ΟΙ ΦΥΛΕΣ ΔΕ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΤΟΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟ
Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΤΙΣ ΦΥΛΕΣ
Δεν είναι δυνατόν να διεκδικούμε ταυτόχρονα το δικαίωμα στη διαφορά και την ισότητα δικαιωμάτων,
χωρίς να αντιλαμβανόμαστε πως υπάρχει μια πιθανή αντίφαση ανάμεσα στους δύο στόχους και πρέπει να σκεφτόμαστε συνεχώς τον τρόπο να την ξεπεράσουμε.
Σε αυτή την έρευνα που γίνεται με αφορμή την παγκόσμια ημέρα κατά του ρατσισμού θα προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε το φαινόμενο του ρατσισμού σε βάθος και να καταρρίψουμε κάθε επιχείρημα που προσπαθεί με διάφορους τρόπους να διαχωρίσει την κοινωνία με βάση παράγοντες ιστορικούς ή βιολογικούς. Δεν γράφουμε κάτι καινούριο. Αυτό που κάνουμε είναι να “συγκεντρώσουμε” όλα αυτά τα στοιχεία που ανέδειξαν κάποτε τον ρατσισμό, να τον ορίσουμε και κατ’ επέκταση να τον γνωρίσουμε. Τελικά να τον αποδεχθούμε και να προσπαθήσουμε (για άλλη μια φορά στην ιστορία) να τον καταπολεμήσουμε.
Θα προσπαθήσουμε μάλιστα όλη αυτή την εργασία να την συνδέσουμε με την Ελληνική πραγματικότητα όπου θα ανακαλύψουμε ρατσιστικές εκφάνσεις που μάλλον δεν είχαμε καν φανταστεί.
Θα εξετάσουμε τον ρατσισμό από τρεις διαφορετικές οπτικές γωνίες.
1. Θα τον ψάξουμε στην προϊστορία για να εξερευνήσουμε αν τελικά έχει υπόσταση η έννοια “ράτσα” και αν μπορεί κάπως να οριστεί. Θα δούμε επίσης στην πιο πρόσφατη καταγεγραμμένη ανθρώπινη ιστορία με τι είδους μορφές εμφανίστηκε ο ρατσισμός και ποιους σκοπούς εξυπηρέτησε.
2. Θα τον εξετάσουμε από σκοπιά κοινωνιολογική με βάση τα ιστορικά γεγονότα και θα ανακαλύψουμε ποιοι κοινωνικοί παράγοντες ευνοούν την ανάπτυξη ρατσιστικών φαινομένων.
3. Θα συμβουλευτούμε τέλος την επιστήμη της γενετικής και της βιολογίας για να αποδείξουμε το αβάσιμο κάποιων ισχυρισμών για την “καθαρότητα” του DNA κάποιων λαών σε σχέση με άλλους. Μάλιστα για τους αμφισβητίες θα σας παραπέμψουμε στους ίδιους τους επιστήμονες προκειμένου να ανακαλύψετε μόνοι σας πόσο “καθαροί” εθνικά είστε.
ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ
Ας αρχίσουμε την έρευνά μας από την αυγή της ανθρωπότητας. Από τότε που γνωρίζουμε πως υπάρχει “κάτι” σαν άνθρωπος. Κάτι που μοιάζει αλλά και είναι διαφορετικό με την μορφή που ξέρουμε το είδος μας.
Οι άνθρωποι λοιπόν χανόμαστε στο χρόνο και τα πρώτα είδη που δεν έχουν καμιά σχέση με τον
σύγχρονο άνθρωπο αλλά μοιάζουν σε κάτι ενδιάμεσο μεταξύ ανθρώπου και πιθήκου (Ανθρωπίδες)
έχουμε ιστορία περίπου 25 εκατομμυρίων ετών (αν και υπάρχουν πολλά κενά στη γραμμή εξέλιξης). Τα πρώτα είδη που ταιριάζουν μορφολογικά κάπως με το δικό μας είδος τα ονομάσαμε “Δρυοπίθηκους” ή ανθρώπους των δέντρων.
“Ο όρος “ανθρωπίδες” στην παλαιοανθρωπολογία χρησιμοποιείτε για να περιγράψει τα μέλη της
οικογένειας των ανθρώπων, γνωστά από τη συστηματική και ως Hominidae. Η οικογένεια
περιλαμβάνει το σύγχρονο άνθρωπο, όλες τις προγονικές μορφές του είδους καθώς και δίποδα
πλάσματα του παρελθόντος που εξαφανίστηκαν χωρίς να αφήσουν απογόνους.
Οι ανθρωπίδες ανήκουν στην υπέρ-οικογένεια των ανθρωποειδών (Hominoidea) στην οποία επίσης
συμπεριλαμβάνονται οι μεγάλοι Αφρικανοί πίθηκοι ή Πογγίδες.
Οι ομοιότητες τόσο γενετικές όσο και μορφολογικές που ενώνουν τις δύο οικογένειες είναι πολλές.
Η γενετική απόσταση μεταξύ χιμπαντζή και ανθρώπου για παράδειγμα όπως αποδεικνύεται από τη
σύγκριση ομόλογων πρωτεϊνών τους, αγγίζει μόλις το 1%. Κάθε οστό του σκελετού του ενός είδους
εντοπίζεται και στο άλλο και χαρακτηρίζεται από κοινή ή παραπλήσια κατασκευή και λειτουργία.
[Νότα Λαζαράκη Άρθρο στο περιοδικό “Περισκόπιο της Επιστήμης” με τίτλο “Πρώιμοι ανθρωπίδες” Τεύχος 211,σελ 52 (Σεπτ. 1997)]
Ένα σημαντικό ερώτημα που έχουν να αντιμετωπίσουν σήμερα οι ερευνητές της προϊστορίας είναι πότε εμφανίζεται ο Homo Sapiens στον πλανήτη. Στο ερώτημα αυτό δεν έχει δοθεί ακόμα “απόλυτη” απάντηση και ίσως δεν δοθεί ποτέ δεδομένου ότι η εξέλιξη των ειδών είναι μια πολύ αργή διαδικασία.
“ Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα κρανία ανθρωπίδων που βρέθηκαν είναι ο “ Τουμάϊ ” στις 19
Ιουλίου 2001 από έναν φοιτητή ανθρωπολογίας του Τσάντ. Τον Αχούντα Ντζιμντουμαλμπάιε, το οποίο έχει χρονολογηθεί 1,75 εκατομμυρίων ετών .”
[Περιοδικό Discover & Science-Ιούνιος 2005. σελ 44]
Αλλά ο Τουμάϊ αν και μοιάζει με εμάς είναι ένας πολύ μακρινός πρόγονός μας,
Εικάζεται ότι σε γενικές γραμμές ο “Σοφός άνθρωπος” εμφανίστηκε περίπου 100.000 χρόνια πριν κάπου στα Ανατολικά παράλια της Αφρικανικής ηπείρου και μετανάστευσε αρχικά στην Ασία και έπειτα σιγά σιγά σε όλον το κόσμο.
“Πριν 60.000 χρόνια οι πρόγονοί μας εντοπίζονται στη Μέση Ανατολή, πριν 40.000 χρόνια στη Δυτική Ευρώπη, ενώ κατάφεραν την ίδια περίοδο περίπου να φτάσουν ακόμα και στην Αυστραλία (Ένα ετεροχρονισμένο μεταναστευτικό ρεύμα ισχυρίζονται μερικοί). Πριν 12.000 χρόνια έχουν διασχίσει τον Βερίγγειο πορθμό φτάνοντας στην Αμερική και διασκορπίζονται έτσι σε όλες τις ηπείρους (εκτός της Ανταρκτικής).
[Λαϊκή Ιστορία του κόσμου Chris Harman σελ. 5]
Όσον αφορά την Ευρώπη σύμφωνα με το πιο πρόσφατο άρθρο του περιοδικού Nature όπου δημοσιεύονται διάφορες ερευνητικές εργασίες οι παλαιότεροι πρόγονοί μας βρίσκονται στην Νότια Αγγλία (Οδοντοστοιχία που βρέθηκε σε σπήλαιο ηλικίας 41.000 ετών το 1927) και στην Νότια Ιταλία (οδοντοστοιχία κι εκεί ηλικίας 43 έως 45.000 ετών) -προς το παρόν και έως ότου η αρχαιολογική σκαπάνη αναδείξει κάτι νέο) [Στοιχεία 2 Νεομβρίου 2011]
[Περιοδικό Nature: http://blogs.nature.com/news/2011/11/who_ere_europes_first_humans.html ]
Αυτό βέβαια αφορά ευρήματα που είναι σκελετοί ανθρώπων, γιατί υπολείμματα ανθρώπινης παρουσίας έχουν χρονολογηθεί πολύ παλαιότερα στον ευρωπαϊκό χώρο, περίπου 1 εκατομμύριο χρόνια πριν.
Σύμφωνα με τον συγγραφέα Ανδρέα Ντάρλα:
Η ακριβής ηλικία τους έχει προκαλέσει σοβαρές συζητήσεις, ωστόσο σήμερα οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι οι αρχαιότερη κατοίκηση της Ευρώπης χρονολογείται πριν από 1 εκατομμύριο χρόνια περίπου.
Οι σημαντικότερες θέσεις που έχουν δώσει κατάλοιπα ανθρώπινης δραστηριότητας (λίθινα
εργαλεία και διατροφικά κατάλοιπα) αυτής της περιόδου είναι: Orce στην Ισπανία, Ca Belvedere di
Monte Poggiolo, στην Ιταλία, Vallonnet και Soleilhac στη Γαλλία. Οι θέσεις Atapuerca στη βόρεια
Ισπανία και Ceprano στην Κεντρική Ιταλία έχουν δώσει τα αρχαιότερα έως τώρα ανθρώπινα
κατάλοιπα, ηλικίας περίπου 800.000 ετών.
