήρια που κόστιζαν ενάμιση δολάριο εξαντλήθηκαν εν ριπή οφθαλμού, σχεδόν αποκλειστικά από μέλη της μαύρης κοινότητας του Κλίβελαντ. Στις δυο μοναδικές φωτογραφίες που έχουν διασωθεί από την εκδήλωση δεν υπάρχει κανένας λευκός ανάμεσα στο ακροατήριο.

O Alan Freed

Την Παρασκευή 21 Μαρτίου 1952 όλα ήταν έτοιμα για το μεγάλο γεγονός που έμελλε να μείνει στην ιστορία ως το πρώτο rock ’n’ roll κονσέρτο. Παρά το τσουχτερό κρύο χιλιάδες νέες και νέοι άρχισαν να σχηματίζουν ουρά μπροστά από της πόρτες του Cleveland Arena που δεν άργησε να γεμίσει. Όταν ο Freed ανέβηκε στη σκηνή για να προλογίσει το γεγονός, ο κόσμος τον υποδέχτηκε με ένα αμόκ ενθουσιασμού, καθώς κανείς δεν μπορούσε να πιστέψει ότι ο άνθρωπος που μέσω της εκπομπής του τους φιλοδωρούσε με τη δική τους μουσική στην πραγματικότητα ήταν λευκός.

Ωστόσο, ένα μικρό αλλά μοιραίο τυπογραφικό λάθος θα μετέτρεπε την «τρομερότερη χοροεσπερίδα», όπως την είχαν χαρακτηρίσει οι διοργανωτές, σε κανονική εξέγερση. Τη στιγμή που ο Mintz πληροφορήθηκε ότι όλα τα εισιτήρια είχαν εξαντληθεί, ζήτησε να τυπωθούν άλλες 9.950 με σκοπό τη διοργάνωση μιας δεύτερης εκδήλωσης λίγο μετά την πρώτη. Ο τυπογράφος όμως ξέχασε να προσθέσει ημερομηνία στα εισιτήρια της δεύτερης κι έτσι όλοι νόμισαν ότι επρόκειτο για μια και μοναδική εκδήλωση.

Συνολικά, μέσα και έξω από το γήπεδο είχαν συγκεντρωθεί περίπου είκοσι χιλιάδες άτομα αλλά όταν γέμισε ο χώρος και έκλεισαν οι πόρτες οι μισοί έμειναν έξω, παρόλο που είχαν εισιτήριο. Άρχισαν να ωρύονται «αφήστε μας να μπούμε», να κοπανάν τις πόρτες και να σπρώχνουν, προσπαθώντας να τις ανοίξουν. Τελικά, αφού έσπασαν τη τζαμαρία της εισόδου, εκατοντάδες άτομα ξεχύθηκαν στον ήδη κατάμεστο χώρο. Όταν έφτασε η αστυνομία ήδη επικρατούσε πανδαιμόνιο. Δόθηκε αμέσως εντολή στους μουσικούς να σταματήσουν, ενώ χρειάστηκε η παρέμβαση  της πυροσβεστικής που προσπάθησε να απομακρύνει το μαινόμενο πλήθος με τις μάνικες. Το πρώτο rock ‘n’ roll κονσέρτο τελείωσε πριν καν αρχίσει.

Το επόμενο πρωί ολόκληρος ο χώρος του Cleveland Arena ήταν σπαρμένος με μπουκάλια ουίσκι. Μιλώντας το επόμενο βράδυ στον WJW, ο Freed ζήτησε συγγνώμη από τους ακροατές του για τα γεγονότα την προηγούμενης βραδιάς. «Αν κάποιος μας είχε πει ότι είκοσι ή είκοσι πέντε χιλιάδες άνθρωποι θα προσπαθούσαν να εισβάλουν σε μια χοροεσπερίδα, θα γελούσαμε και θα τον λέγαμε τρελό».

O Leo Mintz (δεξιά) στο δισκάδικό του

Ο Freed μόλις και μετά βίας γλίτωσε από την κατηγορία του κακουργήματος, αν και τα δημοσιεύματα του τύπου για τη «χοροεσπερίδα» που είχε οργανώσει τον έφεραν στο προσκήνιο της δημοσιότητας. Ωστόσο, η πτώση του θα ήταν το ίδιο απότομη όσο η άνοδός του. Το 1954 έφυγε εν δόξη από το Κλίβελαντ για τη Νέα Υόρκη και το 1957 η τηλεοπτική εκπομπή του πρωτοπόρου DJ στο κανάλι ABC ματαιώθηκε όταν ένας μαύρος χορευτής χόρεψε στη σκηνή με μια λευκή κοπέλα, ξεσηκώνοντας τη μήνη των μετόχων από το Νότο. Η καριέρα του Freed τελείωσε οριστικά όταν κατηγορήθηκε ότι δωροδοκήθηκε από μάνατζερ για να παίζει δίσκους των καλλιτεχνών τους (κάτι που συνέβαινε και συμβαίνει ευρέως) και το 1962 καταδικάστηκε. Πέθανε από επιπλοκές στο συκώτι εξαιτίας χρόνιου αλκοολισμού τρία χρόνια αργότερα σε ηλικία 43 ετών.

Ο Mintz συνέχισε με το δισκάδικό του, δημιούργησε μια αλυσίδα με άλλα πέντε και τα διατήρησε μέχρι το θάνατό του το 1976.

Το Moondog Coronation Ball μπορεί να ατύχησε αλλά έβαλε τα θεμέλια για όλες τις rock συναυλίες που ακολούθησαν. Το Cleveland Arena κατεδαφίστηκε το 1977 και στη θέση του σήμερα υπάρχουν γραφεία του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού.

Cleveland Arena

Από ραδιοφωνική εκπομπή του Alan Freed

Mια καθαρή τοποθέτηση μέσω social media έκανε η γνωστή ελληνική εναλλακτική μπάντα, με αφορμή το θέμα της Παλαιστίνης και της γενοκτονίας στη Γάζα.

Το σχήμα που είναι γνωστό για τις εκρηκτικές συναυλίες του και αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε περιοδεία στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια διαμηνύει πως η θέση του για συγκεκριμένα κοινωνικά και πολιτική ζητήματα είναι ξεκάθαρη και πως θα την εκφράζει και πάνω στη σκηνή στις συναυλίες της.

Σημειώνουν μάλιστα ότι «από πέρυσι έχουν αρχίσει να εμφανίζονται περιπτώσεις —λίγες, ευτυχώς, μέχρι στιγμής— διοργανωτών συναυλιών που έχουν πρόβλημα με το να παίρνουμε θέση και να την εκφράζουμε στις εμφανίσεις μας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα είτε να ακυρωθεί η συναυλία είτε να δημιουργηθούν άβολες καταστάσεις πριν από την εμφάνισή μας».

Και υπογραμμίζει «δείχνουμε κατανόηση στους φόβους και τους προβληματισμούς που μπορεί να υπάρχουν. Ωστόσο, είμαστε ένα συγκρότημα που δεν μπορεί να δεχτεί τη λογοκρισία. Αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν ζητήματα σημαντικότερα από τη μουσική και είμαστε διατεθειμένοι να τα στηρίξουμε, ακόμη κι αν αυτό έχει κόστος για εμάς».

Tα πρόσφατα γεγονότα στη Θέουτα ανέδειξαν ξανά τον πόνο και το αδιέξοδο μεταναστών και προσφύγων, αλλά και την προσπάθεια επιβολής ακροδεξιών πολιτικών στην Ισπανία και ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Θέουτα, έχει εμφανιστεί ως πόλη-σύμβολο της μετανάστευσης στο τραγούδι του Manu Chao «Clandestino» το οποίο κυκλοφόρησε το 1998 και μπήκε στα στόματα χιλιάδων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.

Μέσα από το τραγούδι, ένας μετανάστης εξομολογείται πως νιώθει καταδιωγμένος, περιφέρεται σαν φάντασμα, επειδή δεν έχει χαρτιά και ο κόσμος τον φωνάζει «παράνομο – λαθραίο» ενώ εκείνος μετακινείται για να επιβιώσει και να ζήσει μια καλύτερη ζωή.

Αναφέρεται στη Θέουτα, αυτόν τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Aφρική με τον στίχο «Mi vida la dejé /Entre Ceuta y Gibraltar», (τη ζωή μου άφησα / ανάμεσα στην Θέουτα και το Γιβραλτάρ).

