Γιώργος Παγούδης

Η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ αποκάλυψε την απόφαση της Ελλάδας για δημιουργία ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης των προσφυγικών δικαιωμάτων στα σύνορα, όπως απαιτούσε η Ε.Ε. ● Αγνωστο γιατί η ελληνική κυβέρνηση δεν την ανακοινώνει. Για να μη διεγείρει το ακροδεξιό ακροατήριό της ή για να αποφύγει την υλοποίησή της;

Την εν κρυπτώ δημιουργία ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης των προσφυγικών δικαιωμάτων στα σύνορα επιχειρεί η κυβέρνηση, χωρίς όμως ποτέ να το ανακοινώσει και στους Ελληνες πολίτες. Αναγκασμένη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θέλοντας, προφανώς, να μη διεγείρει τα αντανακλαστικά του ακροδεξιού της ακροατηρίου, μέχρι τώρα κρατάει κρυφές τις προθέσεις της, τις οποίες ωστόσο έφερε στο φως μέσω Twitter το ευρωπαϊκό γραφείο της Υπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες, που επιπλέον στην επίσημη ιστοσελίδα του δημοσιεύει και κείμενο δέκα σημείων με «οδηγίες» ώστε ο μηχανισμός αυτός να είναι όντως ανεξάρτητος και αξιόπιστος.

Σύμφωνα με την ανάρτηση στο Twitter, η UNHR θεωρεί ως ειλημμένη την απόφαση δημιουργίας του μηχανισμού αυτού, φροντίζοντας να την «καλωσορίσει» και να εκφράσει την ικανοποίησή της.

Αυτό που μένει να αποδειχθεί βεβαίως είναι αν όντως πρόκειται για ειλημμένη απόφαση ή αν και αυτό αποτελεί μια μπλόφα της ελληνικής κυβέρνησης προκειμένου να κερδίσει χρόνο ή ακόμα και να ξεμπλοκάρει τη χρηματοδότηση των 16.000.000 για το Λιμενικό Σώμα, που παραμένει παγωμένη με απόφαση της Κομισιόν εξαιτίας ακριβώς της αρνητικής στάσης της κυβέρνησης στη δημιουργία της ανεξάρτητης αρχής ελέγχου, που θα ερευνήσει μεταξύ άλλων και τις υποθέσεις των παράνομων επαναπροωθήσεων και την καταπάτηση όλων των βασικών προσφυγικών δικαιωμάτων, όπως η πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου. Μια τέτοια έρευνα η κυβέρνηση προσπαθεί να αποφύγει με κάθε τρόπο, αφού τα αποτελέσματά της θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν την απαρχή μιας μακράς ποινικής διαδικασίας με συνέπειες πολύ σοβαρές για όλους τους εμπλεκόμενους.

Ωστόσο, και μόνο το γεγονός ότι εξακολουθεί να αποφεύγει την ανακοίνωση μιας απόφασης που σύμφωνα με ρεπορτάζ της «Εφ.Συν.» έχει ληφθεί από τον Ιούνιο δείχνει τις προθέσεις της ως προς την ουσία της υπόθεσης και για το πώς θα προσπαθήσει είτε να κωλυσιεργήσει είτε να φέρει τον μηχανισμό στα μέτρα της, καθιστώντας τον υποχείριο της πολιτικής της. Οπως και να ‘χει πάντως, οι εξελίξεις δείχνουν να στριμώχνουν πλέον την κυβέρνηση και τους εμπνευστές των επαναπροωθήσεων.

Δέκα σημεία

Θέλοντας να συμβάλει, όπως αναφέρει η UNHR, στη δημιουργία ενός πραγματικά ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα ελληνικά σύνορα, η Υπατη Αρμοστεία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έδωσε στη δημοσιότητα κείμενο δέκα θέσεων.

«Η αποτελεσματική και ανεξάρτητη παρακολούθηση αποτελεί βασικό εργαλείο προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τα προστατεύει. Προστατεύει επίσης το κράτος και τα θεσμικά του όργανα, παρέχοντας αμερόληπτη και ουδέτερη αναφορά, ενισχύοντας έτσι τη λογοδοσία και ενισχύοντας την εμπιστοσύνη του κοινού» αναφέρει χαρακτηριστικά στον εισαγωγικό της πρόλογο, τονίζοντας ότι η θέσπιση του μηχανισμού μπορεί να αποδειχθεί «ιδιαίτερα επωφελής για δράσεις που λαμβάνουν χώρα σε τοποθεσίες όπου το κοινό δεν έχει υπό τις συνήθεις συνθήκες καμία πρόσβαση ή έχει περιορισμένη. (…) Η παρακολούθηση πρέπει να συμβάλλει στον εντοπισμό και στη διόρθωση πιθανών ελλείψεων, να υποστηρίζει τα θύματα και την πρόσβασή τους στη διαδικασία ασύλου, στα ένδικα μέσα και στη Δικαιοσύνη».