Πρέπει να επισημανθεί ότι όλες οι παραπάνω θέσεις βρίσκονται στη νότια Ευρώπη, ένδειξη ότι ο
άνθρωπος κατοίκησε αρχικά τις πιο εύκρατες περιοχές.
Πώς κατάφεραν όμως οι πρόγονοι αυτοί να φτάσουν στην Ευρώπη;
Σύμφωνα με τον ίδιο συγγραφέα:
Οι πρώτοι άνθρωποι στην Ευρώπη εικάζεται ότι ήταν μετανάστες.
Η ερώτηση που γεννιέται εύλογα αφορά την πορεία την οποία ακολούθησαν οι πρώτοι άνθρωποι
που έφτασαν στην Ευρώπη. Οι πιθανές πορείες είναι τρεις:
1. Από τη δυτική Αφρική, διαπλέοντας το στενό του Γιβραλτάρ.
2. Από την Εγγύς ανατολή, Καύκασο και κεντρική Ευρώπη.
3. Από την Εγγύς Ανατολή, Μικρά Ασία, νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η πρώτη δυνατή πορεία φαίνεται απίθανη, εξαιτίας των πολύ ισχυρών θαλάσσιων ρευμάτων που
υπάρχουν στο στενό του Γιβραλτάρ, το οποίο πρέπει να σημειωθεί ότι ποτέ δεν έπαψε να είναι
θάλασσα κατά τη διάρκεια του Πλειστοκαίνου .
Πιθανότερη φαίνεται η άφιξη του Ανθρώπου στην Ευρώπη από την ανατολική οδό.
Η ανακάλυψη των θέσεων Dmanisi και Ubeidiya αποτελούν ισχυρά επιχειρήματα αυτής της πιθανότητας. Πιο συγκεκριμένα, η ανακάλυψη του Dmanisi συνηγορεί υπέρ της δεύτερης εκδοχής. Σε αυτή την περίπτωση όμως απουσιάζουν ανάλογα ευρήματα στη ΒΑ Ευρώπη, που θα επέτρεπαν να παρακολουθήσουμε αυτή την οδό μετανάστευσης και εξάπλωσης σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Αντίθετα, η ανακάλυψη θέσεων ηλικίας γύρω στο 1 εκατομμύριο χρόνια αποκλειστικά στη νότια
Ευρώπη αποτελεί το κυριότερο επιχείρημα υπέρ της τρίτης εκδοχής.
Συμπερασματικά, αν και δεν υπάρχουν ακλόνητα επιχειρήματα για καμία από τις τρεις πιθανές
πορείες (τα δεδομένα είναι «απελπιστικά» ανεπαρκή), οι περισσότεροι ειδικοί θεωρούν ως
πιθανότερη την τρίτη εκδοχή.
[Πηγή: www.hist-arch.uoi.gr/prosopiko/fotiadis/Darlas.pdf]
Απο όλα τα παραπάνω λοιπόν βλέπουμε οτι η καταγωγή του είδους είναι αρκετά περίπλοκη
υπόθεση. Μια αρχέγονη “ράτσα” λοιπόν δεν μπορεί να δικαιολογήσει τα επιχειρήματα διάφορων
εθνικιστικών απόψεων που προσπαθούν να “διεκδικήσουν” την παλαιότητα των αρχαιολογικών
ευρημάτων ως απόδειξη της ιστορικής συνέχειας πάνω σε μια βάση “φυλετικής καθαρότητας”.
Ας δούμε όμως ποιες είναι οι πρώτες οργανωμένες κοινωνίες στην Ευρώπη με στοιχεία που
δείχνουν πολιτισμό (εργαλεία,τεχνολογίες και αξιοποίηση του περιβάλλοντος χώρου) .
Οι πρώτες ράτσες
Όπως είπαμε οι προϊστορικοί άνθρωποι διασκορπίζονται σχεδόν σε όλο τον κόσμο σε μικρές
ομάδες οι οποίες κάποια στιγμή λόγω αλλαγής του κλίματος απομονώνονται μεταξύ τους για
πολλές χιλιάδες χρόνια (Λιώνουν οι πάγοι του Βερίγγειου πορθμού και η άνοδος της στάθμης της
θάλασσας αποκόβει τα νησιά της Αυστραλίας).
Οι γλώσσες τους εξελίχθηκαν και έγιναν πολύ διαφορετικές. Η κάθε ομάδα συσσώρευσε τις δικές
της γνώσεις και ανέπτυξε διαφορετικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης και υλικού πολιτισμού.
Ορισμένα ήσσονα κληρονομικά χαρακτηριστικά έγιναν εντονότερα σε ορισμένες ομάδες (χρώμα
ματιών,πυκνότητα τριχών,χρωστική δέρματος κλπ) . Ωστόσο η γενετική κληρονομιά των ομάδων
έμεινε εξαιρετικά παρόμοια. Όλες οι ομάδες ήταν εξίσου ικανές να μαθαίνουν η κάθε μια τη
γλώσσα της άλλης και είχαν το ίδιο φάσμα διανοητικών ικανοτήτων.
Το πώς αναπτύχθηκε η κάθε ομάδα δεν εξαρτήθηκε από κάτι ειδικό σε σχέση με την γενετική
διαμόρφωσή της αλλά από το πώς προσάρμοσε τις δεξιότητες των ατόμων και τις μορφές
συνεργασίας στις ανάγκες διαβίωσης στο συγκεκριμένο περιβάλλον της.
Η μορφή την οποία πήρε αυτή η προσαρμογή ήταν η βάση των διαφορετικών κοινωνών που δημιουργήθηκαν,η κάθε μια με τα δικά της έθιμα, τρόπους συμπεριφοράς, μύθους και τελετουργίες.
[…] Οι άνθρωποι ζούσαν σε χαλαρές ομάδες των 30-40 ατόμων, οι οποίες κατά περιόδους
συνενώνονταν με άλλες ομάδες που μπορεί να περιλάμβαναν έως και 200 άτομα .
[…] Γύρω στο 7.000 πχ οι άνθρωποι άρχισαν να μετατρέπουν διάφορα αυτοφυή φυτά σε
καλλιεργήσιμα. Πολλές ομάδες ασχολήθηκαν όχι με την καλλιέργεια της γης αλλά με την εκτροφή
ζώων και λειτουργούσαν σαν μεσάζοντες ανταλλαγής αγαθών.
Σύντομα στην Αφρική την Ευρασία τις Νότιες Άνδεις και την Νότια Αμερική εμφανίστηκαν τέτοιοι “νομαδικοί” λαοί, άλλοτε ανταλλάσσοντας πράγματα με τους αγροτικούς λαούς και άλλοτε λεηλατώντας τους, αναπτύσσοντας δικά τους πρότυπα κοινωνικής ζωής.
[Chris Harman “Λαϊκή ιστορία του κόσμου” σελ. 15]
Αυτό που μας λέει δηλαδή η έρευνα της βαθιάς ιστορίας είναι πώς ουσιαστικά οι ανθρώπινες “ράτσες” εξελίχθηκαν ταυτόχρονα και η κληρονομικότητα χάρισε διαφορετικά μέσα επιβίωσης του είδους μας, ανάλογα με τις φυσικές προκλήσεις που αντιμετώπιζε. Παντού όμως και αυτό ειναι αδιαμφισβήτητο ανέπτυξε πολιτισμούς εκμεταλλευόμενος την ευφυΐα του. Το επίπεδο του πολιτισμού της κάθε ομάδας διέφερε ανάλογα κι αυτό με τις ανάγκες και τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους. Πολλά τεχνολογικά επιτεύγματα αναπτύχθηκαν παράλληλα χωρίς να υπάρχει πολλές φορές δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ των ομάδων. Δεν μπορούμε σε καμιά περίπτωση να ισχυριστούμε πως κάποια ομάδα διέπρεψε σε σχέση με τς άλλες. Ο κάθε πολιτισμός ακόμα και τότε ήταν ιδιαίτερος.
Παρόλα αυτά στη ναζιστική Γερμανία αναπτύχθηκε ένα ολόκληρο σύστημα προπαγάνδας που αφορούν έναν από τους αρχαιότερους λαούς της Ευρώπης. Τούς Άριους.
Πάνω σε αυτή τη προπαγάνδα στηρίχθηκε η “ευγονική”, μια μέθοδος σύμφωνα με τους ναζί η οποία θα “βελτίωνε” το ανθρώπινο είδος. Πάνω σε αυτή τη θεωρία βασίστηκε η ρατσιστική συμπεριφορά απέναντι στους Εβραίους, τους Τσιγγάνους, τους ομοφυλόφιλους και τους ανάπηρους της ναζιστικής Γερμανίας. Το χειρότερο είναι πως ρατσιστικά στερεότυπα της εποχής έχουν φτάσει και αναπαράγονται μέχρι και σήμερα.
Ας μάθουμε όμως τι ήταν οι Άριοι:
Η λέξη “Άριος” εμφανίζεται για πρώτη φορά στο ινδοϊρανικό κείμενο “Ριγκ Βέδα” (8ος αι. πΧ) και
έπειτα στο Ιρανικό “Αβέστα” (7ος αι. πΧ). Δύο συνθέσεις που μεταβιβάζονταν μέχρι τότε
προφορικά (Το Ιράν άλλωστε σημαίνει “Γη των Αρίων”).
Έχουν βρεθεί αρχαιολογικά ευρήματα 4000 ετών περίπου που αποδίδονται σε αυτόν τον
πρωτοευρωπαϊκό λαό νότια των Ουραλίων μέχρι την Κασπία θάλασσα στα σύνορα μεταξύ Ρωσίας
και Καζακστάν. Εκεί έχουν ανακαλυφθεί 20 πόλεις κτισμένες με σπειροειδή διάταξη.
Στα μέσα του 19ου αι. μΧ ο Γάλλος Ζοζέφ Αρτύρ ντε Γκομπινό γράφει το “Δοκίμιο για την
ανισότητα των ανθρωπίνων φυλών”. Οι σύγχρονες μελέτες γενετικής δείχνουν πέρα από κάθε
αμφιβολία ότι όλοι οι λαοί έχουν γενετικά χαρακτηριστικά που ποικίλουν με συνεχή τρόπο .