Solo voy con mi pena

Sola va mi condena

Correr es mi destino

Para burlar la ley

Perdido en el corazón

De la grande Babylon

Me dicen “el clandestino”

Por no llevar papel

Pa’ una ciudad del norte

Yo me fui a trabajar

Mi vida la dejé

Entre Ceuta y Gibraltar

Soy una raya en el mar

Fantasma en la ciudad

Mi vida va prohibida

Dice la autoridad

Solo voy con mi pena

Sola va mi condena

Correr es mi destino

Por no llevar papel

Perdido en el corazón

De la grande Babylon

Me dicen “el clandestino”

Yo soy el quebra ley

Mano Negra clandestina

Peruano clandestino

Africano clandestino

Marihuana ilegal

Solo voy con mi pena

Sola va mi condena

Correr es mi destino

Para burlar la ley

Perdido en el corazón

De la grande Babylon

Me dicen “el clandestino”

Por no llevar papel

Argelino clandestino

Nigeriano clandestino

Boliviano clandestino

Mano Negra ilegal

Μόνο με τη θλίψη μου προχωράω

Μόνη προχωρά κι η καταδίκη μου

Το τρέξιμο έγινε πεπρωμένο μου

Για να ξεφύγω από το νόμο

Χαμένος στην καρδιά

Της μεγάλης Βαβυλώνας

Με αποκαλούν λαθραίο

Επειδή δεν έχω χαρτιά

Σε μια πόλη του βορρά

Πήγα να δουλέψω

Η ζωή μου αφημένη

Ανάμεσα στη Θέουτα και το Γιβραλτάρ

Είμαι μια γραμμή στη θάλασσα

Φάντασμα στην πόλη

Η ζωή μου είναι απαγορευμένη

Λένε οι αρχές

Πηγαίνω μόνος με τη θλίψη μου

Μόνη προχωρά κι η καταδίκη μου

Το τρέξιμο είναι το πεπρωμένο μου

Επειδή δεν έχω χαρτιά

Χαμένος στην καρδιά

Της μεγάλης Βαβυλώνας

Με αποκαλούν λαθραίο

Εγώ είμαι αυτός που παραβαίνει το νόμο

Ακούστε το τραγούδι του Manu Chao

Πέθανε το Σάββατο 2 Αυγούστου, σε ηλικία 82 ετών, ο σπουδαίος μουσικός και ερμηνευτής Λάκης Χαλκιάς.

Την είδηση γνωστοποίησε η οικογένειά του, που ανακοίνωσε τον θάνατό του «με οδύνη και θλίψη».

Ο Μιχάλης Χαλκιόπουλος, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, γεννήθηκε στα Ιωάννινα στις 30 Αυγούστου 1943. Ήταν γιος του κλαρινίστα Τάσου Χαλκιά και της Μαρίκας Χαλκιά και προερχόταν από μουσική οικογένεια. Έπαιζε πέντε μουσικά όργανα (κιθάρα, μπουζούκι, λαούτο, τζουρά και ούτι) και ασχολήθηκε με το τραγούδι από την ηλικία των επτά ετών.

Ο Λάκης Χαλκιάς συνεργάστηκε κατά καιρούς με τα σπουδαιότερα ονόματα της μουσικής μας σκηνής, όπως με τους τραγουδιστές Σωτηρία Μπέλλου, Γρηγόρη Μπιθικώτση, Στέλιο Καζαντζίδη, Νίκο Ξυλούρη, Λουκιανό Κηλαηδόνη, αλλα και με τους συνθέτες Γιάννη Παπαϊωάννου, Βασίλη Τσιτσάνη, Μάρκο Βαμβακάρη, Γιώργο Ζαμπέτα, Γιάννη Μαρκόπουλο, Χρήστο Λεοντή, Χρήστο Νικολόπουλο κ.ά. Κορυφαία στιγμή της σταδιοδρομίας του, αποτέλεσε, η παρουσίαση του έργου του «2.500 Χρόνια Ελληνική Μουσική, από τον Όμηρο μέχρι σήμερα», η οποία πραγματοποιήθηκε στο Ηρώδειο, στις 28 Μαΐου του 2002.

Ο Λάκης Χαλκιάς υπήρξε υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ στις εθνικές εκλογές του 2007.

Πηγή: tvxs.gr

Δύο νέα περιστατικά κρατικής στοχοποίησης καλλιτεχνών που εκφράστηκαν υπέρ της Παλαιστίνης ήρθαν τις τελευταίες ημέρες στη δημοσιότητα. Στη Σιγκαπούρη, οι αρχές διερευνούν την εμφάνιση των Massive Attack, μετά την ανάρτηση παλαιστινιακής σημαίας στη σκηνή. Στη Γερμανία ο τραγουδιστής των Bob Vylan, Πασκάλ Ρόμπινσον-Φόστερ, συνελήφθη κατά την άφιξή του στο Βερολίνο και απελάθηκε. Τα δύο περιστατικά έρχονται να προστεθούν σε μια ευρύτερη τάση που καταγράφει η τελευταία έκθεση της Freemuse, σύμφωνα με την οποία αυξάνονται διεθνώς τα περιστατικά λογοκρισίας, εκφοβισμού και περιορισμού της καλλιτεχνικής ελευθερίας.

Η εμφάνιση των Massive Attack στη Σιγκαπούρη έκλεισε με τα μέλη του συγκροτήματος να υψώνουν την παλαιστινιακή σημαία. Λίγες ημέρες αργότερα, η αστυνομία της χώρας επιβεβαίωσε ότι ερευνά το περιστατικό, ενώ η Infocomm Media Development Authority (IMDA), η αρμόδια ρυθμιστική αρχή, ανακοίνωσε ότι εξετάζει εάν παραβιάστηκαν οι όροι της άδειας της συναυλίας. Η Σιγκαπούρη απαγορεύει τη δημόσια επίδειξη ξένων σημαιών χωρίς προηγούμενη άδεια και η παραβίαση της σχετικής νομοθεσίας μπορεί να επιφέρει ποινή φυλάκισης έως έξι μηνών, χρηματικό πρόστιμο ή και τα δύο.

Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, στη Γερμανία, ο τραγουδιστής του βρετανικού συγκροτήματος Bob Vylan, Πασκάλ Ρόμπινσον-Φόστερ, κρατήθηκε στο αεροδρόμιο του Βερολίνου, δεν του επετράπη η είσοδος στη χώρα και απελάθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σύμφωνα με έγγραφα που αποκάλυψε το The Intercept, η Ομοσπονδιακή Αστυνομία της Γερμανίας αιτιολόγησε την απόφασή της επικαλούμενη την εμφάνιση του συγκροτήματος στο Glastonbury το 2025, όταν ο Ρόμπινσον-Φόστερ φώναξε το σύνθημα «Death, death to the IDF». Σε εσωτερικό αστυνομικό φάκελο αναφερόταν ότι ο μουσικός διαδίδει αντισημιτικές αφηγήσεις και προπαγάνδα της Χαμάς, γεγονός που, κατά την εκτίμηση των αρχών απειλεί τη δημόσια ασφάλεια και τη δημόσια τάξη της Γερμανίας. Η απαγόρευση εισόδου ανακλήθηκε στα τέλη Ιουλίου, χωρίς οι γερμανικές αρχές να εξηγήσουν γιατί επιβλήθηκε αρχικά ή γιατί αποφάσισαν τελικά να την αποσύρουν.

Η υπόθεση των Bob Vylan είχε ήδη αποκτήσει διεθνείς διαστάσεις πριν από το περιστατικό στο Βερολίνο. Μετά τη συναυλία στο Glastonbury, η βρετανική αστυνομία ξεκίνησε ποινική έρευνα για τα συνθήματα που ακούστηκαν. Η έρευνα ολοκληρώθηκε χωρίς να ασκηθούν διώξεις, καθώς κρίθηκε ότι δεν υπήρχαν επαρκείς λόγοι για ποινική δίωξη. Παρ’ όλα αυτά, το συγκρότημα έχασε τις αμερικανικές θεωρήσεις εισόδου, ενώ ακυρώθηκαν προγραμματισμένες εμφανίσεις και διακόπηκε η συνεργασία του με το πρακτορείο εκπροσώπησης United Talent Agency.