Μεταξύ άλλων εισηγείται:

1. Παροχή του μηχανισμού με μια ευρεία θεματική εντολή για την παρακολούθηση του σεβασμού όλων των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τους συνοριακούς ελέγχους, κατά τη διάρκεια της επιτήρησης των συνόρων και κατά την αρχική εγγραφή νέων αφίξεων.
2. Να είναι πραγματικά ανεξάρτητος. Οι οντότητες που τον αποτελούν να είναι απαλλαγμένες από οποιαδήποτε θεσμική σύνδεση με τις αρχές που είναι υπεύθυνες για τη διαχείριση των συνόρων και τη μετανάστευση. Η θεσμική ανεξαρτησία του να αποτυπωθεί στην πρωτογενή νομοθεσία ή ακόμη καλύτερα στο Σύνταγμα.
3. Να έχει λειτουργική αυτονομία και εξουσία να αναλάβει δράση για το πώς, πότε και τι παρακολουθεί.
4. Να εξασφαλίζει τη συνοχή και συμπληρωματικότητα με τους υφιστάμενους φορείς παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο και να λαμβάνει υπόψη τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών.
5. Τα άτομα που έχουν επιφορτιστεί με το καθήκον αυτό να έχουν πλήρη θεσμική βάση, γνώση και εμπειρία στο διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
6. Να παρέχονται στον μηχανισμό επαρκής χρηματοδότηση και ανθρώπινοι πόροι για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων του.
7. Να έχει ο μηχανισμός εξουσία και δικαίωμα σε περιοδικές και απροειδοποίητες επισκέψεις, πρόσβαση σε όλα τα έγγραφα και αρχεία, σε όλα τα μέρη όπου πραγματοποιούνται οι ενέργειες που πρέπει να παρακολουθούνται, ακρόαση μαρτύρων και φερόμενων θυμάτων, με πλήρη σεβασμό του απορρήτου, να λαμβάνει, να εξετάζει και όπου χρειάζεται να δίνει συνέχεια σε αξιόπιστες πληροφορίες που συλλέγονται από τον ίδιο ή από άλλους σχετικούς φορείς, να συλλέγει πληροφορίες από θύματα, μάρτυρες και άλλους που βρίσκονται εκτός Ελλάδας και να συνεργάζεται με φορείς ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε άλλες χώρες και με διεθνείς οργανώσεις.

Πηγή: efsyn.gr

Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ αυξάνει την πίεση στην ελληνική κυβέρνηση σχετικά με τις παραβιάσεις του νόμου που γίνονται στο Αιγαίο. Όπως είπε στο γερμανικό Spiegel, η εκπρόσωπος της Υ.Α. στην Ελλάδα, Mireille Girard, από τις αρχές του περασμένου έτους έχουν καταγραφεί «αρκετές εκατοντάδες περιστατικά» πιθανών επαναπροωθήσεων.

Η Υ.Α. έχει παραδώσει τις σχετικές πληροφορίες στις ελληνικές αρχές. Σε όλες τις περιπτώσεις, η Υπηρεσία του ΟΗΕ είχε τις δικές της πληροφορίες, ενδεικτικές παράνομων προωθήσεων σε ξηρά και θάλασσα.

«Περιμένουμε από τις αρχές να ερευνήσουν αυτά τα περιστατικά» είπε η Girard τονίζοντας ότι «δέχεται επίθεση το δικαίωμα στο άσυλο στην Ευρώπη».

Το Spiegel –σημειώνοντας ότι και η Frontex έχει εμπλακεί σε αυτές τις επαναναπροωθήσεις, συμμετέχοντας σε επιχειρήσεις της ελληνικής ακτοφυλακής στο Αιγαίο– αναφέρει ότι οι ελληνικές αρχές σπρώχνουν πίσω στη θάλασσα, πρόσφυγες που ήδη έχουν φτάσει σε ευρωπαϊκό έδαφος.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Υ.Α. έχει καταγράψει ένα τέτοιο περιστατικό στις 17 Φεβρουαρίου, όταν έφτασαν στη Λέσβο 13 αιτούντες άσυλο. Όπως είπε στο περιοδικό η Girard, ντόπιοι ενημέρωσαν την Υ.Α. η οποία με τη σειρά της απευθύνθηκε στις τοπικές αρχές. Η Ελληνική Αστυνομία –αναφέρεται στο ρεπορτάζ– οδήγησε τους πρόσφυγες σε κοντέινερ, σε ένα στρατόπεδο καραντίνας στα βόεια του νησιού.

Μετά, άνδρες με καλυμμένα τα πρόσωπά τους, έφτασαν στο σημείο, οδήγησαν τους πρόσφυγες (μεταξύ αυτών ήταν γυναίκες και παιδιά) στην ακτή, τους έβαλαν σε φουσκωτή βάρκα, χωρίς μηχανή, και τους έσπρωξαν πίσω στη θάλασσα. Όλοι σώθηκαν αργότερα από την τουρκική ακτοφυλακή.

Η Υ.Α. προέβη σε αναπαράσταση του συμβάντος με κάθε λεπτομέρεια και προχώρησε σε συνεντεύξεις με μάρτυρες και επιζώντες. Όπως είπε η Girard, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι άνθρωποι αυτοί έφτασαν στη Λέσβο και παράνομα επέστρεψαν στην Τουρκία. «Αυτό το περιστατικό πρέπει να ερευνηθεί και να υπάρχουν συνέπειες», τόνισε.