Πρακτικά ότι είμαστε όλοι λίγο μπασταρδεμένοι με τους γειτονικούς πληθυσμούς.
Με τα σημερινά κριτήρια οι Άριοι ήταν από τους πρώτους ινδοευρωπαίους. Μια αρχαία εθνότητα
αποτελούμενη από διάφορες φυλές, ικανές στη χρήση μετάλλων, με κοινή γλώσσα που
υπερκάλυψαν πολύ συχνά με διασταυρώσεις αυτούς που ήδη υπήρχαν στην Ασία και την Ευρώπη από την Νεολιθική εποχή.
Τα θεμελιώδη λάθη του Ναζισμού: Όταν ξεκίνησε το κυνήγι των Εβραίων οι Ναζί δεν λάβανε
υπόψη τους ότι οι Γερμανοί-Εβραίοι είχαν ως μητρική γλώσσα τους το “Γίντις” που είναι μια
Γερμανική ινδοευρωπαϊκή γλώσσα και την μιλούν πολλές άλλες ιουδαϊκές κοινότητες.
Ούτε σκέφτηκαν ότι οι Τσιγγάνοι (500.000 νεκροί στα στρατόπεδα συγκέντρωσης) είναι Άριοι από
όλες τις απόψεις: μιλούν ρομανί (τυπική ινδοευρωπαϊκή γλώσσα) -Η καταγωγή των τσιγγάνων
είναι από την Βόρεια (Σίντι) και κεντρική Ινδία (Ρομ)
[Πηγή (Αρία φυλή) Focus Ιούνιος 2011 σελ. 58-62) ]
Όλα τα παραπάνω στοιχεία καταδεικνύουν ότι δεν είναι σαφής ο όρος “φυλή” μιας και στο
πέρασμα του χρόνου η αναζήτηση τροφής και νέων φυσικών πόρων οδήγησε τους ανθρώπους σε
μια διασπορά που γεωγραφικές και κλιματικές παράμετροι τους ανάγκασαν σε χρόνια απομόνωση
με αποτέλεσμα να υπάρξουν διαφοροποιήσεις τόσο στα ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά όσο και
στη γλώσσα και τον τρόπο κοινωνικής οργάνωσης.
ΙΣΤΟΡΙΑ
Ας γυρίσουμε όμως πάλι πίσω στο χρόνο για να δούμε πότε τελικά ο ρατσισμός και κάτω από ποιες συνθήκες διαμορφώνεται ως ιδεολογικό σχήμα.
Μέχρι την άνοδο του Χριστιανισμού κατά τη Βυζαντινή αυτοκρατορία οι σκλάβοι και οι γυναίκες βρίσκονταν στο περιθώριο. Ο ρατσισμός ή πιο ορθά ο αποκλεισμός κάποιων ομάδων φαίνεται ότι υπήρχε διαχρονικά. Το αίσθημα ενός ανώτερου πολιτισμού διακατείχε πάντοτε τους λαούς, τόσο στη συμπεριφορά των αρχαίων Ελλήνων ή των Κινέζων έναντι αντίπαλων γειτονικών λαών καθώς και στο σύστημα των Ινδών με τις “κάστες”. Οι αιχμάλωτοι-δούλοι τότε ήταν απαραίτητη κοινωνική ομάδα εκμετάλλευσης. Και όταν δεν υπήρχαν τέτοιου είδους δούλοι τους παρήγαγε η ίδια η κοινωνία εφευρίσκοντας κάποια μορφή ιεραρχίας προκειμένου να καθορίσει τους “δυνατούς”.
Ωστόσο ο ρατσισμός διαμορφώνεται σταδιακά από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα και κορυφώνεται την δεκαετία του 1930.
Μετά την Αμερικάνικη (1776) και την Γαλλική (1789) επανάσταση ο κόσμος έρχεται “τα κάτω-πάνω”. Η οικουμένη συγκλονίζεται από το σύνθημα για “Ελευθερία-Ισότητα-Αδελφοσύνη”. Είναι η εποχή του διαφωτισμού και τα συνθήματα αυτά θα “υλοποιηθούν” τελικά σε κοινωνικά συστήματα. Η Ελευθερία γεννάει τον Καπιταλισμό, η ισότητα τον Κομμουνισμό και η Αδελφοσύνη μετατρέπεται στη τερατογέννεση του ρατσισμού.
Οι πρώτοι δουλέμποροι και δουλοκτήτες δεν στηρίζονταν σε φυλετικές διακρίσεις για να
δικαιολογούν τις πράξεις τους. Αντίθετα επικαλούνταν αρχαία Ελληνικά και Ρωμαϊκά κείμενα που
δικαιολογούσαν τη μετατροπή σε δούλους όσων αιχμαλωτίζονταν στο πόλεμο ή τουλάχιστον σε
“δίκαιους πολέμους”.
Τα επιχειρήματα αυτά δεν είχαν ισχύ στην δουλική οικονομία των μέσων του 18ου αι. Ο κόσμος
ήξερε ότι οι δούλοι είχαν αγοραστεί απο εμπόρους στην Αφρική ή ότι ήταν παιδιά δούλων.
[A.Calder-Revolutionary σελ. 454]
Τον 18ο αι. Όπως αναφέρει ο Chris Harman στο βιβλίο “Λαϊκή Ιστορία του Κόσμου” (σελ 247) οι
φιλόσοφοι στα καφενεία μιλούσαν για ίσα διακαιώματα αλλά ο καφές που έπιναν παραγόταν από
ανθρώπους που οι αποικιοκράτες υπό την απειλή των όπλων μετέφεραν από την Δυτ, Αφρική στην
Αμερική κάτω απο φριχτές συνθήκες (1 στους 10 πέθαινε στο πλοίο κατά το ταξίδι) για να
πουληθούν στη συνέχεια και να δουλεύουν με το μαστίγιο 15-18 ώρες μέχρι το τέλος της ζωής
τους.
Αυτή ήταν η μοίρα 12.000.000 ανθρώπων (1.500.000 απο αυτούς πέθαναν στο ταξίδι).
[Εκτίμηση του R.Blackburn στο “the making of the new world slavery” Λονδίνο 1997]
Η δουλεία φυσικά ήταν ένα φαινόμενο που προϋπήρχε αλλά κατά τον 17ο και 18ο αι. που κυρίως
είχε αναπτυχθεί σε όλη την Ευρώπη ο θεσμός της δουλοπαροικίας (μικροί αγρότες που δούλευαν
για να πληρώνουν φόρο υποτέλειας στους βαρόνους δηλαδή) οι δούλοι ήταν μάλλον ένα
περιθωριακό φαινόμενο σε μικρούς θύλακες κυρίως στα μεσογειακά κράτη και την μέση Ανατολή.
Η δουλεία δεν είχε συνδεθεί με τους μαύρους όσο με οποιαδήποτε άλλη πληθυσμιακή ομάδα.
Η λέξη Slave (δούλος) κατά πάσα πιθανότητα προέρχεται από την λέξη Slav (Σλάβος).
(Αυτό αφορά την λατινική αναζήτηση της ετυμολογίας η οποία συνδέεται με το Βυζάντιο. Η Ελληνική ετυμολογία της λέξης “Δούλος” προήλθε από την αρχαιότερη λέξη δόελος ή δόερος σύμφωνα με το Λεξικό αρχαίας ελληνικής γλώσσας των Συμεωνίδης, Ξενής, Φλιάτουρας)
Η δουλεία πήρε μαζικές διαστάσεις όταν η Πορτογαλία,η Αγγλία,η Ολλανδία και η Γαλλία άρχισαν
την καλλιέργεια καπνού και ζαχαροκάλαμου στις αποικίες τους.
Αρχικά οι ιδιοκτήτες δεν χρησιμοποιούσαν Αφρικανούς δούλους άλλα “εργαζόμενους επί
συμβάσει” (στη πραγματικότητα δούλοι λόγω χρέους) οι οποίοι δούλευαν 3,5 ή 7 χρόνια χωρίς
μισθό σαν αντάλλαγμα για την μεταφορά τους στην Αμερική. Άλλοι πάλι ήταν κατάδικοι ή
αιχμάλωτοι των εμφυλίων και των θρησκευτικών πολέμων στην Ευρώπη. Μάλιστα αρχικά οι
ιδιοκτήτες των φυτειών προτιμούσαν αυτή τη κατηγορία από τους μαύρους δούλους γιατί τους
κόστιζαν πιο φθηνά. Ένας “Επί συμβάσει εργαζόμενος” στοίχιζε 12 λίρες Αγγλίας σε σχέση με έναν
δούλο που κόστιζε στον παραγωγό 25 λίρες Αγγλίας.
[R.Blackburn “making of the new world slavery”… σελ230]
Καθώς η ζήτηση για καπνό και ζάχαρη στην Ευρώπη αυξανόταν οι “επί συμβάσει εργαζόμενοι” δεν
επαρκούσαν για τις εργασίες στις καλλιέργειες και οι ιδιοκτήτες των φυτειών στρέφονταν όλο και
περισσότερο στην Αφρική.
Στον κόσμο των φυτειών τώρα οι ιδιοκτήτες αρχικά δεν μεταχειρίζονταν διαφορετικά τους “επί
συμβάσει” λευκούς και τους μαύρους Αφρικανούς. Οι “επί συμβάσει” και οι μαύροι δούλοι
εργάζονταν μαζί αλλά και άρχισαν να εξεγείρονται και μαζί με αποκορύφωμα την “εξέγερση του
Μπέικον” στην Βιρτζίνια το 1676. Η απάντηση των γαιοκτημόνων στις εξεγέρσεις ήταν να
προωθήσουν μέτρα τα οποία διαχώριζαν τις δύο ομάδες.