Η εικόνα αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση που καταγράφει η τελευταία ετήσια έκθεση της Freemuse, του ανεξάρτητου διεθνούς οργανισμού με έδρα τη Δανία, ο οποίος από το 1998 παρακολουθεί και τεκμηριώνει παραβιάσεις της καλλιτεχνικής ελευθερίας παγκοσμίως.

Στην έκθεση State of Artistic Freedom 2026, η Freemuse συνδέει την αύξηση των περιστατικών λογοκρισίας με τη συνολική υποχώρηση των δημοκρατικών ελευθεριών. Επικαλούμενη την έκθεση του V-Dem Institute, σημειώνει ότι η παγκόσμια δημοκρατία έχει υποχωρήσει στα επίπεδα του 1985, ενώ η ελευθερία της έκφρασης είναι ο δείκτης που έχει επιδεινωθεί περισσότερο, καταγράφοντας επιδείνωση σε 44 χώρες έως το 2024. Παράλληλα, στοιχεία της UNESCO δείχνουν αύξηση της αυτολογοκρισίας στον χώρο της ενημέρωσης, φαινόμενο που, σύμφωνα με τη Freemuse, επεκτείνεται πλέον και στον πολιτισμό.

Ξεχωριστό κεφάλαιο της έκθεσης είναι αφιερωμένο στη λογοκρισία που συνδέεται με τη γενοκτονία στη Γάζα. Η οργάνωση σημειώνει ότι ο περιορισμός της καλλιτεχνικής έκφρασης δεν αφορά μόνο τις εμπόλεμες περιοχές αλλά επεκτείνεται σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και αλλού.

Για το Ηνωμένο Βασίλειο, η έκθεση αναφέρει ότι πολιτιστικοί οργανισμοί απέσυραν έργα, εκδηλώσεις και συνεργασίες που σχετίζονταν με την Παλαιστίνη, επικαλούμενοι αξιολογήσεις κινδύνου, πολιτικές ουδετερότητας ή ζητήματα ασφαλείας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει τις υποθέσεις των Bob Vylan και του ιρλανδικού συγκροτήματος Kneecap, το οποίο αντιμετώπισε κατηγορίες βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και σειρά ακυρώσεων εμφανίσεων στην Ευρώπη.

Η Freemuse επισημαίνει ακόμη ότι ολοένα περισσότερες κυβερνήσεις χρησιμοποιούν νομοθεσίες περί δημόσιας τάξης, εθνικής ασφάλειας ή τρομοκρατίας για να περιορίσουν καλλιτεχνικές εκφράσεις. Η έκθεση χρησιμοποιεί τον όρο lawfare για να περιγράψει τη χρήση του νόμου ως εργαλείου εναντίον δημιουργών, επισημαίνοντας ότι ασαφείς έννοιες όπως «υποκίνηση», «εξτρεμισμός», «προσβολή της θρησκείας» ή «δημόσια τάξη» επιτρέπουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ευρεία ερμηνεία από τις αρχές.

Παράλληλα, καταγράφεται αυξανόμενος ρόλος μη κρατικών παραγόντων. Εκστρατείες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οργανωμένες καταγγελίες, πιέσεις προς διοργανωτές και δημόσιες εκκλήσεις για ακύρωση εκδηλώσεων προηγούνται συχνά των επίσημων αποφάσεων. Σύμφωνα με την έκθεση, το φαινόμενο αυτό ενισχύει την αυτολογοκρισία, καθώς καλλιτέχνες και πολιτιστικοί οργανισμοί επιλέγουν να αποφεύγουν θέματα που θεωρούνται υψηλού πολιτικού κόστους, το λεγόμενο “chilling effect”, όπως το αποκαλεί η έκθεση.

Πηγή: info-war.gr

Σχετικά με το «Comfortably Numb Re-Imagined», ο Waters δήλωσε σε συνέντευξή του στο WIRED που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα ότι ελπίζει οι ακροατές «να θεωρήσουν ότι ήταν προφητικό — υπάρχει ένα σωστό και ένα λάθος. Αυτό δεν είναι περίπλοκο, και αυτό το τραγούδι βρίσκεται στη σωστή πλευρά της ιστορίας».

Η νέα εκδοχή του τραγουδιού των Pink Floyd του 1979 από το άλμπουμ The Wall έχει επανασχεδιαστεί ως φόρος τιμής στον παλαιστινιακό λαό και στη Γάζα, και περιλαμβάνει μια αλλαγή στο ρεφρέν, ώστε ο τελικός στίχος να γίνεται: «Δεν θα γίνω ποτέ comfortably numb» (βολεμένα αναισθητοποιημένος). Η Miari τραγουδάει στα αραβικά σε όλη τη διάρκεια της 9λεπτης και πλέον διασκευής, λέγοντας: «Όταν ήμουν νέα ονειρευόμουν την ελευθερία / Η ελπίδα φλογίζεται δυνατά σε ό,τι είμαι / Σαν ρίζες που σπάνε τα ερείπια / Ορίζουμε τη μοίρα μας / Το φως μας θα σπάσει το σκοτάδι / Είμαστε η υπόσχεση μιας νέας αυγής».

«Ελπίζω να ανακουφισοτύν, συνέχισε ο Waters, «ήταν μέρος της αντίστασης, και εμείς είμαστε μέρος της αντίστασης. Σουμούντ (Ṣumūd)».

Το WIRED εξήγησε ότι η αραβική λέξη σουμούντ είναι μια έννοια κεντρική στην παλαιστινιακή εμπειρία της σταθερότητας και του να παραμένει κανείς στη γη του παρά την κατοχή και τον εκτοπισμό.

Η Miari πρόσθεσε ότι ελπίζει πως σε 10 χρόνια από τώρα «όποιος ακούει το “Comfortably Numb Re-Imagined” θα βιώνει μια ελεύθερη Παλαιστίνη και θα θεωρεί το τραγούδι  μια μαρτυρία για την αλήθεια και το τι συνέβη, και απλώς θα αγαπήσει αυτή την αίσθηση της αντίστασης και της επείγουσας ανάγκης για ελευθερία».

Ο Waters απάντησε επίσης στις επαναλαμβανόμενες κατηγορίες περί αντισημιτισμού που του έχουν αποδώσει για την υποστήριξή του προς την Παλαιστίνη. Ο Waters έδωσε μια κοφτή απάντηση όταν ρωτήθηκε να σχολιάσει την κριτική ότι το έργο του είναι αντισημιτικό. «Άντε γαμήσου είναι η απάντησή μου σε αυτό», απάντησε ο Waters.

«Δεν έχω ούτε ίχνος αντισημιτισμού μέσα μου, ποτέ δεν είχα και ποτέ δεν θα έχω. Δεν με νοιάζει καθόλου ποια είναι η θρησκεία σου, ειλικρινά. Δεν με ενδιαφέρει αυτό. Με ενδιαφέρουν τα ανθρώπινα δικαιώματα για τα αδέρφια και τις αδερφές μου, όποιοι κι αν είναι. Το χρώμα του δέρματος, η θρησκεία, η εθνικότητα, η πολιτική — δεν θα μπορούσε να με νοιάζει λιγότερο».

Πρόσφατα, αυτή η κριτική κατά του Waters φούντωσε ξανά με τον τραγουδιστή των Disturbed, David Draiman, ο οποίος είναι Εβραίος και υπέρ του Ισραήλ, να δηλώνει στο podcast του Billy Corgan: «Ήταν μια τόσο τεράστια προδοσία, όχι μόνο για μένα, αλλά για τους Εβραίους παντού, όταν ο (Waters) πήρε την κατεύθυνση που πήρε. Και δεν ήταν μόλις πριν από δύο χρόνια· το κάνει εδώ και πολύ καιρό», προσθέτοντας ότι θα γροθόκοπούσε τον Waters αν οι δυο τους συναντιόντουσαν.

Σε μια ανοιχτή επιστολή, ο Waters αποκάλεσε τον Draiman «ένα ενοχλητικό μικρό αρχίδι» και είπε: «Θα συνεχίσω να συνεργάζομαι με όλα τα αδέρφια και τις αδερφές μου σε όλο τον κόσμο στο κίνημα για την απαίτηση ίσων ανθρωπίνων δικαιωμάτων για όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως θρησκείας, εθνικότητας ή καταγωγής».