Οι βίαιες ενέργειες που καταγράφονται μερικές φορές, πρόσθεσε η εκπρόσωπος της Υ.Α., αναγκάζουν συχνά τους πρόσφυγες να κρύβονται από τις αρχές. «Οι αιτούντες άσυλο φέρουν ήδη ψυχολογικά τραύματα και εάν ασκείται βία εναντίον τους ξανά στην Ευρώπη, η κατάστασή τους επιδεινώνεται. Ειδικά τα παιδιά, αγωνίζονται να το ξεπεράσουν επί χρόνια».

Πηγή: efsyn.gr

Μιχαήλ Άγγελος Κωνσταντόπουλος

Ακρως ζοφερό διαμορφώνεται το τοπίο για τα παιδιά-πρόσφυγες που βρίσκονται σε σχολική ηλικία, καθώς σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπατης Αρμοστείας το 48% δεν έχει πρόσβαση στην εκπαίδευση, ενώ τα πράγματα αναμένεται να γίνουν σημαντικά χειρότερα λόγω κορονοϊού.

Πριν από το ξέσπασμα της πανδημίας ένα παιδί-πρόσφυγας είχε διπλάσιες πιθανότητες να βρίσκεται εκτός σχολείου απ’ ό,τι ένα παιδί που δεν έχει προσφυγική ιδιότητα. Στην εποχή του κορονοϊού η κατάσταση αυτή πρόκειται να επιδεινωθεί, αφού πολλά παιδιά μπορεί να μην έχουν τη δυνατότητα να ξεκινήσουν πάλι τα μαθήματά τους λόγω πρακτικών, οικονομικών και τεχνολογικών δυσκολιών ή επειδή αναγκάζονται να εργαστούν για να υποστηρίξουν την οικογένειά τους.

Στην έκθεση που δημοσίευσε χθες η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Υ.Α.) με τίτλο «Ενώνοντας δυνάμεις για την εκπαίδευση των προσφύγων», επισημαίνεται ότι εάν η διεθνής κοινότητα δεν αναλάβει άμεση και τολμηρή δράση για να ανασχέσει τις καταστροφικές επιπτώσεις του Covid-19 στην εκπαίδευση των προσφύγων, απειλούνται περαιτέρω οι προοπτικές εκατομμυρίων νεαρών προσφύγων που ζουν στις πιο ευάλωτες κοινότητες του κόσμου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, που έλαβε χώρα το 2019 σε 12 χώρες που φιλοξενούν περισσότερα από τα μισά παιδιά πρόσφυγες όλου του κόσμου, εκτός εκπαίδευσης μένει το 48% όλων των παιδιών-προσφύγων που βρίσκονται σε σχολική ηλικία, με τον αριθμό τους να υπολογίζεται σε 1,8 εκατομμύρια. Παρ’ ότι το μεικτό ποσοστό εγγραφών στο Δημοτικό Σχολείο φτάνει στο 77%, μόνο το 31% εγγράφεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση φτάνει μόνο το 3% των νέων προσφύγων.

Παρά τα σχετικά χαμηλά ποσοστά, το 2019 (σχολικό έτος 2019-2020) σημειώθηκε πρόοδος, ωστόσο η πανδημία απειλεί να ανατρέψει ξανά τα δεδομένα αφήνοντας εκατοντάδες χιλιάδες νεαρούς πρόσφυγες εκτός εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ιδιαίτερα πλήττονται και απειλούνται τα κορίτσια-πρόσφυγες που ήδη είχαν χαμηλότερα ποσοστά εκπροσώπησης από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και μετά.

Μάλιστα, η οργάνωση Malala Fund εκτιμά ότι λόγω πανδημίας τα μισά από τα κορίτσια πρόσφυγες (50%) στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση δεν θα επιστρέψουν στις τάξεις τους όταν ξανανοίξουν τα σχολεία.

Να ζήσει η ελπίδα

Εκκληση για τη συνέχιση της εκπαίδευσης των προσφυγόπουλων απευθύνει μέσω της έκθεσης ο 20χρονος καλλιτέχνης Τζαμίλ από το Αφγανιστάν που έχει βρει καταφύγιο στη χώρα μας: «Ως πρόσφυγας στην Ελλάδα αντιμετώπισα πολλές δυσκολίες αλλά δεν σταμάτησα να ελπίζω. Την ώρα που όλος ο κόσμος υποφέρει από την πανδημία πρέπει να συμβάλουμε στη μόρφωση των παιδιών, να διδάξουμε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι και να μη χάσουμε την ελπίδα».

Το δικό του κάλεσμα μέσω της έκθεσης απευθύνει και ο Αιγύπτιος διεθνής ποδοσφαιριστής και σταρ της Λίβερπουλ, Μοχάμεντ Σαλάχ, που είναι πρέσβης του προγράμματος της Υπατης Αρμοστείας για την καινοτομία στην εκπαίδευση των παιδιών-προσφύγων.