Σύμφωνα με τον Robin Blackburn η Βουλή των αντιπροσώπων της Βιρτζίνια το 1680 όρισε ότι
“εάν κάποιος νέγρος ή άλλος δούλος τολμήσει να σηκώσει χέρι εναντίον οποιουδήποτε χριστιανού“
θα μαστιγωνόταν 30 φορές. Στη Βιρτζίνια επίσης το 1691 ένας νόμος όριζε πως ήταν νόμιμο πλέον
“ να εξοντώνονται νέγροι,μιγάδες και άλλοι δούλοι που απουσίαζαν από την υπηρεσία του αφέντη
τους”. Όριζε επίσης ότι όποιος/α λευκός/η παντρεύονταν νέγρο,μιγάδα ή “ινδιάνο” θα έπρεπε να
εκτοπίζεται από την αποικία. [R.Blackburn σελ 264].
Με άλλα λόγια οι ιδιοκτήτες των φυτειών αναγνώριζαν ότι λευκοί και μαύροι κάθε άλλο παρά
αλληλομισιούνταν και επιδίωξαν να εμποδίσουν μια πιθανή συνεργασία δίνοντας στους ιδιοκτήτες
εξουσίες ζωής και θανάτου. Έτσι άρχισε να αναπτύσσεται ο ρατσισμός ως ιδεολογία…
[Chris Harman -Λαϊκή ιστορία το κόσμου- σελ 250]
Όλα αυτά ντύθηκαν με έναν “επιστημονικοφανή” μανδύα που προσπαθούσε να δικαιολογήσει την ρατσιστική συμπεριφορά.
Έτσι οι δουλέμποροι βρήκαν άλλο τρόπο να κάνουν τους λευκούς να περιφρονούν και να
φοβούνται τους δούλους. Οι απόψεις ότι οι άνθρωποι Αφρικάνικης καταγωγής ήταν από την
“φύση” τους κατώτεροι από τους ανθρώπους ευρωπαϊκής καταγωγής ταίριαζαν τέλεια στο σκοπό
τους. Οι Χριστιανοί υποστηρικτές της δουλείας βρήκαν έρεισμα σε βιβλικές αναφορές στην τύχη
των απογόνων ενός γιου του Νώε,του Χάμ. Έγιναν προσπάθειες να το δικαιολογήσουν και
“επιστημονικά” με δικαιολογίες στη βάση της “υπάνθρωπης αγριότητας”των Αφρικανών (Για
παράδειγμα η “Ιστορία της Τζαμάικα” του Εντουαρντ Λόνγκ -1774-).
Ακόμα και στοχαστές της περιόδου εκείνης επηρεασμένοι από τον Διαφωτισμό μπορούσαν χάρη σε
αυτή την “επιστημονικοφανή” βάση να διακυρήσουν ότι “όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι” και
να συμπληρώνουν ότι “οι μη-λευκοί δεν ήταν άνθρωποι” !!
Για τους “Ινδιάνους” της Αμερικής αρχικά πίστευαν ότι διέφεραν από τους Ευρωπαίους
λόγω του τρόπου ζωής τους. Ακόμα και στα μέσα του 18ου αι. που η δουλεία είναι πλήρως
διαδεδομένη στην Αμερική το χρώμα του δέρματός τους δεν θεωρείτε σημαντικό γνώρισμα. Η
στάση άλλαξε στο τέλος του 18 αι. όταν οι Ευρωπαίοι άρχισαν να συγκρούονται όλο και πιο πολύ με τον ινδιάνικο πληθυσμό για την ιδιοκτησία γης. Οι ινδιάνοι τότε αρχίζουν να παρουσιάζονται σαν αιμοδιψή τέρατα (εγκληματίες ή αναρχικοί θα λέγαμε σήμερα) και τους αποκαλούσαν
“κοκκινωπούς ειδωλολάτρες”,”μαυριδερούς Φιλισταίους”, “χαλκόχρωμα ζωύφια” και τελικά
“ερυθρόδερμους”..
Ο ρατσισμός εξελίχθηκε σε πλήρως ανεπτυγμένο σύστημα πεποιθήσεων που διαχώριζε τους
ανθρώπους σε “άσπρους” ,“μαύρους”, “σκουρόχρωμους”, “ερυθρούς” και “κίτρινους” παρόλο που
πολλοί Ευρωπαίοι είναι ροδοκόκκινοι,πολλοί Αφρικανοί είναι ανοιχτόχρωμοι, άνθρωποι στην Ασία
έχουν εξίσου λευκό χρώμα όσο οι Ευρωπαίοι, οι αυτόχθονες της Αμερικής σίγουρα δεν είναι
κόκκινοι όπως και οι Κινέζοι σίγουρα δεν είναι κίτρινοι..
Όσον αφορά τους Εβραίους κατά τον Μεσαίωνα υπήρχε συχνά μεγάλη εχθρότητα,αλλά αυτή
βασιζόταν στη θρησκεία (οι Εβραίοι ήταν η μόνη μη καθολική ομάδα σε μια εξ ολοκλήρου
χριστιανική κοινωνία). Ο ρατσισμός ήταν θρησκευτικός και δεν είχαν σημασία τα υποτιθέμενα
έμφυτα φυσικά ή ψυχικά χαρακτηριστικά. Αν οι Εβραίοι γίνονταν καθολικοί δεν θα υπήρχε κανένα
πρόβλημα. Ο στάση των Ευρωπαίων δηλαδή είχε βάση αρχικά ένα παράλογο θρησκευτικό μίσος
και όχι παράλογο βιολογικό ρατσισμό. Ο ρατσισμός αυτού του τύπου εμφανίστηκε με το
δουλεμπόριο.
Ο ρατσισμός τελικά διαμορφώθηκε σε πλήρως διαμορφωμένη ιδεολογία στην διάρκεια τριών περίπου αιώνων.
ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ
Δύο σύγχρονοι Γάλλοι κοινωνιολόγοι οι Dominique Schnapper και Sylvain Allemand θα μας βοηθήσουν να εξετάσουμε τον ρατσισμό από την οπτική των κοινωνικών επιστημών. ‘Έχουν γράψει το βιβλίο “Κρίνοντας το ρατσισμό” (Εκδόσεις “Πατάκη”-2006-).
Σύμφωνα με τους συγγραφείς λοιπόν “Ο ρατσιστικός τρόπος σκέψης καταλήγει να ορίζει τους άλλους σύμφωνα με τον κανόνα της πλειοψηφίας. Τα θύματα του ρατσισμού είναι λοιπόν “μείον” σε σχέση με την πλειοψηφία, η οποία αποτελεί και το σημείο αναφοράς.”
[“Κρίνοντας τον ρατσισμό” σελ.10]
Μάλιστα κάνουν έναν πρωταρχικό γενικό διαχωρισμό σε δύο βασικούς τύπους ρατσισμού:
Τον Κλασικό ρατσισμό και τον Νεορατσισμό.
“Ο κλασικός ρατσισμός υποδηλώνεται με τις εξής αξιώσεις:
1. Υπάρχουν φυλές ανθρώπων που διαφέρουν βιολογικά άρα υπάρχει αμετάβλητη και
απόλυτη ανισότητα .
2. Τα βιολογικά χαρακτηριστικά δικαιολογούν και προσδιορίζουν την κοινωνική συμπεριφορά
Ο κλασικός ρατσισμός αναθεώρησε τα επιχειρήματά του όπου οι βιολογικές διαφορές δεν παίζουν
πια το κεντρικό ρόλο αλλά επικαλείται τώρα διαφορές στην κουλτούρα την θρησκεία κλπ. Αυτό οι
κοινωνιολόγοι το ονομάζουν “νεορατσισμό” .
Επίσης μας διαφωτίζουν ως προς ποιες ερμηνευτικές κατευθύνσεις μπορούμε να κινηθούμε προκειμένου να αναλύσουμε τις ρατσιστικές συμπεριφορές.
Υπάρχουν δύο τύπου προσεγγίσεις λοιπόν κατά την γνώμη τους, Η Ουσιοκρατική και η ιστορική προσέγγιση :
Κατά την ουσιοκρατική προσέγγιση οι άνθρωποι ή οι κουλτούρες είναι γραμμένες κατά κάποιο
τρόπο στη “φύση” και παραμένουν αμετάβλητες και αιώνιες.
Η Ιστορική προσέγγιση υπολογίζει το γεγονός πώς οι άνθρωποι αλλάζουνε με τον καιρό και τις
κοινωνικές συνθήκες στις οποίες ζουν.
Η κατασκευή της ύπαρξης των φυλών χρησίμευσε για την ερμηνεία των συγκρούσεων μεταξύ εθνών και ταυτόχρονα για την νομιμοποίηση των διεκδικήσεων ανεξαρτησίας. Ο Ουώλτερ Σκότ πχ. Ένας Σκοτσέζος εθνικιστής μυθιστοριογράφος θεωρούσε πως η προαιώνια σύγκρουση Σκοτσέζων-
Άγγλων οφείλονταν στο διαφορετικό τους “αίμα”.
Τα στερεότυπα αυτά συνεχίζουν να αναπαράγονται παρά την ανάπτυξη της τεχνολογίας ακόμα και σήμερα. Βασικό σύνθημα του κόμματος της “Χρυσής αυγής” στην Ελλάδα είναι το “Αίμα-Τιμή” Μερικές φορές απο κάποιους που θέλουν να δικαιολογήσουν καλύτερα τις ρατσιστικές αντιλήψεις τους γίνεται προσπάθεια να “εκσυγχρονιστούν” τα επιχειρήματά τους προσθέτοντας ας πούμε στοιχεία της σύγχρονης γενετικής επιστήμης ή της βιολογίας.
Τέτοια φαινόμενα δεν είναι φυσικά μόνο σημερινά. Όπως είδαμε και στα τέλη του 18ου αιώνα ο ρατσισμός “ντύθηκε” την επιστήμη και μάλιστα στηρίχθηκε σε ορθολογιστές διανοητές του διαφωτισμού.
Αργότερα ο Ρενάν στο περίφημο λόγο του “Τι είναι το έθνος” το 1881 απορρίπτει την ιδέα πως το
έθνος κατάγεται από την φυλή.
“Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει καθαρή φυλή και πως αν βασίζουμε την πολιτική στην
εθνογραφική ανάλυση, το βασίζουμε σε μια χίμαιρα. Οι πιο πολλές επιμειξίες παρατηρούνται στις
αριστοκρατικές χώρες. Την Αγγλία, την Γαλλία, την Ιταλία”
Έθετε στο κέντρο της ιστορίας τη σύγκρουση Άριων και Σημιτών οι οποίοι κατά τη γνώμη του ορίζονταν από τη γλώσσα τους (Με την έννοια Σημίτες εννοούσε όλους τους λαούς που
προέρχονταν από μια εθνότητα της Δυτικής Ασίας και διατήρησαν κοινά γλωσσολογικά
γνωρίσματα (Άραβες, Αιθίοπες, Εβραίοι). Δεν γνώριζαν επίσης με σιγουριά τότε οι ερευνητές για
το ινδοευρωπαϊκό κύμα από όπου κατάγονται ουσιαστικά όλοι οι Ευρωπαίοι).
Είχε επινοήσει ο Ρενάν χωρίς να το καταλάβει έναν τύπο νεορατσιστικής σκέψης:
Την έννοια της “γλωσσικής φυλής”.
Ο Εμίλ Ντυρκέμ (ο θεμελιωτής της κοινωνιολογίας) επίσης χρησιμοποιεί το επιχείρημα της
επιμειξίας στα τέλη του 19ου αι. Αλλά πολλές φορές με την λέξη φυλή εννοεί τον λαό.
Πολλές φορές οι λέξεις συμβάλουν στη δημιουργία μιας κοινωνικής πραγματικότητας. Όταν για
παράδειγμα λέμε πως οι άνθρωποι “δεν πρέπει να διώκονται εξαιτίας της φυλής τους” ουσιαστικά αποδεχόμαστε την ύπαρξη των φυλών.
Κάποιοι ερευνητές σκέφτηκαν μάλιστα μήπως θα ήταν καλό να απαλειφτεί η λέξη “φυλή” από τα νομικά μας κείμενα.
Ο νεορατσισμός καταλήγει να προσδιορίζει τα άτομα σε ομάδες οι οποίες προσδιορίζονται από
αμετάβλητα γνωρίσματα – το φύλο,τη θρησκεία ή τη κοινωνική τάξη. Με την έννοια αυτή ο
νεορατσισμός υπήρχε πάντα και μάλλον δεν θα σταματήσει να υπάρχει.
Προσδιορίζουμε τα άτομα σύμφωνα με υποτιθέμενα αναλλοίωτα χαρακτηριστικά της ομάδας όπου
ανήκουν. Όταν λέμε πχ ότι οι “οι μουσουλμάνοι δεν είναι αφομοιώσιμοι” προσδιορίζουμε κάποια
άτομα μόνο με ένα χαρακτηριστικό τους. Τις θρησκευτικές του αναφορές υπονοώντας πως το
Ισλάμ είναι αμετάβλητο, δεν διαφέρει από χώρα σε χώρα, δεν επιδέχεται μια νέα ερμηνεία απο τους
μουσουλμάνους, μεταδίδεται το ίδιο από γενιά σε γενιά. Σε αυτή τη περίπτωση το Ισλάμ, ως
ερμηνευτικό σύστημα λειτουργεί όπως η φυλή.
Κανονικά η ταυτότητα ενός ανθρώπου είναι σύνθετη. Κάποιος είναι Σικελός στην Ιταλία και Ιταλός
στη Γαλλία. Αθηναίος στην Ελλάδα και Έλληνας στη Γερμανία. Είναι όμως ταυτόχρονα
οικογενειάρχης, χριστιανός ορθόδοξος, εργάτης κλπ. Σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από
φυλετική τάξη η ταυτότητα κάθε ατόμου, αντί να είναι σύνθετη, τείνει να συρρικνωθεί στη διάσταση μιας κατασκευασμένης φυλής.
Έχει γίνει προσπάθεια να ερμηνευτεί η ρατσιστική συμπεριφορά ακόμα και ψυχολογικά.
Πώς λοιπόν σύμφωνα με τους ψυχολόγους κρίνουμε τον “άλλο” ;
“Όταν θέλουμε να προσάψουμε μια αξιολογική κρίση σε ένα κοινωνικό υποκείμενο (άτομο ή
κοινωνική ομάδα) κρίνουμε με βάση τρεις παράγοντες: Την αξιολόγηση, την ισχύ και την μορφή
της κοινωνικής δράσης (Ossgood 1977)
Κατά τη διαδικασία αξιολόγησης ανακαλούμε μνήμες,πληροφορίες και στερεοτυπικές
αξιολογήσεις. Οι Pratto & John(1991) έδειξαν ότι κατά τη διαδικασία αξιολόγησης συνήθως
κυριαρχούν τα αρνητικά δεδομένα. ”
[Όψεις της Ετερότητας, εκδόσεις Gutenberg Α. Κυρίδης σελ.108]
Με βάση αυτούς τους τρεις παράγοντες μπορούμε να ερμηνεύσουμε και τις διάφορες “φήμες” που ακολουθούν κατά κανόνα τα θύματα του ρατσισμού και τελικά στερεώνονται τόσο καλά στη μνήμη των ανθρώπων ώστε καταλήγουν στερεότυπα.
Παράδειγμα
ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΜΑΥΡΟΙ ΕΙΝΑΙ ΑΘΛΗΤΑΡΑΔΕΣ
Οι ρατσιστικές προκαταλήψεις τρέφονται από τις καθημερινές εμπειρίες. Παράδειγμα οι
αφροαμερικανοί είναι λέμε προικισμένοι μπασκετμπολίστες. Η κοινωνική εξήγηση αρκεί για να
φωτίσει αυτό το φαινόμενο. Το μπάσκετ είναι μια δραστηριότητα που δεν απαιτεί μεγάλα έξοδα και
πολύ χώρο. Ένα καλάθι ,μια μπάλα και μερικά τετραγωνικά μέτρα αρκούν. Παίζεται στο δρόμο
παντού. Είναι προσιτό σε ένα πληθυσμό το βιοτικό επίπεδο των οποίων είναι χαμηλότερο από το
επίπεδο των άλλων Αμερικάνων. Όμως κάποιοι ταλαντούχοι αφροαμερικανοί παίκτες γνώρισαν
τεράστια επιτυχία και αυτό έγινε ένα μέσο κοινωνικής προαγωγής. Έκανε όλα τα φτωχά παιδιά να
ονειρεύονται. Έκτοτε το μπάσκετ συνδέθηκε με τους αφροαμερικάνους που όλο και περισσότεροι
ήθελαν να ασχοληθούν επαγγελματικά. Με αυτό το τρόπο όμως πιστοποιούσαν την ιδέα της
γενετικής προδιάθεσης. Έτσι ενώ οι κοινωνικές συνθήκες αρκούν για να εξηγηθεί το φαινόμενο, σε
μια κοινωνία που έχει εμμονή με τις φυλετικές διαφορές, αυτό μοιάζει να επιβεβαιώνει μια
ρατσιστικού τύπου ανάλυση.
Όταν πάλι δεν μπορούμε να διακρίνουμε μια ομάδα με βιολογικά κριτήρια μπαίνουμε σε μια λογική προκαταλήψεων που ενισχύει τις θεωρίες συνωμοσίας. Επειδή ακριβώς η διαφορά δεν γίνεται αντιληπτή αυτό κρίνεται ακόμα πιο επικίνδυνο. Παράδειγμα για να δικαιολογήσουμε τον ρατσισμό εναντίων των Αφρικανών υποστηρίζουμε ότι είναι μαύροι. Για να εξηγήσουμε τον σύγχρονο αντισημιτισμό υποστηρίζουμε ότι οι Εβραίοι δεν είναι αναγνωρίσιμοι και πως ακριβώς επειδή μοιάζουν αόρατοι γι αυτό είναι ακόμα πιο επικίνδυνοι.
‘Ένας ρατσιστής δεν έχει αναγκαστικά περιφρονητική γεμάτη μίσος επιθετική ή βίαιη συμπεριφορά.
Μπορεί να είναι καλόκαρδος. Αυτό που τον χαρακτηρίζει είναι μια ουσιοκρατική προσέγγιση των
πραγμάτων. Υιοθετεί μια ανιστορική στάση. Δεν αναγνωρίζει στον “Άλλο” την ποικιλία των
ταυτοτήτων του και κυρίως δεν αναγνωρίζει την ικανότητα του “Άλλου” να εξελίσσεται.
Για τον ρατσιστή όταν μια ομάδα θεωρείτε καλή,τα θετικά γνωρίσματα έχουν θέση
χαρακτηριστικών. Όταν μια ομάδα θεωρείτε κακή μόνο τα αρνητικά γνωρίσματα επέχουν θέση
χαρακτηριστικών. Τα άτομα που απαλλάσσονται από την περιφρόνηση είναι οι “εξαιρέσεις”.
Κάποιος μπορεί να είναι αντισημίτης και να λέει “ο καλύτερός μου φίλος είναι Εβραίος” αλλά να
προσθέτει “πώς δεν μοιάζει με τους άλλους Εβραίους”.
Οι ρατσιστές δεν είναι υποχρεωτικά παλιάνθρωποι όπως λέμε συνήθως σήμερα. Και απο την άλλη
δεν αρκεί να είναι κανείς στρατευμένος αντιρατσιστής για να είναι ηθικά άμεμπτος. Οι ρατσιστές
δεν μένουν σε όλη τους την ζωή ρατσιστές. Κάποιοι αναθεωρούν ολοκληρωτικά τις απόψεις τους
συνήθως μετά απο μια εντυπωσιακή εμπειρία.
Η αντιπάθεια στο πρόσωπο ενός ατόμου γίνεται ρατσισμός όταν δεν αντιμετωπίζουμε πλέον το
άτομο όπως είναι αλλά βλέπουμε σε αυτόν μονάχα τον εκπρόσωπο μιας υποτιμημένης ομάδας.