Ο Waters είχε ηχογραφήσει ξανά το «Comfortably Numb» το 2022 ως μέρος του πρότζεκτ του The Lockdown Sessions. Εν τω μεταξύ, ο πρώην συνοδοιπόρος του στους Pink Floyd, David Gilmour, επανεκτέλεσε πρόσφατα το κομμάτι με τους Body Count.

Πηγή: https://consequence.net

Οι στίχοι του τραγουδιού του Danger Dan λειτουργούν ως ένας πρακτικός οδηγός αντιφασιστικής δράσης και οργάνωσης βάσης, προτρέποντας τους πολίτες να συγκροτήσουν μικρές, έμπιστες ομάδες και να εφαρμόσουν αυστηρά μέτρα συνωμοτικότητας και ψηφιακής ασφάλειας —όπως το να αφήνουν τα κινητά τους σπίτι, να μη βγάζουν φωτογραφίες και να επικοινωνούν αποκλειστικά πρόσωπο με πρόσωπο— ώστε να εντοπίζουν, να ερευνούν και να δημοσιοποιούν την ταυτότητα και τη δραστηριότητα των ακροδεξιών και των νεοναζί, καταγγέλλοντας παράλληλα τη συνενοχή των αρχών και κλείνοντας με ένα μήνυμα αλληλεγγύης σε άτομα που έχουν καταδικαστεί για βίαιες επιθέσεις εναντίον τους.

Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Οι συντελεστές της εκπομπής κατήγγειλαν την κίνηση ως «απαράδεκτη» σε μια περίοδο ανόδου της ακροδεξιάς βίας στη Γερμανία, αφιερώνοντας τον χρόνο του τραγουδιού σε μια άδεια σκηνή και συζητώντας το ζήτημα στον «αέρα». Την ίδια στιγμή, η λογοκρισία και η δημοσιότητα εκτόξευσαν το τραγούδι στην κορυφή του YouTube, ενώ οκτώ μέλη του Τηλεοπτικού Συμβουλίου του ZDF άσκησαν κριτική στον σταθμό, υποστηρίζοντας ότι έχασε την ευκαιρία να ανοίξει έναν ουσιαστικό δημόσιο διάλογο για την αντιμετώπιση των φασιστών.

«Ναι, είμαι γύφτος, 

Στη φράση του αυτή, αλλά και σε αρκετά τραγούδια του, η λέξη «γύφτος» γίνεται σύμβολο ταυτότητας και υπερηφάνειας. Η προσωπική αυτή επιλογή, ωστόσο, δεν αναιρεί το γεγονός ότι στη σημερινή δημόσια χρήση η λέξη συχνά εκλαμβάνεται ως προσβλητική, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται με σκοπό να μειώσει ή να στιγματίσει τους Ρομά, όπως συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις ρατσιστικού ή ακροδεξιού λόγου.

Σημασία έχει, λοιπόν, με ποια πρόθεση χρησιμοποιείται η λέξη. Άλλο είναι η ιστορική ή αυτοβιογραφική αναφορά -όπως στη δήλωση του Κώστα Χατζή ή στα παλαιά τραγούδια και λογοτεχνικά έργα- και άλλο η χρήση της ως μέσο προσβολής ή στιγματισμού. Οι λέξεις αλλάζουν σημασία με τον χρόνο, και η λέξη «γύφτος» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της εξέλιξης.

Για πολλούς μεγαλύτερους σε ηλικία Ρομά, αλλά και για προηγούμενες γενιές Ελλήνων, η λέξη αποτελούσε την καθιερωμένη ελληνική ονομασία της κοινότητας. Άλλωστε, η ίδια η ελληνική γλώσσα είναι γεμάτη από παραδείγματα όπου η λέξη χρησιμοποιείται χωρίς πρόθεση προσβολής.

Στη δημοτική παράδοση και στο λαϊκό τραγούδι συναντάμε τίτλους και στίχους όπως «Γύφτισσα μέρα», «Γύφτισσα τον εβύζαξε» και άλλες παραλλαγές, όπου η λέξη λειτουργεί ως περιγραφικός όρος και όχι ως υβριστικός.

Γνωστό και το τραγούδι «Γύφτισσα» του 1934 της Ρόζας Εσκενάζυ («Είμαι γύφτισσα τσιγγάνα
ξακουστή μες στο ντουνιά»). Το ίδιο συμβαίνει και στη λογοτεχνία. Το γεγονός ότι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, επέλεξε τον τίτλο «Η Γυφτοπούλα» για ένα από τα μυθιστορήματά του δείχνει ότι στα τέλη του 19ου αιώνα η λέξη αποτελούσε καθιερωμένη ονομασία στη δημόσια γλώσσα.

Η σημερινή έντονα υποτιμητική της φόρτιση διαμορφώθηκε σταδιακά κατά τον 20ό αιώνα, οπότε η λέξη «γύφτος» χρησιμοποιήθηκε όλο και συχνότερα ως υβριστικός χαρακτηρισμός.

Εκφράσεις όπως «φέρθηκε σαν γύφτος» ή «είναι γύφτος» έπαψαν να αναφέρονται στην καταγωγή κάποιου και άρχισαν να χρησιμοποιούνται ως προσβολές, αποδίδοντας αρνητικά στερεότυπα σε μια ολόκληρη κοινότητα.

Για τον λόγο αυτό, σήμερα οι περισσότεροι διεθνείς οργανισμοί, η ελληνική πολιτεία και οργανώσεις της ίδιας της κοινότητας προτιμούν τον όρο «Ρομά», ο οποίος αποτελεί τον σύγχρονο και επίσημο αυτοπροσδιορισμό.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλοι οι Ρομά απορρίπτουν τη λέξη. Παράλληλα, δεν λείπουν οι περιπτώσεις ανθρώπων Ρομά που εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τη λέξη «γύφτος» για τον εαυτό τους, όπως έκανε ο Κώστας Χατζής, ως έκφραση υπερηφάνειας για την καταγωγή τους και ως άρνηση να αποδεχθούν ότι μια ιστορική ονομασία πρέπει να αποτελεί λόγο ντροπής.

Από πού προέρχεται η λέξη «Γύφτος»

Η λέξη γύφτος αποτελεί παραφθορά της λέξης Αιγύπτιος. Στον Μεσαίωνα, πολλοί Ρομά που έφτασαν στην Ευρώπη ισχυρίζονταν ή θεωρούνταν ότι προέρχονταν από την Αίγυπτο και έτσι δημιουργήθηκε η ονομασία.

Παρόμοια συνέβη και στα αγγλικά όπου η λέξη Gypsy είναι παραφθρά της λέξης Egyptian. Άρα τόσο το «Gypsy» όσο και το «Γύφτος» βασίζονται στην ίδια λανθασμένη υπόθεση περί αιγυπτιακής καταγωγής.

Οι γλωσσολογικές και γενετικές έρευνες συμφωνούν ότι οι πρόγονοι των Ρομά προέρχονται από την Ινδία.

Διάσημοι Ρομά που άφησαν το αποτύπωμά τους στον πολιτισμό

Η ιστορία των Ρομά δεν είναι μόνο μια ιστορία διώξεων και κοινωνικού αποκλεισμού. Είναι ταυτόχρονα μια ιστορία δημιουργίας, τέχνης και πολιτιστικής προσφοράς.

Σε όλο τον κόσμο, Ρομά καλλιτέχνες συνέβαλαν καθοριστικά στη μουσική, στη λογοτεχνία και στις τέχνες, αφήνοντας έργα που ξεπέρασαν τα όρια της κοινότητάς τους.

Στη μουσική, μία από τις πιο εμβληματικές μορφές ήταν ο Django Reinhardt, ο
Βέλγος-Γάλλος κιθαρίστας Ρομά που θεωρείται ο δημιουργός της gypsy jazz και ένας από τους σημαντικότερους μουσικούς της τζαζ του 20ού αιώνα.

Στην Ισπανία, το φλαμένκο συνδέθηκε βαθιά με την παράδοση των Gitano, δηλαδή των Ισπανών Ρομά. Ο τραγουδιστής Camarón de la Isla θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες φωνές στην ιστορία του φλαμένκο, ενώ ο κιθαρίστας Paco de Lucía, με ρίζες από την κοινότητα των Gitano από την πλευρά της μητέρας του, αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως ένας από τους σπουδαιότερους δεξιοτέχνες της κιθάρας.