«Παρά τις τεράστιες προκλήσεις που έχει δημιουργήσει η πανδημία, εάν δοθεί μεγαλύτερη διεθνής στήριξη στους πρόσφυγες και τις κοινότητες υποδοχής τους, μπορούμε μέσα από διευρυμένα πρωτοποριακά μέσα να προστατεύσουμε την τόσο πολύτιμη πρόοδο που έχει επιτευχθεί στην εκπαίδευση των προσφύγων τα τελευταία χρόνια», δήλωσε ο Φίλιπο Γκράντι, ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Πηγή:efsyn.gr

Δημήτρης Αγγελίδης

Υποστηρίζοντας ταυτοχρόνως δύο άκρως αντίθετα πράγματα, κυβερνητικά στελέχη χαρακτηρίζουν ψεύδη τις καταγγελίες για παράνομες επιστροφές προσφύγων στην Τουρκία και την ίδια στιγμή τις δικαιολογούν. ● Νέα έρευνα για άτυπη επιχείρηση του Λιμενικού στις 11 Ιουλίου.

Την ώρα που η Υπατη Αρμοστεία εκφράζει άλλη μια φορά τη βαθιά ανησυχία της «εξαιτίας του αυξανόμενου αριθμού αξιόπιστων αναφορών που καταδεικνύουν ότι άνδρες, γυναίκες και παιδιά μπορεί να έχουν επιστραφεί άτυπα στην Τουρκία αμέσως μετά την άφιξή τους σε ελληνικό έδαφος ή σε ελληνικά χωρικά ύδατα τους τελευταίους μήνες», η κυβέρνηση, πιστή στην τακτική του στρουθοκαμηλισμού, απαντά στις κατηγορίες με παιδαριώδεις αντιφάσεις που καταλήγουν να υπονομεύουν την αξιοπιστία όχι της Τουρκίας, αλλά της Ελλάδας.

Ο αναπληρωτής υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Γιώργος Κουμουτσάκος οδήγησε στα άκρα αυτή την αδιέξοδη τακτική του διπλού δεσμού, να ισχυρίζεται δηλαδή ταυτόχρονα δύο τελείως αντίθετα πράγματα (MEGA).

Εκλεισε το μάτι

Από τη μια μίλησε για ψευδείς ειδήσεις της τουρκικής προπαγάνδας και ισχυρίστηκε χωρίς καμία προσπάθεια τεκμηρίωσης ότι δεν γίνονται επαναπροωθήσεις, αρνούμενος τα οφθαλμοφανή πορίσματα πολύμηνων ερευνών όπως και τις επίσημες καταγγελίες, μεταξύ άλλων, των αρχών της Γερμανίας και της Δανίας και του επικεφαλής της Frontex Φαμπρίς Λετζέρι.

Από την άλλη έκλεισε το μάτι στο εσωτερικό ακροατήριο, προσπαθώντας να δικαιολογήσει ακριβώς τις παράνομες επιχειρήσεις που υποτίθεται ότι αρνείται. «Είτε θα καταλάβουν στη Δύση ότι η Ελλάδα προασπίζεται όχι μόνο εθνικά συμφέροντα αλλά και την Ευρώπη ή θα δώσουν περιεχόμενο οι ίδιοι σε αυτό που είπαν, συγχαίροντάς μας ότι είμαστε η ασπίδα της Ευρώπης, ή θα κάνουν αυτή την κριτική βασισμένοι σε fake news», σημείωσε, χρησιμοποιώντας μια αδύνατη διάζευξη που αρνείται την ίδια τη λογική.

Και ενώ η κυβέρνηση, στην προσπάθειά της να δικαιολογήσει αυτές τις κατάφωρες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, ευτελίζει κάθε έννοια της διαδικασίας ασύλου, ισχυριζόμενη ότι είναι ασφαλής χώρα για τους επαναπροωθημένους πρόσφυγες η Τουρκία, ο κ. Κουμουτσάκος περιγράφει την Τουρκία με όρους που δείχνουν το εντελώς αντίθετο: «απομακρύνεται συνεχώς και ιδεολογικά και πολιτικά [από την Ευρώπη] λόγω του ότι προσεγγίζει περισσότερο την ανατολή του Ισλάμ».

Και τρίτη κραυγαλέα αντίφαση του αναπληρωτή υπουργού: «Pρέπει να προστατεύσουμε τα νησιά μας και την επικράτεια από μiα πιθανή εξάπλωση του κορονοϊού. Αυτό μας κάνει να είμαστε ακόμη πιο αυστηροί», σημείωσε αναφερόμενος στη φύλαξη των συνόρων από τον κορονοϊό των… προσφύγων, όταν είναι γνωστό με ποια ευκολία άνοιξε τα σύνορα η κυβέρνηση σε επισκέπτες από χώρες με υψηλά κρούσματα κορονοϊού και με ποια αποτελέσματα. Βέβαια, ο κ. Κουμουτσάκος και οι συνεργάτες του έχουν διαψευστεί τουλάχιστον δύο φορές, όταν άφηναν να διαρρεύσει ότι επίκειται από την Τουρκία μαζική είσοδος προσφύγων με κορονοϊό, η οποία αποδείχτηκε ότι υπήρχε μόνο στη φαντασία τους.

Το πόρισμα

Την ίδια ώρα, η αμερικανική οργάνωση Human Rights Watch διαψεύδει τις παρόμοιες ανεκδιήγητες δηλώσεις του πρωθυπουργού στη συνέντευξή του στο CNN και την Κριστιάν Αμανπούρ την περασμένη εβδομάδα. Και το Δίκτυο Επιτήρησης της Βίας στα Σύνορα με τη συνεργασία του ινστιτούτου Josoor και της οργάνωσης No Name Kitchen δημοσιεύει το πόρισμα νέας έρευνας, βασισμένης σε ενδελεχή ανάλυση οπτικού υλικού από επιχείρηση επαναπροώθησης του ελληνικού Λιμενικού στις 11 Ιουλίου.