Οι αντιλήψεις του τύπου “Οι Αλβανοί είναι έτσι ή αλλιώς” σχετίζονται με τα συνηθισμένα
στερεότυπα του κοινωνικού βίου. Ο κίνδυνος να παρασυρθούμε έγκειται στη σκέψη πώς ένας
Αλβανός είναι μόνο έτσι ή αλλιώς και θα παραμείνει τέτοιος σε όλη του τη ζωή.
Ο ΦΟΒΟΣ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΤΗ
Ο ρατσιστής συντηρεί συχνά το συναίσθημα πως ο “Άλλος” θα εκδικηθεί. Νιώθει φόβο και
φαντάζεται συνωμοσίες. Στη δουλοκτητική κοινωνία απέδιδαν στον μαύρο μια υπεράνθρωπη
σεξουαλική δύναμη. Ένα άλλο παράδειγμα είναι το διάσημο πλαστογράφημα που κατασκευάστηκε
στο Παρίσι το 1897-1898 από τη μυστική αστυνομία του Τσάρου,την Okhrana, το “πρωτόκολλο
των σοφών της Σιών”, το οποίο αποσκοπούσε στην αποκάλυψη μιας Εβραϊκής συνωμοσίας για τη
κυριαρχία ολόκληρης της οικουμένης. Παρότι η απάτη είχα αποκαλυφθεί πλήρως και απολύτως
πειστικά ήδη από το 1920 το χονδροειδές αυτό πλαστογράφημα γνώρισε παγκόσμια επιτυχία και
συνεχίζει να κυκλοφορεί ακόμα και στις μέρες μας. Τελευταία δε έχει πολύ μεγάλη απήχηση στις
Αραβικές χώρες.
ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΕΠΙΡΕΠΕΙΣ ΣΤΟ ΡΑΤΣΙΣΜΟ;
Φτωχοί ή πλούσιοι;
Οι ρατσιστικές σχέσεις δεν είναι ποτέ καθαρά ρατσιστικές είναι επίσης κοινωνικές.
Πέρα από τις δυσκολίες συνύπαρξης εκφράζουν αντιζηλίες οικονομικού και κοινωνικού τύπου.
Αυτός είναι ο λόγος που ακούμε ρατσιστικές απόψεις στα λαϊκά στρώματα.
Το θέμα των “μεταναστών που παίρνουν τις δουλειές μας” δεν έχει καμιά απήχηση στο κύκλο των
υψηλόβαθμων στελεχών πολυεθνικών.
Ο ρατσισμός είναι εργαλείο για τους κεφαλαιοκράτες.
Χάρη στο ρατσισμό μπορεί ένας κεφαλαιοκράτης να μειώσει το κόστος παραγωγής (τους μισθούς δηλαδή) και παράλληλα να περιορίσει κατά πολύ τις διεκδικήσεις του προσωπικού του με τις αντιπαλότητες που δημιουργούνται μεταξύ των εργαζομένων.
Είναι αμόρφωτοι οι ρατσιστές;
Τα άτομα που δηλώνουν ρατσιστές είναι λιγότερα στις τάξεις των πτυχιούχων. Αυτό όμως δεν
αρκεί για να υποστηρίξουμε ότι ο ρατσισμός τρέφεται μόνο με την άγνοια και πως η εξάλειψή του
είναι θέμα παιδείας.
Ο φαύλος κύκλος του ρατσισμού ξεκινά συχνά με αφορμή τις επαφές με τους άλλους.
Το να ζει κανείς σε γειτνίαση με τους άλλους δεν είναι αναγκαστικά ανεκτικό. Το να ζεις
πάλι μόνο με τους ομοίους σου δεν σε προφυλάσσει από τον ρατσισμό. Μπορεί να δημιουργήσει
μάλιστα διαφορετικές μορφές ρατσισμού. Αυτό που προέχει σύμφωνα με κάποιες έρευνες είναι να
έχουμε μάθει από πολύ νέοι να ζούμε με διαφορετικούς ανθρώπους.
Είμαστε ρατσιστές “από πατέρα σε γιο”;
Οι έρευνες σχετικά με τις πολιτικές πεποιθήσεις των παιδιών δείχνουν πώς κατά κανόνα η
πλειονότητα υιοθετεί τις πολιτικές απόψεις των γονιών τους. Μπορούμε να υποθέσουμε πώς ισχύει
το ίδιο και με τον ρατσισμό τουλάχιστον μέχρι κάποια ηλικία εφόσον ο ρατσισμός είναι κι αυτός
μιας μορφής ιδεολογία.
Τα μέλη των μειονοτήτων που είναι θύματα ρατσισμού μπορεί να είναι κι αυτά ρατσιστές;
Όλοι μας κουβαλάμε ρατσιστικά στερεότυπα. Η διαφορά ρατσιστή και μη-ρατσιστή είναι η
ικανότητα ελέγχου των συναισθημάτων απόρριψης του άλλου.
Άτομα με αντιρατσιστικές πεποιθήσεις που πιστεύουν ειλικρινά στον αγώνα τους μπορεί να
υιοθετούν, χωρίς να το αντιλαμβάνονται καν, νεορατσιστικούς τρόπους σκέψης.
Για παράδειγμα μέλη ομάδων στην Ελλάδα που οργανώνουν αντιρατσιστικές εκδηλώσεις έχουν
εμπάθεια για το επάγγελμα του αστυνομικού, του δικαστικού ή του δημοσιογράφου. Αυτό βάζει το
κάθε συγκεκριμένο επάγγελμα στο νεορατσιστικό στόχαστρο μιας και βλέπει κάθε ξεχωριστό
άτομο ως εκπρόσωπο του επαγγέλματος στο οποίο έχουν αποδοθεί “κακά” χαρακτηριστικά.
Πολλές φορές και αντιρατσιστές ακόμα είναι ρατσιστές χωρίς να το αντιλαμβάνονται..!
ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ
Η δημόσια έκφραση ρατσιστικών αντιλήψεων και πρακτικών εκδηλώνεται κυρίως στη διάρκεια
κοινωνικών και πολιτικών κρίσεων. Οι καταστάσεις αυτές αυξάνουν τις διακρίσεις σε βάρος
πληθυσμών που αντιμετωπίζουμε ως υποδεέστερους. Όταν επικρατεί ένταση στην αγορά εργασίας
οι διακρίσεις που βασίζονται σε φυλετικά κριτήρια λειτουργούν σχεδόν φυσικά. Εκείνοι που
ανήκουν στο περιβάλλον μας ευνοούνται. Όταν παρουσιάζονται πολλοί υποψήφιοι για μια θέση ο
πειρασμός είναι μεγάλος να αποκλείσουμε μια μερίδα υποψηφίων στο όνομα της υποτιθέμενης
φυλής ή της εθνικής καταγωγής τους.
ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ
Η παγκόσμια ανισότητα και οι διάφορες εθνικές και εθνικιστικές συρράξεις οδηγούν όλο και
περισσότερους ανθρώπους να εκτοπίζονται από τους τόπους όπου γεννήθηκαν.
Οι πολίτες των χωρών που υποδέχονται τα κύματα των μεταναστών καλούνται να
συν- κοινωνήσουν με αλλοεθνείς ή αλλόθρησκους ανθρώπους και να μοιραστούν μαζί τους κοινωνικά οικονομικά ή και πολιτικά διακαιώματα.
Η πιο συνηθισμένη αντίδραση είναι οι μετανάστες να μπαίνουν στο κοινωνικό περιθώριο και να συνδέεται η παρουσία τους με εγκληματικότητα ή αμαύρωση της εθνικής καθαρότητας. Όμως η ιστορία δείχνει ότι τα κύματα μετανάστευσης δεν ανακόπτονται με επικλήσεις ψευδοϊστορικού και ανθρωπολογικού περιεχομένου.
Τα οικονομικά κίνητρα είναι οι ισχυρότεροι καταλύτες της κοινωνικής και πολιτικής δράσης.
Και οι κοινωνίες – υποδοχής μάλλον έχουν καταλάβει το μάταιο της ιδεολογικής τους αντίστασης και ρίχνουν το βάρος στο να περιχαρακώσουν τα οικονομικά και πολιτικά τους δικαιώματα, ώστε να μην κινδυνεύουν απο τους νέους συν-κοινωνούς τους. Φροντίζουν να προσφέρουν τόσα
διακαιώματα ώστε να μην υπάρχει περίπτωση να αμφισβητηθεί ο ηγεμονικός ρόλος των ντόπιων.
Ο ρόλος αυτός φαίνεται κυρίως στον τομέα της εργασίας όπου οι ντόπιοι διατηρούν για τον εαυτό
τους το δικαίωμα απασχόλησης σε επαγγέλματα υψηλότερου κοινωνικού γοήτρου και
απαξιώνοντας τα επαγγέλματα που σχετίζονται με τις κατώτερες κοινωνικά τάξεις. Έτσι οι
αλλοδαποί απασχολούνται σε επαγγέλματα που οι γηγενείς θεωρούν ακατάλληλα. Παράλληλα
επιχειρούν να πετύχουν μείωση του κόστους παραγωγής είτε συμπιέζοντας τα ημερομίσθια, είτε
δεν καταβάλουν ασφαλιστικές εισφορές ή μεγαλώνουν τον χρόνο εργασίας.
Στόχος φυσικά είναι η οικονομική εκμετάλλευση του μετανάστη, όχι μέσα στα πλαίσια ενός υγιούς
οικονομικού ανταγωνισμού αλλά χρησιμοποιώντας το κοινωνικό και πολιτικό μειονέκτημα που
παράγεται.
Το μειονέκτημα αυτό είναι έλλειψη στέγης, οι κοινωνική και πολιτική ανασφάλεια, ο
φόβος της απέλασης…
Αυτή η πίεση της καθημερινής ζωής μετατρέπεται σε εργαλείο άσκησης οικονομικών μικροπολιτικών εκμετάλλευσης της παραγωγικής τους δύναμης.