Στα Βαλκάνια, η Esma Redžepova, γνωστή ως «Βασίλισσα της μουσικής των Ρομά», έκανε γνωστή τη μουσική παράδοση των Ρομά σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο Šaban Bajramović, ένας από τους σημαντικότερους τραγουδιστές Ρομά, άφησε επίσης ανεξίτηλο το σημάδι του στη βαλκανική μουσική.

Διεθνή αναγνώριση γνώρισαν και οι Gipsy Kings, το γαλλικό συγκρότημα με ρίζες στις κοινότητες Gitans (Ρομά) της Γαλλίας, που συνδύασε το φλαμένκο με σύγχρονους ήχους και έγινε παγκόσμια γνωστό.

Στην Ελλάδα, σημαντικές μορφές της μουσικής με Ρομά καταγωγή είναι ο Κώστας Χατζής, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες τραγουδοποιούς, ο οποίος μίλησε δημόσια με υπερηφάνεια για τις ρίζες του, ο Μανώλης Αγγελόπουλος, μία από τις χαρακτηριστικότερες φωνές του λαϊκού τραγουδιού, και ο Βασίλης Παϊτέρης.

Πέρα από τη μουσική, σημαντική είναι και η παρουσία Ρομά διανοουμένων και λογοτεχνών. Ο Ian Hancock, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεθνώς μορφές στη μελέτη της γλώσσας, της ιστορίας και του πολιτισμού των Ρομά.

Η Πολωνή ποιήτρια και τραγουδίστρια Papusza (Bronisława Wajs) θεωρείται μία από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές φωνές των Ρομά, ενώ ο Ρουμάνος κοινωνιολόγος Nicolae Gheorghe υπήρξε κορυφαία μορφή του κινήματος για τα δικαιώματα των Ρομά.

Οι μορφές αυτές αποδεικνύουν ότι οι Ρομά δεν αποτελούν μόνο μια κοινότητα που συνδέθηκε ιστορικά με τη φτώχεια και τον αποκλεισμό, αλλά έναν λαό με πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, ο οποίος έχει προσφέρει σημαντικά στην παγκόσμια τέχνη και σκέψη.

Η ξεχασμένη γενοκτονία των Ρομά

Η ιστορία των Ρομά, όμως, δεν είναι μόνο μια ιστορία μουσικής, πολιτισμού και δημιουργίας. Είναι ταυτόχρονα μια ιστορία διωγμών, διακρίσεων και προκαταλήψεων που κορυφώθηκαν κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το ναζιστικό καθεστώς, εφαρμόζοντας τη θεωρία της «φυλετικής καθαρότητας», χαρακτήρισε τους Ρομά «φυλετικά ανεπιθύμητους» και τους υπέβαλε σε διώξεις ανάλογες με εκείνες που υπέστησαν οι Εβραίοι.

Χιλιάδες συνελήφθησαν, οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, υποβλήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία, αναγκαστικές στειρώσεις και απάνθρωπα ιατρικά πειράματα.

Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δολοφονήθηκαν από 220.000 έως και 500.000 Ρομά, ενώ ορισμένες μελέτες ανεβάζουν τον αριθμό ακόμη υψηλότερα. Η γενοκτονία αυτή είναι γνωστή στη γλώσσα ρομανί ως Porajmos («Καταβρόχθισμα») ή Samudaripen («Μαζική δολοφονία»).

Για δεκαετίες μετά τον πόλεμο, η τραγωδία των Ρομά έμεινε σχεδόν άγνωστη στο ευρύ κοινό και άργησε να αναγνωριστεί επίσημα από πολλά ευρωπαϊκά κράτη. Σήμερα αποτελεί αναγνωρισμένο μέρος της ιστορίας του Ολοκαυτώματος και υπενθυμίζει πού μπορεί να οδηγήσουν ο ρατσισμός, η μισαλλοδοξία και η δαιμονοποίηση ολόκληρων κοινωνικών ομάδων.

Η ιστορία της λέξης «γύφτος» μάς δείχνει ότι οι λέξεις αλλάζουν με τον χρόνο. Η ιστορία των Ρομά μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από τις λέξεις υπάρχουν άνθρωποι, ένας πολιτισμός αιώνων και μια κοινότητα που γνώρισε τόσο τη δημιουργία όσο και τον διωγμό.

Γι’ αυτό, είτε χρησιμοποιεί κανείς τον όρο «Ρομά» είτε αναφέρεται ιστορικά στη λέξη «γύφτος», εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι ο σεβασμός προς τους ανθρώπους και η γνώση της ιστορίας τους.

*Στη φωτογραφία ο Κώστας Χατζής και η κόρη του Δανιέλα.

Πηγή: thetoc.gr

Η οικογένειά της είχε Ευρωπαϊκές (Γαλλικές) και ιθαγενείς ρίζες από τις κοινότητες των Άνδεων. Αυτή η ιθαγενής καταγωγή θα της χαρίσει το προσωνύμιο «La Negra», που τη συνόδευσε σε ολόκληρη την καριέρα της. Μια καριέρα που, χάρη στο ατόφιο ερμηνευτικό της ταλέντο και τις απεριόριστες δυνατότητες της φωνής της, θα αρχίσει σε νεαρή ηλικία. Η Σόσα είναι μόλις 15 ετών, όταν κερδίζει ένα διαγωνισμό τραγουδιού ενός τοπικού ραδιοσταθμού της γενέτειράς της και υπογράφει το πρώτο της συμβόλαιο για ζωντανές παραστάσεις. Εννιά χρόνια μετά, το 1959, ηχογραφεί τον πρώτο της δίσκο, La Voz de la Zafra.

Από τα μέσα του ’60 η Σόσα αρχίζει να υπηρετεί με συνέπεια το nueva cancion που σαν χείμαρρος κατακλύζει εκείνα τα χρόνια τη Λατινική Αμερική. Μουσικό, λογοτεχνικό και πολιτικό συνάμα κίνημα, το ρεύμα του «νέου τραγουδιού» προάγει ένα τραγούδι διαμαρτυρίας με σαφείς πολιτικές αναφορές και σύγχρονες μουσικές φόρμες. Η Σόσα συνεργάζεται με πρωτοπόρους του κινήματος από την Αργεντινή όπως ο Αρμάντο Τεχάδα Γκόμεζ, o Τίτο Φράνσια και ο Όσκαρ Μάτους – ο οποίος γίνεται ο πρώτος της σύζυγος και πατέρας του Φαμπιάν, του μοναδικού παιδιού της. Στους δίσκους-ορόσημα αυτής της περιόδου συγκαταλέγονται και οι: Canciones con fundamento (1965), Yo no canto por cantar (1966) και Mujeres argentinas (1969) των Άριελ Ραμίρεζ και Φελίξ Λούνα. Επίσης, μοναδικές στάθηκαν οι ερμηνείες της στα τραγούδια του συμπατριώτη της Αταχουάλπα Γουπάνκι (Mercedes Sosa interpreta a Atahualpa Yupanqui) και της Χιλιανής Βιολέτα Παρρά (Homenaje a Violeta Parra), των «γονιών» του nueva cancion.

«Έχω τόσα αδέρφια που δεν μπορώ να τα μετρήσω / στην κοιλάδα, στα βουνά, στο πλάτωμα και στη θάλασσα (…) / Έχω τόσα αδέρφια που δεν μπορώ να τα μετρήσω / και μια πολύ όμορφη φιλενάδα / που τη λένε λευτεριά».

Γνωστή για τις κομμουνιστικές της ιδέες και τα αγωνιστικά μηνύματα της τέχνης της, η Σόσα συλλαμβάνεται από τη χούντα το 1979, κατά τη διάρκεια συναυλίας της στην πόλη της Λα Πλάτα, μαζί με τους περίπου 350 θεατές! Απελευθερώνεται ύστερα από διεθνή πίεση και καταφεύγει αυτό-εξόριστη στην Ευρώπη, πρώτα στη Γαλλία και μετά στην Ισπανία όπου θα μείνει για τρία χρόνια. Κουρασμένη από τη μελαγχολία της εξορίας, η Σόσα επιστρέφει στην Αργεντινή το 1982. Η ακόμα κραταιά χούντα – που θα πέσει λίγους μήνες αργότερα μετά τον πόλεμο των Φώκλαντς – δεν τολμά να την αγγίξει, φοβούμενη τη διεθνή κατακραυγή.