Πηγή:efsyn.gr

]]> https://www.kar.org.gr/2020/08/22/i-ypati-armosteia-chtypa-kampanaki-gia-tis-anafores-schetika-me-paratypes-epistrofes-prosfygon/ Sat, 22 Aug 2020 05:12:52 +0000 https://www.kar.org.gr/?p=151959  

Από το ρεπορτάζ του news247.gr

Η Ύπατη Αρμοστεία εξέφρασε την ανησυχία για τις συνεχιζόμενες αναφορές που κάνουν λόγο για παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων στο Αιγαίο από τις ελληνικές αρχές.

«Βαθιά ανησυχία λόγω του αυξανόμενου αριθμού αξιόπιστων αναφορών που καταδεικνύουν ότι άνδρες, γυναίκες και παιδιά μπορεί να έχουν επιστραφεί άτυπα στην Τουρκία αμέσως μετά την άφιξή τους σε ελληνικό έδαφος ή σε ελληνικά χωρικά ύδατα τους τελευταίους μήνες», εκφράζει σε ανακοίνωσή της η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Υ.Α.).

Η Ύπατη Αρμοστεία, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, κάνει λόγο για έναν αυξανόμενο αριθμό αναφορών, από τον Μάρτιο του 2020, για φερόμενες άτυπες επιστροφές μέσω θαλασσης ανθρώπων οι οποίοι, σύμφωνα με δικές τους μαρτυρίες ή τρίτων προσώπων, αποβιβάστηκαν σε ελληνικές ακτές και κατόπιν οδηγήθηκαν πίσω στη θάλασσα.

Αλλά και για «αναφορές και μαρτυρίες, που έχει λάβει το Γραφείο, σχετικά με ανθρώπους να εγκαταλείπονται στα ανοιχτά, σε βάρκες οι οποίες συχνά είναι μη αξιόπλοες και υπερπλήρεις, για πολλές ώρες προτού διασωθούν».

Σημειώνει ότι «σέβεται πλήρως το νόμιμο δικαίωμα των κρατών να ελέγχουν τα σύνορά τους και αναγνωρίζει τις προκλήσεις που προκύπτουν από τις μεικτές μεταναστευτικές μετακινήσεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ», προσθέτοντας παράλληλα ότι «τα κράτη πρέπει να εγγυώνται και να διασφαλίζουν τα δικαιώματα όσων αναζητούν διεθνή προστασία σύμφωνα με το εθνικό, το Ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο».«Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να εξεταστεί η προσωπική του περίπτωση και να εκτιμηθούν οι ανάγκες του για προστασία» αναφέρει. «Η διαφύλαξη των συνόρων της Ελλάδας και η προστασία των προσφύγων δεν αποκλείουν το ένα το άλλο. Και τα δύο μπορούν και πρέπει να γίνουν. Δεν πρόκειται για δίλημμα αλλά για μια ισορροπία που πρέπει να επιτευχθεί», τονίζει ο Φιλίπ Λεκλέρκ στην ανακοίνωση.

Η Ύπατη Αρμοστεία έχει, επίσης, καταλήγει η ανακοίνωση, απευθύνει έκκληση για τη λήψη περαιτέρω προληπτικών μέτρων ενάντια σε αυτές τις πρακτικές, για ξεκάθαρους κανόνες όσον αφορά τη διαδικασία που ακολουθείται στα σύνορα και για εσωτερικούς μηχανισμούς ελέγχου, μέσω και της ενδυνάμωσης του ρόλου του Συνηγόρου του Πολίτη.

Δημήτρης Αγγελίδης

Σε υποβάθμιση των υπηρεσιών στέγασης αλλά και σε περικοπές προσωπικού στους υποστηρικτικούς φορείς οδηγούν οι περικοπές στο κόστος του προγράμματος ● Ανησυχίες προκαλεί η μεταβίβαση της διαχείρισης από την Υπατη Αρμοστεία στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου.

Ασφυκτικός περιορισμός του κόστους, αύξηση του μέγιστου αριθμού φιλοξενούμενων προσφύγων και μεταναστών ανά κατοικία, δραματική μείωση ζωτικών υποστηρικτικών υπηρεσιών και προσωπικού, εκβιαστική και εκτός νόμου έξωση από τις δομές: καθώς η διαχείριση του εμβληματικού προγράμματος φιλοξενίας προσφύγων σε διαμερίσματα στον αστικό ιστό περνά σταδιακά από την Υπατη Αρμοστεία στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, είναι ορατός ο κίνδυνος να μετατραπεί σε άλλη μια επώδυνη, τραυματική εμπειρία για χιλιάδες ευάλωτους πρόσφυγες και μετανάστες, για τους φορείς που τους πλαισιώνουν και για χιλιάδες εργαζόμενους που είτε χάνουν τη δουλειά τους είτε αναγκάζονται να εργαστούν σε ασφυκτικές συνθήκες.