Η αύξηση του κέρδους αυξάνει και την προσφορά εργασίας για τον αλλοδαπό απασχολούμενο.
Έτσι αυξάνεται η ζήτηση εργασίας για τον αλλοδαπό και μειώνεται για τον γηγενή ο οποίος έχει
απαξιώσει τα επαγγέλματα αυτά και δημιουργείτε μια ιδιάζουσα μορφή ανεργίας.
Ο γηγενής πληθυσμός αναπτύσσει μια κοινωνική ψευδοταυτότητα. Απο τη μια αυτοαναγνωρίζεται
ως κυρίαρχο κοινωνικό στρώμα με βάση τη κοινή καταγωγή και την ψευδαίσθηση της
πολιτισμικής του ανωτερότητας και απο την άλλη αναγνωρίζει στους εαυτούς το δικαίωμα των
καλύτερων (μη χειρωνακτικών) επαγγελμάτων διαστρεβλώνοντας την ταξική τους συνείδηση και
φτάνοντας σε ρατσιστικές συμπεριφορές.
[Όψεις της Ετερότητας, εκδόσεις Gutenberg Α. Κυρίδης σελ.127-128]
ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ
Αν ορίσουμε τον εθνικισμό ως το φυσικό δεσμό με την χώρα μας πουθενά δεν ενέχεται ρατσισμός.
Στην περίπτωση όμως που ορίσουμε τον εθνικισμό ως ανάγκη εκδήλωσης της ανωτερότητάς μας σε
σχέση με τους άλλους, τότε ο εθνικισμός αυτός συνοδεύεται συχνά από εκφάνσεις ρατσισμού.
Η στάση του σοβινιστή συγγενεύει με τη σχέση του ρατσιστή όταν φτάνει στο σημείο να σκέφτεται
πως η χώρα του είναι ανώτερη από όλες τις άλλες σε όλα τα επίπεδα.
Το να οριστεί με ένα σαφή τρόπο ή έννοια της εθνικής ταυτότητας είναι μεγάλο θέμα συζήτησης
στην επιστήμη της κοινωνιολογίας,αφού όλοι οι ορισμοί πάντα “αφήνουν κάτι απ’ έξω”.
Ουσιαστικά όλοι οι ορισμοί καταλήγουν αυθαίρετοι. Μάλιστα κάποιοι έχουν προτείνει (Liebkind-
1989,Wenreich-1989) μίας και η προσπάθεια μιας ενιαίας υπερθεωρίας έχει αποτύχει, να
προσεγγίσουν την έννοια της εθνικής ταυτότητας ανάλογα με τα συγκεκριμένα κοινωνικοϊστορικά
πλαίσια. Δηλαδή να μην υπάρχει χρονική συνέχεια του έθνους,αλλά να αλλάζει ο ορισμός του
ανάλογα με την εποχή και την διαμορφωμένη κοινωνία.
Είναι σημαντικό για κάθε εθνική ομάδα να γνωρίζει ότι δεν συνιστά μια πάγια οντότητα. Δεν
ορίζεται οντολογικά, αλλά αποτελεί ιστορική κατασκευή, προϊόν μιας πολύπλοκης διαχρονικής
διαδικασίας.
Από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και μετά 20 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους σε εθνικές συγκρούσεις. (McKay 1982)
ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ
Με τον όρο αυτό εννοούμε το φαινόμενο που παρατηρείτε σε όλες τις κοινωνίες και σε όλες τις
εποχές της ιστορίας, της έλλειψης κατανόησης και εχθρότητας που εκδηλώνεται απέναντι στον
“Άλλον”, ο οποίος βρίσκεται εκτός της κοινωνίας μας, ο τρόπος ζωής του είναι διαφορετικός και οι
αξίες του είναι ξένες προς τις δικές μας, τις οποίες και αντιλαμβανόμαστε ως φυσιολογικές.
ΥΠΑΝΘΡΩΠΟΙ
Για να δικαιολογήσουν την δουλεία οι Αμερικάνοι υποστήριξαν πώς οι μαύροι ήταν υπάνθρωποι.
Σύμφωνα με το Αμερικάνικο σύνταγμα τον 19ο αιώνα ο υπολογισμός του πληθυσμού μιας
πολιτείας καθώς και δικαίωμά της να έχει αντιπροσώπους αναλογικά προς τον πληθυσμό της,
βασιζόταν στον υπολογισμό πως κάθε Νέγρος (όρος της εποχής) άξιζε όσο τα δύο τρίτα ενός
Λευκού. Έτσι οι σκλάβοι (και οι ελεύθεροι μαύροι) αποκλείονταν από την εκπαίδευση
καθιστώντας τους έτσι κατώτερους. Η αμάθειά τους μπορούσε με αυτό το τρόπο να δικαιολογήσει
την κατωτερότητά τους. Να επιβεβαιώσει ακόμα και την ιδέα της βιολογικής τους κατωτερότητας.
Με τον ίδιο τρόπο δικαιολογούνταν και η πολιτική ανισότητα των γυναικών, οι οποίες δεν
θεωρούνταν ανθρώπινα και προικισμένα με λογική όντα όπως ήταν οι άντρες. Και οι γυναίκες ήταν
υπάνθρωποι όπως οι σκλάβοι.
—————————————————————————————
Όλα αυτά που προαναφέρθηκαν βέβαια από διάφορους συγγραφείς μέσα από τα ερευνητικά τους έργα τα ξέρουμε κι εμείς μέσα από τις εμπειρίες της καθημερινότητάς μας. Αυτό που αλλάζει είναι η μορφή του ρατσισμού και τα συμφέροντα που υποκρύπτει μια ρατσιστικού τύπου συμπεριφορά.
Πολλές φορές είναι δύσκολο να εντοπίσουμε αυτά τα συμφέροντα όταν τα προβλήματα και οι συγκρούσεις που συνεπάγονται είναι σε εξέλιξη. Ουσιαστικά τότε έχει περάσει μια περίοδος ειρήνης και η ιστορία ξαναγράφεται αρχίζοντας με ρατσιστικές συμπεριφορές και καταλήγοντας συνήθως σε γενικευμένες εξεγέρσεις.
Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε ώστε να περιορίσουμε τον ρατσισμό και να διατηρήσουμε την κοινωνική ειρήνη;
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
Δεν πρέπει να περιοριζόμαστε στην επίκληση ηθικών αρχών.
Ο ρατσισμός δεν πρέπει να καταδικάζεται μόνο πνευματικά και ηθικά αλλά και πολιτικά. Τα λογικά και ηθικά επιχειρήματα δεν έχουν πάντα τη δύναμη να ελέγχουν τα ανθρώπινα πάθη. Η επέμβαση πρέπει να γίνεται και σε πολιτικό επίπεδο για να μην εγκαθιδρυθεί μια “φυλετική” τάξη.
Πρέπει να αναλύουμε και να καταγγέλλουμε τις παραβάσεις των Δημοκρατικών αρχών.
Δεν πρέπει να σκεφτόμαστε πώς αφού υπάρχει το νομοθετικό πλαίσιο γι αυτό, θα εξαναγκαστούν ή θα ελευθερωθούν οι άνθρωποι απο εθνικά και ρατσιστικά πάθη.
Είναι σημαντικό για τα παιδιά να βιώνουν το σχολείο ως μωσαϊκό διαφορετικών εθνικών και φυλετικών προελεύσεων.
Ο αντιρατσιστικός αγώνας περνάει μέσα απο την προσπάθεια μεγαλύτερης εκπροσώπησης των μειονοτήτων ή των ομάδων του κοινωνικού περιθωρίου στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η επιτυχίες ατόμων που προέρχονται απο υποτιμημένες μειονότητες είναι πάντα θετική, πρώτα για τις ίδιες τις μειονότητες κι έπειτα για το συλλογικό βίο.
Ωστόσο πάνω σε αυτόν τον τομέα έχουν εφαρμοστεί διάφορες αμφισβητούμενες πολιτικές.
Παράδειγμα η πολιτική των ποσοστώσεων..
Μια λύση που δόθηκε στις ΗΠΑ απο τη δεκαετία του 1960 μέχρι τη δεκαετία του 1980 ήταν η
εγγύηση πρόσβασης των μειονοτήτων στο Δημόσιο, στις επιχειρήσεις, στα ανώτατα εκπαιδευτικά
ιδρύματα κλπ. Με την ονομασία “affirmative action”. Αν και η πολιτική αυτή αποδείχθηκε
αποτελεσματική για ένα μέρος των μειονοτικών ομάδων είχε επίσης αρνητικές συνέπειες.
Όσο διήρκεσε ενόχλησε αρκετούς το ότι η ποσόστωση αναφερόταν σε συγκεκριμένες ομάδες και
συνέβαλε στην “εθνικοποίηση” της κοινωνικής ζωής. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 η
πολιτική αυτή τελικά αμφισβητήθηκε.
Να απαγορευτούν τα ρατσιστικά κόμματα;
Η πρόταση απαγόρευσης των ρατσιστικών κομμάτων εγείρει ένα παλιό πρόβλημα: Πρέπει να
αρνούμαστε την ελευθερία στους εχθρούς της;
Σύμφωνα με τους κοινωνιολόγους συγγραφείς Dominique Schnapper και Sylvain Allemand στην Γαλλία το ερώτημα τίθεται ως εξής: Σε επίπεδο αρχών με ποια δικαιολογία θα μπορούσαμε να
αποκλείσουμε μια μερίδα ψηφοφόρων από την εθνική αντιπροσώπευση όταν ούτε ο Λεπέν ούτε ο
Μεγκρέ ισχυρίστηκαν ποτέ ότι στόχευαν στην ανατροπή της Δημοκρατίας ή την μη υποταγή τους
στους όρους του πολιτικού συστήματος.