Με την επιστροφή της στην Αργεντινή, εμφανίζεται στο Θέατρο «Όπερα» του Μπουένος Άιρες προσκαλώντας την αφρόκρεμα της Αργεντίνικης μουσικής: Αντόνιο Ταράγκο Ρος, Άριελ Ραμίρεζ, Ροδόλφο Μεδέρος, Λέον Γκιέκο, Τσάρλυ Γκαρσία. Οι συναυλίες της το Φεβρουάριο του ’82 εξελίσσονται σε γιορτή υπέρ της δημοκρατίας, ηχογραφούνται ζωντανά, και κυκλοφορούν μετά την πτώση της χούντας στον ιστορικό δίσκο Mercedes Sosa en Argentina. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση είναι ίσως το κορυφαίο δισκογράφημα της Σόσα, περιέχοντας ένα πανόραμα των επιτυχιών της με την υπογραφή δημιουργών όπως η Βιολέτα Παρρά, ο Πάμπλο Μιλανές, ο Σίλβιο Ροντρίγκεζ και ο Αταχουάλπα Γουπάνκι. Σημειώστε μερικούς τίτλους: “Maria va”, “Alfonsina y el mar”, “Gracias a la vida”, “Los Hermanos”, και φυσικά το μνημειώδες “Solo le pido a Dios”:

«Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό / είναι να μην στέκω αδιάφορος απέναντι στον πόλεμο / που είναι ένα μεγάλο τέρας και χτυπά με δύναμη / όλη τη φτωχή αθωότητα του κόσμου».

Από τα μέσα του ’80 πληθαίνουν οι συνεργασίες της Σόσα με ηγετικές μορφές της λάτιν μουσικής, όπως ο Μίλτον Νασιμέντο και ο Λεόν Γκιέκο (Corazón americano) και ο Πάμπλο Μιλανές (Mercedes Sosa ’87), ενώ οργανώνει και μεγάλες περιοδείες στην Ευρώπη (Mercedes Sosa en vivo en Europa). Στα 1990s επιστρέφει στις παλιές της επιτυχίες με ζωντανές ηχογραφήσεις και εμπορικά επιτυχημένες συλλογές. Όμως, δεν εγκαταλείπει την παραγωγή νέων έργων, όπως το Sino (1993) και το Al despertar (1998). Ενδεικτικά της αξιοθαύμαστης συνέχειας του έργου της στον νέο αιώνα – παρά την σταδιακά κλονιζόμενη υγεία της – υπήρξαν τα τρία βραβεία Latin Grammy που έλαβε για τους δίσκους Misa Criolla (2000), Acústico (2003)και Corazón Libre (2006).

«Το χειροκρότημα συνεπάγεται μια μόνιμη ευθύνη» είχε δηλώσει σε μια συνέντευξη. Ευτυχώς, το χειροκρότημα το πήρε απλόχερα στη ζωή της, από επίσημους και αξιωματούχους μέχρι τον πιστό λαό της. Για χάρη της άνοιξαν οι μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου, από το Carnegie Hall του Λονδίνου μέχρι το Lincoln Center της Νέας Υόρκης, στις οποίες βρέθηκε πότε μόνη της, και πότε συνοδευόμενη από διεθνείς αστέρες όπως η Τζόαν Μπαέζ, η Σακίρα και ο Στιγκ.

Μια τέτοια παρουσία στο παγκόσμιο μουσικό στερέωμα δεν θα μπορούσε να μην αφήσει το – μικρό έστω – αποτύπωμά της στα ελληνικά μουσικά πράγματα. Εκτός από τις πολλές συναυλίες στη χώρα μας, η Σόσα είχε συμμετοχή και στην εγχώρια δισκογραφία. Το 1990, εκδίδονται τα «17 Τραγούδια» με τη Μαρία Φαραντούρη. Ένα απ’ αυτά είναι το “Solo le pido a Dios” που έγινε γνωστό με τη φωνή της Σόσα. Ένα άλλο είναι το “Sol Negro” του Γκαετάνο Βελόσο που ερμηνεύουν μαζί η Σόσα με τη Φαραντούρη. Ένα τρίτο είναι το «Νανούρισμα» του Μάνου Χατζιδάκι σε ποίηση Φ. Γκ. Λόρκα, το οποίο ερμηνεύει μόνη η Μερσέντες Σόσα, στα ελληνικά! Τη μούσα της Αργεντινής τη συναντάμε και το 2001 στο δίσκο των Apurimac «Στις γειτονιές του νότου», όπου ερμηνεύει πάλι στα ελληνικά το ταγκό «Βράχια γυμνά».

«Καλωσήρθες στην αιωνιότητα» φώναξε ο Λεόν Γκιέκο σε μια συναυλία προς τιμήν της Σόσα στη γενέτειρα της, μια μόλις μέρα μετά τον θάνατό της. Καλωσήρθαμε κι εμείς στην αιωνιότητα της φωνής και των τραγουδιών της. Ας είμαστε ήσυχοι: εκεί πάνω, η Μερσέντες Σόσα θα ’χει σίγουρα καλή παρέα, πλάι στον Βίκτορ Χάρα, τη Βιολέτα Παρρά, τον Αταχουάλπα Γουπάνκι, και όλους τους αγωνιστές της ελευθερίας αυτού του κόσμου. Όσο για τον επίλογο, τον τραγούδησε η ίδια η Σόσα στην μεγάλη επιτυχία της “Gracias a la vida”:

«Ευχαριστώ τη ζωή που μου έδωσε τόσα πολλά / μου έδωσε το γέλιο και μου έδωσε το κλάμα / ώστε να ξεχωρίζω τη χαρά από τη λύπη / τα δύο υλικά απ’ τα οποία είναι φτιαγμένα τα τραγούδια μου / και το δικό σας τραγούδι που είναι επίσης δικό μου / και το τραγούδι των πάντων που είναι το δικό μου τραγούδι».

Η Μερσέντες Σόσα άφησε την τελευταία της πνοή στις 4 Οκτωβρίου 2009, σε κλινική του Μπουένος Άιρες, όπου νοσηλευόταν. Τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας, ενώ η κατάσταση της υγείας της είχε επιδεινωθεί πολύ τις τελευταίες μέρες της ζωής της, εξαιτίας επιπλοκών στα νεφρά.

Πηγές: mousikaproastia.blogspot.gr, sansimera.gr μέσω alterthess.gr

Είναι 5 χρονών όταν οι κατακτητές Γερμανοί καίνε το χωριό του και μεταφέρουν τους κατοίκους του, πρόσφυγες στο Μυλοπόταμο. Επιστρέφουν στ΄ Ανώγεια μετά την απελευθέρωση. Από πολύ μικρός δείχνει την κλίση του στο τραγούδι και στη λύρα. Στα δώδεκα ο πατέρας του τού αγοράζει την πρώτη του λύρα για να εξελιχθεί πολύ γρήγορα σ΄ έναν από τους πλέον περιζήτητους σε γάμους, βαφτίσια και λοιπές κοινωνικές εκδηλώσεις, οργανοπαίχτες και τραγουδιστές της περιοχής του.

Σε ηλικία 17 χρόνων κατεβαίνει για πρώτη φορά να δουλέψει στο Ηράκλειο, στο κέντρο ” Κάστρο”. Όπως λέει αργότερα σε αφηγήσεις του, «εκεί αρχικά τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα…. Εις τα ορεινά χωριά της Κρήτης δεν ημπορούσε να εισχωρήσει αυτό που εισχώρησε στις πόλεις. Εκεί χόρευαν ταγκά, βαλς, ρούμπες, σάμπες και είμαστε υποχρεωμένοι εμείς να τα μαθαίνουμε αυτά τα τραγούδια, να τα παίζουμε στα πανηγύρια και στους γάμους, για να μπορούμε να ζήσουμε και ΄μεις, να βγάλουμε τα έξοδα μας και να τους κάνουμε σιγά-σιγά ν΄ αλλάξουνε και να αγαπήσουνε την κρητική μουσική». Στα τέλη του 1958 πραγματοποιεί την πρώτη του ηχογράφηση για δίσκο. Είναι το τραγούδι ” Κρητικοπούλα μου” (“μια μαυροφόρα όταν περνά”).