Η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ διαφορετική από ό,τι άφηνε να διαφανεί ο πανηγυρικός τόνος στην εκδήλωση για την υπογραφή της τριμερούς συμφωνίας για το πρόγραμμα ESTIA II-2020 μεταξύ του υπουργείου, της Υπατης Αρμοστείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις 15 Ιουλίου. Η συμφωνία, αποτέλεσμα συζητήσεων μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων οι οποίες κρατούν από το 2018, δίνει σταδιακά στο υπουργείο την πλήρη διαχείριση του προγράμματος, ύστερα από ένα μεταβατικό στάδιο από τον Ιούνιο μέχρι το τέλος του έτους. Η μετάβαση της διαχείρισης των πρώτων 12.000 θέσεων φιλοξενίας από τις περίπου 25.500 έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί την 1η Σεπτεμβρίου, αν και σήμερα, τρεις εβδομάδες πριν, όλα φαίνεται να βρίσκονται στον αέρα.

«Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που θα ενδυναμώσει το εθνικό σύστημα υποδοχής και θα συμβάλει στην καλύτερη οργάνωσή του», σημείωνε το δελτίο Τύπου του υπουργείου. Και ο υπουργός Νότης Μηταράκης εξηγούσε πως στόχος είναι η αύξηση των θέσεων από 25.500 σε 40.000 το 2021, ώστε να επιτευχθεί αποσυμφόρηση των νησιών και να μειωθεί ο αριθμός των δομών στην ενδοχώρα, ενώ επισήμαινε τον στόχο της αποϊδρυματοποίησης των αναγνωρισμένων προσφύγων ώστε να ενσωματωθούν με ασφάλεια στην ελληνική κοινωνία.

Οι πιο προσεκτικοί θα παρατήρησαν ωστόσο τον επιφυλακτικό τόνο των δηλώσεων του επικεφαλής της Υπατης Αρμοστείας, Φιλίπ Λεκλέρκ. «Χαιρετίζουμε τις προσπάθειες και τη δέσμευση της ελληνικής κυβέρνησης για την ανάληψη της διαχείρισης του προγράμματος […] H Υ.Α. πιστεύει ότι οι ελληνικές αρχές θα τηρήσουν τη δέσμευσή τους […] Η χώρα δεν αντέχει να διακινδυνεύσει να χάσει θέσεις στέγασης και να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο χιλιάδες ευάλωτοι αιτούντες άσυλο να βρεθούν χωρίς διαμονή και υποστηρικτικές υπηρεσίες», σημείωνε. Η γνωστή διπλωματική γλώσσα του διεθνούς οργανισμού δεν τον εμπόδισε να γίνει συγκεκριμένος: «Η Υπατη Αρμοστεία όμως ανησυχεί για τον πιθανό αντίκτυπο που μπορεί να έχει η σημαντική μείωση της χρηματοδότησης του νέου προγράμματος τόσο στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών όσο και στη δυνατότητα των εταίρων να ανταποκριθούν και να εκπληρώσουν τις προβλεπόμενες προδιαγραφές».

Η λέξη ανησυχία είναι μάλλον αδύναμη για να περιγράψει την αρχική αντίδραση των φορέων μετά την αιφνιδιαστική ανακοίνωση των προδιαγραφών και των όρων συμμετοχής στο νέο πρόγραμμα εκ μέρους του υπουργείου. Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι θα διατηρηθούν τα βασικά χαρακτηριστικά και θα διασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνέχεια του προγράμματος, όσα ακούστηκαν σε ενημερωτική συνάντηση του υπουργείου στις 15 Ιουνίου, μία μέρα πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης συμμετοχής και της ΚΥΑ, προκάλεσαν σοκ στους εμπλεκόμενους φορείς και αίσθημα ματαίωσης.

«Το υπουργείο ξεκαθάρισε ότι βλέπει το πρόγραμμα ως πρόγραμμα στέγασης και όχι υποστήριξης των ανθρώπων. Αλλά δεν μπορούμε να αρκεστούμε στον ρόλο του ξενοδόχου. Οι θέσεις του ESTIA προορίζονται κατά προτεραιότητα για τους πιο ευάλωτους – αυτό σημαίνει ανθρώπους με προβλήματα υγείας, με αναπηρία, με ψυχικές και νοητικές ασθένειες, ανθρώπους που χρειάζονται συνεχή υποστήριξη σε διαφορετικά επίπεδα, προκειμένου να είναι λειτουργικοί και να ζήσουν αρμονικά και χωρίς προβλήματα σε μια γειτονιά. Το νέο πρόγραμμα είναι καταστροφικό, συνθλίβει ό,τι παλεύαμε για χρόνια», λέει στην «Εφ.Συν.» εργαζόμενη σε οργάνωση με μεγάλη εμπειρία στο ESTIA.