Λίγους μήνες, πριν, είχε παντρευτεί την Ουρανία Μελαμπιανάκη, κόρη ευκατάστατης οικογένειας του Ηρακλείου. Εγκαθίστανται στο Ηράκλειο οι οικονομικές δυσκολίες είναι στην αρχή μεγάλες. Το 1960 γεννιέται το πρώτο τους παιδί, ο Γιώργος, και 6 χρόνια μετά το δεύτερο, η Ρηνιώ. Την επιτυχία του πρώτου εκείνου τραγουδιού ακολουθούν αρκετές ακόμα ηχογραφήσεις σε μικρά δισκάκια. Ακριβώς το 1966 βγαίνοντας για πρώτη φορά από την Ελλάδα, συμμετέχει σ΄ ένα φολκλορικό φεστιβάλ στο Σαν-Ρέμο και να παίρνει το πρώτο βραβείο. Το 1967 ανοίγει στο Ηράκλειο το πρώτο κρητικό κέντρο τον “Ερωτόκριτο”. Τα πράγματα έχουν γίνει αισθητικά καλύτερα γι΄ αυτόν. Τον Φεβρουάριο του 1969 ηχογραφεί την ανοιχτή “Ανυφαντού”, ένα τραγούδι που “σπάει τα ταμεία” μέσα στην παραδοσιακή δισκογραφία της εποχής. Τον Απρίλη εκείνης της χρονιάς έρχεται για πρώτη φορά για εμφανίσεις στην Αθήνα, στο κέντρο “Κονάκι” και το Σεπτέμβριο εγκαθιστάτε μόνιμα στην πρωτεύουσα. Ο σκηνοθέτης Ερρίκος Θαλασσινός ,με τον οποίο γνωρίζονται στο “Κονάκι”, μιλάει γι΄ αυτόν στον συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο.

Ήδη όμως από το 1965 οι δυνατότητες του αλλά και ο χαρακτήρας του έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον του διευθυντή -τότε- της δισκογραφικής εταιρείας COLUMBIA, του Τάκη Λαμπρόπουλου. Μετά και την επιτυχία της “Ανυφαντούς”, το καλοκαίρι του 1970 ο Λαμπρόπουλος κατεβαίνει μαζί του στ΄ Ανώγεια, γίνονται κουμπάροι και ξεκινούν μια συνεργασία σε νέα πλαίσια. Πέρα από τα παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης η φωνή του Ξυλούρη θα περάσει στη σύγχρονη “έντεχνη” δημιουργία επώνυμων συνθετών. Μέσω απ’ αυτές τις επιλογές, μέλλεται η γνήσια κρητική έκφραση και το παραδοσιακό τραγούδι της Κρήτης να αποκτήσουν μια πανελλήνια εμβέλεια, μια δυναμική που ποτέ δεν είχαν στο παρελθόν, όσο μεγάλοι κι αν ήταν οι καλλιτέχνες, τραγουδιστές κι οργανοπαίχτες που την υπηρέτησαν. Με τον Γιάννη Μαρκόπουλο συνεργάζονται για πρώτη φορά στο “Χρονικό”, μια ενότητα τραγουδιών που θέτει σε νέα βάση τη σχέση της παράδοσης με το παρόν. Έξι μήνες μετά κυκλοφορεί ο δίσκος-αναφορά στα “Ριζίτικα” της Κρήτης.

Τον Μάιο του 1971 ξεκινούν κοινές εμφανίσεις στην μπουάτ “Λήδρα” στην Πλάκα. Μέσα στην καρδιά της δικτατορίας η φωνή του Ξυλούρη, είτε λέει τα τραγούδια του Μαρκόπουλου, είτε παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης, γίνεται σημαία αντίστασης. “Πότε θα κάνει ξαστεριά” ,”Αγρίμια κι αγριμάκια μου”…Ακολουθούν δυο ακόμα κύκλοι τραγουδιών του Γιάννη Μαρκόπουλου, η “Ιθαγένεια” και ο “Στρατής ο θαλασσινός” αλλά και συνεργασίες με τον Σταύρο Ξαρχάκο (“Διόνυσε καλοκαίρι μας”, “Συλλογή”), τον Χριστόδουλο Χάλαρη (“Τροπικός της παρθένου”, “Ακολουθία”) και τον Χρήστο Λεοντή (“Καπνισμένο τσουκάλι”). Το καλοκαίρι του 1973 κρατά τον καθοριστικό ρόλο τραγουδιστή σε μια παράσταση που ανεβάζουν η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος στο θέατρο “Αθήναιον” με αντικείμενο την ιστορική διαδρομή της Ελλάδας στα νεότερα χρόνια. Είναι “Το μεγάλο μας τσίρκο” .

Μέσα από τις αναφορές και τα τραγούδια του βρίσκει τρόπο έκφρασης το τεταμένο πολιτικό κλίμα που οδηγεί στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Είναι από τις ελάχιστες επώνυμες παρουσίες στο χώρο που βλέπουν το φως της δημοσιότητας από τις εφημερίδες εκείνων των ημερών.”Ο Νίκος Ξυλούρης ήταν χτες στο Πολυτεχνείο” ενημερώνουν, μετατρέποντας τον ήδη φορτισμένο πολιτικά τραγουδιστή σε “Κόκκινο πανί” της μεταλλαγμένης δικτατορικής κυβέρνησης που ακολουθεί. Από τη “Λήδρα” στην “Αρχόντισσα”, μετά στην “Αποσπερίδα”. Ξανά στη “Λήδρα”, μετά στο “Κύτταρο” και στο “Θεμέλιο”. Είναι οι έξι σταθμοί του στις μπουάτ μέχρι το 1979. Τα μεταπολιτευτικά χρόνια τραγουδά κάποια ακόμα τραγούδια του Χρήστου Λεοντή, του Σταύρου Ξαρχάκου και του Γιάννη Μαρκόπουλου. Παράλληλα ηχογραφεί τα “Αντιπολεμικά” τραγούδια του Λίνου Κόκοτου και του Δημήτρη Χριστοδούλου και κάποια μελοποιημένα από τον Ηλία Ανδριόπουλο ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη. Επανέρχεται όμως και στα παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης, ενώ λέει και κάποια λαϊκά τραγούδια του Στέλιου Βαμβακάρη. Με τον “Αργαλειό”, το “Φιλεντέμ”, τον “Πραματευτή” αλλά και το “Μεσοπέλαγα αρμενίζω” ακούγεται ξανά έντονα η φωνή του. Τώρα λέει και πάλι “τραγούδια ζωής”. Είναι όμως η τελευταία φορά που ακούγεται. Ύστερα από ταλαιπωρία ενός χρόνου με την επάρατη νόσο, φεύγει για πάντα στις 8 Φεβρουαρίου του 1980.

Η ημέρα που πέθανε ο Ξυλούρης

Ήμουν 7 χρονών, αλλά η φωνή του είχε προλάβει να ζυμωθεί με τα υπόλοιπα αριστερά ακούσματα που είχα μέσα στο σπίτι. Ατμόσφαιρα Μεταπολίτευσης. Το ΠΑΣΟΚ δεν είχε έρθει στην εξουσία, αν και το σύνθημα για την Αλλαγή είχε αρχίσει να ωριμάζει. Η καμπάνα παντελόνι, το εφαρμοστό πουκάμισο και η φαβορίτα «φοριόντουσαν» ακόμη. Θυμάμαι τη μέρα που πέθανε ο Ξυλούρης, το είχε πει και στην τηλεόραση που ήταν ΕΡΤ και ΥΕΝΕΔ και που όσο ο «Ψαρονίκος» ήταν εν ζωή, τον απέφευγαν. Το «Πότε θα κάμει ξαστεριά» ήταν από τα πρώτα τραγούδια που μας έμαθε η δασκάλα, όταν άλλαξε η χρονιά και η κυβέρνηση. Το ’μαθα με την πρώτη. Φαίνεται τίποτα δεν είναι τυχαίο. Ο Ξυλούρης το είχε κάνει σημαία της αντίστασης, μεσούσης της Χούντας, και οι φοιτητές ύμνο τους την μέρα της εξέγερσης της Νομικής, στις 21 Φεβρουαρίου του 1973, που ήταν και η μέρα που γεννήθηκα… Όταν πέρασε ένας χρόνος από το θάνατό του, η τηλεόρασης της Αλλαγής είχε φροντίσει να του κάνει ένα αφιέρωμα. Θυμάμαι και εκείνο το βράδυ. Έχω την εικόνα του Ξυλούρη με την καμπάνα, την φαβορίτα και το στενό εφαρμοστό πουκάμισο, να τραγουδά το «Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί». Ήταν από τα «Τραγούδια της Φωτιάς» το 1975.