Συνοδευτικές υπηρεσίες

Η πρόσκληση συμμετοχής και η ΚΥΑ προβλέπουν βέβαια την παροχή συνοδευτικών υποστηρικτικών υπηρεσιών – συνοδεία των ωφελούμενων στις υπηρεσίες, ενημέρωση, συμβουλευτική και υποστήριξη για γραφειοκρατικές ενέργειες, διερμηνεία, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, ένα βασικό πλαίσιο υποστήριξης ιδιαίτερα ευάλωτων ανθρώπων, προκειμένου να σταθούν στα πόδια τους σε μια άγνωστη χώρα. Ωστόσο, το νέο πρόγραμμα μειώνει σημαντικά τον ελάχιστο αριθμό εξειδικευμένου προσωπικού αναλογικά με τον αριθμό των ωφελούμενων. Ενδεικτικά, προβλέπονται κατ’ ελάχιστον: ένας κοινωνικός λειτουργός ή ψυχολόγος για 200 ωφελούμενους, ένας κοινωνικός επιστήμονας για 100 ωφελούμενους, ένας διερμηνέας ή πολιτιστικός διαμεσολαβητής για 150 ωφελούμενους, ένας επόπτης στέγασης ανά 200 θέσεις. Εργαζόμενοι με εμπειρία στο πεδίο σημειώνουν ότι οι νέες αναλογίες οδηγούν σε περικοπή έως και του μισού προσωπικού και καθιστούν μη βιώσιμη την υποστήριξη των ανθρώπων ή τη δυσχεραίνουν σημαντικά.

Οι ελάχιστες απαιτήσεις προσωπικού δεν θα είχαν μεγάλη σημασία, αν υπήρχε η δυνατότητα να αυξηθεί ο πραγματικός αριθμός ανάλογα με τις ανάγκες. Ομως αυτό δεν συμβαίνει, καθώς το κόστος του προγράμματος έχει συμπιεστεί ασφυκτικά.

Ο υπολογισμός της συνολικής χρηματοδότησης βασίζεται στη μέθοδο του μοναδιαίου κόστους: για κάθε θέση φιλοξενίας ορίζεται μέγιστο όριο, ανάλογα με την περιοχή και το μέγεθος της δομής φιλοξενίας, αν πρόκειται δηλαδή για διαμέρισμα, για κτίριο δυναμικότητας μέχρι 20 θέσεις ή για κτίριο μεγαλύτερης δυναμικότητας. Καθώς το ύψος του ενοικίου και του κόστους ζωής διαφέρει ανά την Ελλάδα, το μοναδιαίο κόστος είναι διαφορετικό ανά περιφέρεια, χωρίς όμως να αντικατοπτρίζει τις διαφορές κόστους ενοικίων και ζωής στο εσωτερικό μιας περιφέρειας, για παράδειγμα εντός ή εκτός αστικού ιστού.

Ενδεικτικά, το μοναδιαίο κόστος ενός υφιστάμενου διαμερίσματος για φορείς με επιλέξιμο ΦΠΑ ορίζεται στα 6,19 ευρώ στην Αττική, 5,65 ευρώ στην Κεντρική Μακεδονία, 7,01 ευρώ στην Ηπειρο, 6,29 ευρώ στην Κρήτη και 5,94 ευρώ στην Πελοπόννησο. Παραμένει άγνωστο πώς κατέληξε το υπουργείο στο μοναδιαίο κόστος. Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις για δημοσιοποίηση της σχετικής μελέτης, το υπουργείο την κρατά κρυφή.

Παραμένει άγνωστο αν ο περιορισμός του κόστους αποτελεί πρωτοβουλία του υπουργείου ή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που χρηματοδοτεί εξ ολοκλήρου το πρόγραμμα. Οι συμμετέχοντες στη συνάντηση της 15ης Ιουνίου άκουγαν για αρκετή ώρα τους εκπροσώπους της Επιτροπής και του υπουργείου να ερίζουν και να προσπαθούν να ρίξουν την ευθύνη ο ένας στον άλλο.

Τα στοιχεία του πραγματικού υφιστάμενου κόστους που έθεσαν υπόψη του υπουργείου οι οργανώσεις δείχνουν πάντως ότι οι περικοπές κυμαίνονται από 20% μέχρι 40%. «Το πραγματικό υφιστάμενο μοναδιαίο κόστος κυμαινόταν μέχρι τώρα για τους φορείς από 8,6 ευρώ έως και 10,7 ευρώ. Το μοναδιαίο κόστος που ορίζει το υπουργείο είναι τόσο εξευτελιστικά μικρό που στην πράξη δεν υπάρχει περιθώριο ούτε για να τηρηθούν οι αναφερόμενες ελάχιστες αναλογίες προσωπικού. Για να μπορέσει να υλοποιήσει το έργο ένας φορέας στις ελάχιστες απαιτήσεις του, γεγονός που σημαίνει περικοπές στο προσωπικό, θα πρέπει να κάνει επιπλέον οριζόντιες περικοπές μισθών», σημειώνουν εργαζόμενοι σε οργανώσεις.

Και εκφράζουν φόβους για υποβάθμιση όχι μόνο των υποστηρικτικών υπηρεσιών, αλλά και των συνθηκών στέγασης. Οι προδιαγραφές επιτρέπουν τη φιλοξενία 6 ατόμων όχι ανά διαμέρισμα, όπως συνέβαινε μέχρι τώρα, αλλά ανά «μονάδα ύπνου». Σε κάθε υπνοδωμάτιο θα μπορούσαν δηλαδή να φιλοξενηθούν 6 άτομα. Ουσιαστικά, ο μόνος περιορισμός είναι να αντιστοιχούν σε κάθε μπάνιο 8 φιλοξενούμενοι. Αυτό σημαίνει ότι σε διαμέρισμα με δύο μπάνια μπορούν να φιλοξενηθούν 16 άτομα.

Υπήρξαν και άλλα ζητήματα που έθεσαν επανειλημμένα οι οργανώσεις στο υπουργείο, σε κοινή επιστολή τους ή σε κατ’ ιδίαν επικοινωνία. Ορισμένες υπηρεσίες του υπουργείου ενημέρωναν ότι η δαπάνη για ρεύμα, νερό και θέρμανση δεν πρέπει να ξεπερνά το 30% του ενοικίου, ποσοστό πολύ μικρότερο από τις πραγματικές ανάγκες κατανάλωσης. Το υπουργείο δεσμεύτηκε για την άρση του συγκεκριμένου όρου, όπως και έπραξε.

Δαπάνες λειτουργίας

Αντιθέτως, δεν φαίνεται να έχει τηρήσει τη δέσμευση ότι θα άρει τους περιορισμούς στη χρηματοδότηση της δαπάνης λειτουργίας του γραφείου των οργανώσεων (ενοίκιο, λειτουργικά έξοδα, μισθοδοσία διαχειριστικής ομάδας κ.λπ.), οι οποίες θεωρούνται έμμεσες δαπάνες και καλύπτονται σε πολύ μικρό ποσοστό. Οι περιορισμοί δεν περιλαμβάνονται στη διορθωτική ΚΥΑ που βγήκε στις 16 Ιουλίου, παραμένουν όμως στην τροποποιημένη πρόσκληση συμμετοχής που βγήκε την ίδια ημερομηνία.

Οι εργαζόμενοι επισημαίνουν επίσης ότι δεν έχει συνυπολογιστεί η χρηματοδότηση του κόστους ολοκλήρωσης του προγράμματος σε περίπτωση μη συμμετοχής στο νέο πρόγραμμα – κόστος διόλου ευκαταφρόνητο, καθώς περιλαμβάνει την επιδιόρθωση και συντήρηση των ακινήτων και την αποπληρωμή λογαριασμών. Το γεγονός αυτό κάνει τα πράγματα πιο ασαφή, τη στιγμή που, όπως καταγγέλλουν εργαζόμενοι, οι οργανώσεις πιέστηκαν να δηλώσουν την πρόθεση συμμετοχής στο νέο πρόγραμμα στις 20 Ιουλίου, πολύ νωρίτερα από την προβλεπόμενη προθεσμία στις 30 Σεπτεμβρίου, χωρίς να γνωρίζουν τι θα συμβεί με τις δομές που διαχειρίζονται σε περίπτωση που δεν συμμετάσχουν.

Δεν ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο όλες οι οργανώσεις και οι φορείς. Κάποιες αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν στο νέο πρόγραμμα, άλλες αποφάσισαν να συνεχίσουν τη συμμετοχή τους σε ορισμένες μόνο περιοχές, άλλες συμμετέχουν προσπαθώντας να προσαρμοστούν στις υπέρογκες απαιτήσεις και τηρώντας στάση αναμονής. «Περιμένουμε να δούμε πώς θα εφαρμοστεί το πρόγραμμα. Το υπουργείο έχει δείξει ότι έχει αντίληψη των προβλημάτων. Μένει να φανεί αν θα μπορέσει να τα διαχειριστεί», επισημαίνουν μέλη οργανώσεων.

Σύμφωνα με πληροφορίες από αυτήκοους μάρτυρες, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου διαμήνυσε στα μέσα Ιουλίου στους φορείς ότι, αν δεν συμμετάσχουν, το υπουργείο θα αναγκαστεί να απευθυνθεί σε επιχειρηματίες. Πράγματι, στην τροποποιημένη πρόσκληση που δημοσιεύτηκε την επομένη δίνεται η δυνατότητα να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου. Ορισμένοι εκτιμούν ότι ανοίγει το πεδίο για τη συμμετοχή μεγάλων εταιρειών του real estate, που θα αναλάβουν τη στέγαση, ίσως σε συνεργασία με οργανώσεις που θα αναλάβουν τις υπηρεσίες υποστήριξης. Το βέβαιο είναι ότι το εμβληματικό πρόγραμμα υποδοχής και φιλοξενίας ευάλωτων προσφύγων αλλάζει χαρακτήρα και εκφράζονται φόβοι για ανυπολόγιστες επιπτώσεις στην ποιότητα των υπηρεσιών, στην προστασία των προσφύγων και στους εργαζόμενους στο πρόγραμμα.

«Ο περιορισμός του κόστους είναι πρόσκαιρος. Η μείωση του κόστους σήμερα θα σημάνει αργότερα μεγαλύτερο κόστος, τόσο άμεσο όσο και έμμεσο, καθώς θα πολλαπλασιαστούν οι ευάλωτοι και οι ανάγκες τους και θα προκύψουν προβλήματα στις τοπικές κοινωνίες, τα οποία θα χρειαστεί να αντιμετωπιστούν. Αντιθέτως, όποιος εντάσσεται μειώνει το κοινωνικό κόστος και επενδύει στην πραγματική οικονομία. Η ένταξη είναι δυναμική διαδικασία. Στην αρχή επενδύεις πολλά αλλά υπάρχει μάξιμουμ ανταπόδοση», σημειώνει στέλεχος οργάνωσης με μεγάλη εμπειρία σε ζητήματα κοινωνικής ένταξης.

Εκβιασμός για τις εξώσεις