Πηγή: tvxs.gr

Η Μάρθα Φριντζήλα εμφανίζεται στο 27ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Αθήνας και μιλά στο in για τις γυναικείες φωνές, την τέχνη και την ανάγκη για αλλαγή

Μια «ανάσα» πριν από το 27ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Αθήνας, η Μάρθα Φριντζήλα μιλά στο in για τα «κορίτσια». Για τις γυναίκες που, μέσα από το τραγούδι, τη σκηνή και τη δημόσια παρουσία τους, μπορούν να βάλουν το δικό τους λιθαράκι ώστε ο κόσμος να γίνει λίγο πιο ανθρώπινος.

«Θεωρώ ότι ζούμε σε έναν άδικο και βίαιο κόσμο που έχει μοναδικό θεό το χρήμα. Έχει απομακρυνθεί από τον άνθρωπο και την ψυχή.»

Στη φετινή διοργάνωση, την Κυριακή 5 Ιουλίου, η Μάρθα Φριντζήλα θα βρεθεί στη σκηνή παρέα με τη Φωτεινή Βελεσιώτου, τη Μαρία Παπαγεωργίου, τη Νεφέλη Φασούλη και τη Μαριάνα Κατσιμίχα. Πέντε γυναίκες-σταθμοί του ελληνικού πενταγράμμου ενώνουν τις φωνές τους για έναν κόσμο αλλιώτικο, έναν κόσμο που δεν θα άγεται και δεν θα φέρεται από το χρήμα και το δίκαιο του ισχυρού – μια ιδέα της ίδιας της Μάρθας Φριντζήλα.

Με αφορμή την ιδέα αυτή, συζητήσαμε με την σπουδαία καλλιτέχνιδα, πώς προέκυψε το μουσικό σχήμα, τι σημαίνει αυτό για την ίδια και γιατί, όπως φαίνεται, ο «κλήρος» πέφτει και πάλι στις γυναίκες να υπερασπιστούν την ανθρωπιά.

 

Τα κορίτσια τραγουδούν για έναν κόσμο δίκαιο κι ανθρώπινο

Η ιδέα να ανέβουν στη σκηνή αποκλειστικά γυναίκες δεν ήταν τυχαία. Όπως εξηγεί η Μάρθα Φριντζήλα, γεννήθηκε τόσο από τη δική της καλλιτεχνική διαδρομή όσο και από την ανάγκη να ακουστεί περισσότερο η γυναικεία φωνή στον δημόσιο χώρο.

«Τυχαίνει οι φωνές που με έχουν συγκινήσει ή ακόμα και συγκλονίσει στη ζωή μου να είναι γυναικείες. Πολύ περισσότερο με αγγίζουν οι γυναικείες φωνές παρά οι αντρικές», λέει. Όταν ξεκίνησε η συζήτηση με τους διοργανωτές του Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ για τη συναυλία, η σκέψη ήρθε σχεδόν αυθόρμητα.

«Σκέφτηκα ότι είναι ωραία να δοθεί πάλι ο λόγος στις γυναίκες – είναι σημαντικό να δίνεται. Ήθελα να ακούσω τις φίλες μου να τραγουδούν, τα υπέροχα κορίτσια που θα είναι μαζί μου στη σκηνή».

Για την ίδια, η επιλογή αυτή έχει και έναν βαθύτερο συμβολισμό.

«Πέφτει πολύ σιωπή», εξηγεί. «Όπως και να είναι, πέφτει πολύ σιωπή. Και επίσης έχουμε ακούσει πάρα πολύ την αντρική φωνή. Ας ακούμε και τις γυναικείες φωνές. Ας ακούμε τον λόγο των γυναικών».

«Χορέψτε και θ’ αλλάξει η ιστορία»

Η συναυλία δανείζεται τον τίτλο της από τον στίχο του τραγουδιού «Τα κορίτσια», ενός τραγουδιού που για τη Μάρθα Φριντζήλα συνοψίζει όσα επιθυμεί να μεταφέρει από τη σκηνή.

«Η σκέψη ήταν να διαλέξουμε τραγούδια που αγαπούμε πάρα πολύ και θα θέλαμε να τα μοιραστούμε με τους ανθρώπους. Τραγούδια που αφήνουν μια χαραμάδα ελπίδας, που παρηγορούν κάπως τις ψυχές μας και δεν μας βυθίζουν στο σκοτάδι. Μας ανοίγουν μια πόρτα στο φως».

Ο στίχος «χορέψτε και θ’ αλλάξει η ιστορία», όπως εξηγεί, δεν αναφέρεται κυριολεκτικά στον χορό.

«Είναι συμβολικός. Χορέψτε σημαίνει ελευθερωθείτε. Δείξτε την ομορφιά σας, μπείτε μπροστά, μιλήστε, τραγουδήστε, φωνάξτε, για να μπορέσει η ιστορία να αλλάξει. Η ιστορία που γράφεται από τους άντρες».

«Ζούμε σε έναν κόσμο που έχει θεό το χρήμα»

Η κουβέντα οδηγείται αναπόφευκτα στη σημερινή πραγματικότητα και στο κατά πόσο αυτή ανταποκρίνεται στον κόσμο που περιγράφουν τα τραγούδια της.

Η απάντησή της είναι κατηγορηματική.

«Θεωρώ ότι ζούμε σε έναν άδικο και βίαιο κόσμο που έχει μοναδικό θεό το χρήμα. Έχει απομακρυνθεί από τον άνθρωπο και την ψυχή».

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πιστεύει ότι οι γυναίκες μπορούν να λειτουργήσουν ως δύναμη επαναφοράς της ανθρώπινης διάστασης.

«Θέλουμε να ξαναφέρουμε τον κόσμο πίσω στον άνθρωπο. Είναι, αν θέλετε, μια φυσική τάση μας, η προστασία της ζωής», λέει.

«Δεν μασάνε τα λόγια τους»

Στη σκηνή θα συναντηθούν γυναίκες διαφορετικών γενεών, με διαφορετικές μουσικές διαδρομές. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Μάρθα Φριντζήλα, αυτό που τις ενώνει δεν είναι η ηλικία ούτε το μουσικό τους ύφος.

«Όλα αυτά τα κορίτσια είναι κορίτσια που δεν κωλώνουν να βγουν και να μιλήσουν. Δεν μασάνε τα λόγια τους».

Αναφερόμενη στη Φωτεινή Βελεσιώτου, τη Μαρία Παπαγεωργίου, τη Νεφέλη Φασούλη και τη Μαριάνα Κατσιμίχα, σημειώνει πως πρόκειται για καλλιτέχνιδες που αξιοποιούν τη σκηνή όχι μόνο για να τραγουδήσουν, αλλά και για να εκφράσουν δημόσια όσα πιστεύουν.

«Όταν τους δίνεται η ευκαιρία από σκηνής, τα χώνουν, δεν φοβούνται. Θα τα πουν όπως τα νιώθουν».

Μπορεί τελικά η μουσική να αλλάξει τον κόσμο;

Η Μάρθα Φριντζήλα δεν πιστεύει ότι μια συναυλία μπορεί από μόνη της να μεταμορφώσει την πραγματικότητα. Θεωρεί, όμως, ότι έχει έναν εξίσου σημαντικό ρόλο.

«Δεν μπορεί να φέρει μια αλλαγή. Μπορεί όμως να υπενθυμίζει διαρκώς ότι μια αλλαγή είναι αναγκαία. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό».

Όπως λέει, αυτή είναι και η αποστολή των καλλιτεχνών που διαθέτουν δημόσιο βήμα.

«Εμείς με τη φωνή μας δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι. Μπορούμε όμως να το θυμίζουμε διαρκώς στον κόσμο. Να λέμε: “Σηκωθείτε. Πάμε. Μπορούμε”. Αυτό είναι η προσπάθειά μας».

Πηγή:www.in.gr