Στην Ελλάδα αντίστοιχα συμβαίνει πάνω κάτω το ίδιο με την Χρυσή Αυγή. Επίσημα η Χρυσή Αυγή
δηλώνει ότι λειτουργεί στα πλαίσια και με τους όρους των θεσμών της Δημοκρατίας. Ανεπίσημα
όμως εξωθεί και υποστηρίζει ομάδες που εμπλέκονται σε ρατσιστικές επιθέσεις με την χρήση βίας.
Από πολιτική σκοπιά η απαγόρευση της Χρυσής Αυγής το μόνο που θα πετύχαινε θα ήταν να
τονίσει το αίσθημα περιθωριοποίησης κάποιων ψηφοφόρων της. Θα ήταν λοιπόν αντιπαραγωγικό να ποινικοποιηθεί σαν “ρατσιστικό κόμμα”.
Θα πρέπει όμως με πολιτικά μέσα να αγωνιζόμαστε ενάντια στις ιδέες που προωθεί.
ΓΕΝΕΤΙΚΗ
Παρ’ όλες αυτές τις αναλύσεις όμως ίσως κάποιος να επιμείνει πώς υπάρχουν έρευνες και μελέτες που δείχνουν ότι υπάρχει γενετική ανωτερότητα. Ότι οι κοινωνιολόγοι ερμηνεύουν τον κόσμο κατά πώς θέλουν και ότι η ιστορία που “ μας μάθανε” είναι αλλοιωμένη και στημένη προπαγάνδα.. Ουσιαστικά οι άνθρωποι που ισχυρίζονται τέτοια πράγματα είναι οι ίδιοι θύματα προπαγάνδας.
Μιας προπαγάνδας που δεν εκπορεύεται απαραίτητα από κάπου αλλά ευδοκιμεί και αναπτύσσεται “από στόμα σε στόμα” επειδή είναι εντυπωσιακό και λογικοφανές το σκεπτικό της. Τέτοιες φήμες και διάφορους αστικούς θρύλους όμως τους εκμεταλλεύονται επιδέξια άνθρωποι που πρώτα από όλα οι ίδιοι λόγω ημιμάθειας τους έχουν πιστέψει, αλλά παράλληλα προσβλέπουν και στην εξουσία ώστε να “αποκαλύψουν” την αλήθεια της ανωτερότητας του λαού τους (τον οποίο συνδέουν με την ράτσα) και να αναμετρηθούν με τις “συνωμοσίες” που θέλουν να καθυποτάξουν αυτόν τον λαό μέσα από μυστικά δίκτυα ανθρώπων με παγκόσμια επιρροή (θεωρίες για μασόνους).
Θυμάμαι μια διαφωνία που είχα για μια έρευνα ενός ερευνητή της γενετικής με τίτλο «Μελέτη της γενετικής σύστασης των Ελλήνων με την ανάλυση υπερμεταβλητών DNA δεικτών». (2000), προκειμένου να εξερευνηθεί η ιστορία του ανθρώπου μέσα από την αλυσίδα του DNA. Ο ερευνητής ονομάζεται Κώστας Τριανταφυλλίδης και αν βάλει κανείς το όνομά του σε μια μηχανή αναζήτησης θα του εμφανίσει πάνω από 500 αποτελέσματα. Τα περισσότερα από αυτά είναι blog που έχουν αντιγράψει το ένα το άλλο και έχουν διαδώσει την είδηση ως απόδειξη της “εθνικής καθαρότητας των Ελλήνων”. Στο project αυτό φυσικά συμμετείχαν κι άλλοι ερευνητές του οποίου όμως το όνομα δεν έχει αναπαραχθεί σε αυτό το βαθμό. Τι να σημαίνει άραγε αυτό; Και γιατί έγινε διάσημος στη blog-όσφαιρα ο συγκεκριμένος ερευνητής;
Δεν είναι τόσο η ίδια η έρευνα όσο η ερμηνεία της, η οποία στρατεύτηκε κάτω από εθνικιστικές αντιλήψεις και θρέφει τον σοβινισμό και το τερατούργημα του ρατσισμού.
Ο ίδιος μάλιστα ο ερευνητής φαίνεται πως έχει στείλει επιστολή η οποία έχει κοινοποιηθεί σε ένα τέτοιο blog [http://www.paranormap.net/article/2827] και μάλιστα από την επιστολή αντιλαμβάνεται εύκολα ένας αντικειμενικός παρατηρητής πώς και ο ίδιος λόγω αντίπαλου σοβινισμού από όμορες χώρες της Ελλάδας ίσως να χρωματίζει την έρευνα με εθνικιστικό πινέλο.
Από την άλλη βρήκαμε αξιόλογα ερευνητικά project που πάνω στο ίδιο θέμα έχουν μια πιο ουδέτερη ματιά όπως αυτό εδώ [http://greekgenetics.blogspot.gr/]
Ο ερευνητής της γενετικής του συγκεκριμένου blog μάλιστα μαζεύει δείγματα ώστε να αυξήσει την ακρίβεια των αποτελεσμάτων του ενώ περιγράφει με εκλαϊκευμένη γλώσσα πώς φτάνει στα συμπεράσματά του, εξηγεί τους τεχνικούς όρους της επιστήμης του και συνδέει την έρευνα με παρεμφερή Ευρωπαϊκά project.
Σύμφωνα με αυτόν το γενετιστή λοιπόν και όπως ο ίδιος γράφει στο blog που συντηρεί:
“Οι διάφοροι άνθρωποι έχουν κοινό το 99% του DNA τους, αλλά οι μικρές διαφορές στο
υπόλοιπο 1% αρκούν για να δημιουργήσουν τις πολλαπλές φαινοτυπικές διαφορές (π.χ. στο
χρώμα των ματιών ή τη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του προσώπου) αλλά και να μας
δώσουν ασφαλείς πληροφορίες για την προέλευσή τους. ”
Μάλιστα τονίζει το συγκεκριμένο εδάφιο για να μην υπάρχουν παρεξηγήσεις από την σοβινιστική ιδεολογία που αναπτύσσεται στην Ελλάδα.
Μας εξηγεί ο ίδιος που βασίζονται αυτού του τύπου οι έρευνες:
“Το αυτοσωματικό DNA, δηλαδή το DNA των 22 χρωματοσωμάτων πλην του X/Y κληρονομείται
σε «κομμάτια». Κάθε άνθρωπος έχει ένα ζευγάρι από το χρωματόσωμα 1, ένα από το 2, κοκ. Το
DNA σε κάθε χρωματόσωμα αποτελείται από κάποια κομμάτια που ανήκαν στον πατέρα του, και
κάποια κομμάτια που ανήκαν στην μητέρα του.
Η ανασύνθεση των χρωματοσωμάτων (recombination) ενός παιδιού από τα χρωματοσώματα των
γονέων του στο πέρασμα των γενεών δημιουργεί ολοένα και μικρότερα (σε μήκος) κομμάτια DNA
που προέρχονται από τους προγόνους κάποιου ανθρώπου, αφού η ακολουθία DNA διαρκώς
διασπάται και ανασυντίθεται σε κάθε γενεά.
Η τεχνική του ChromoPainter χρησιμοποιεί στατιστικές μεθόδους για να εξάγει χρήσιμες
πληροφορίες από το DNA, κοιτάζοντας όχι μόνο το τί βάση έχει ο κάθε άνθρωπος σε κάθε σημείο
του γονιδιώματός του (π.χ. A, C, G, ή T) αλλά ανασυνθέτοντάς το σε κομμάτια (chunks) συνεχούς
DNA τα οποία είναι πανομοιότυπα με άλλους ανθρώπους (π.χ. ACCGGTT).
Μια αναλογία βοηθάει να κατανοήσουμε τη χρησιμότητα αυτών των τεχνικών. Φανταστείτε ένα
βιβλίο όπου το κείμενο αποτελείται από τα γράμματα a, b, c, d, … Αν δεν κοιτούσαμε μόνο τί
γράμματα περιέχει ένα βιβλίο αλλά και τους συνδυασμούς των γραμμάτων, θα μπορούσαμε να
εξάγουμε το συμπέρασμα πως ένα βιβλίο όπου βρίσκουμε τον συνδυασμό -ing στο τέλος των
λέξεων είναι πιθανό να είναι γραμμένο στα Αγγλικά, ενώ ένα βιβλίο όπου βρίσκουμε το συνδυασμό
-ano είναι γραμμένο στα Ιταλικά. Η τεχνική του ChromoPainter χρησιμοποιεί όλα τα στοιχεία, από
απλά «γράμματα» έως μεγάλες ακολουθίες DNA.
To γεγονός πως το DNA κληρονομείται σε «κομμάτια» ονομάζεται σύνδεση (linkage).
Χρησιμοποιώντας λοιπόν πληροφορίες για την σύνδεση γενετικών δεικτών, μαζί με πληροφορίες
για την πιθανότητα το χρωματόσωμα να «σχιστεί/ανασυντεθεί» σε κάθε σημείο του μήκους του
(recombination map), μπορούμε να συγκρίνουμε το DNA διαφορετικών ανθρώπων πολύ πιο
«έξυπνα»: αν έχουν λ.χ. μεγάλου μήκους κοινές ακολουθίες DNA τότε είναι πιθανόν να είναι
συγγενείς, αν έχουν αρκετές μικρού μήκους ακολουθίες, μπορεί να ανήκουν στον ίδιο ή συγγενείς
πληθυσμούς, ενώ αν έχουν λίγο (συγκριτικά) κοινό DNA μπορεί να ανήκουν σε ξεχωριστούς
πληθυσμούς. ”
Τα συμπεράσματα στα οποία φτάνει ο ερευνητής είναι πράγματι συναρπαστικά:
“Διαπιστώνεται πως η Ισπανία, η Γαλλία, και η Ιταλία παρουσιάζουν μικρό «σήμα» κοινής
μεσαιωνικής καταγωγής με τις χώρες του Γερμανικού βορρά, πράγμα που σημαίνει μάλλον πως η
μετακίνηση Γότθων, Φράγκων, Λογγοβαρδών, Νορμανδών, κτλ. δεν οδήγησε σε πολύ μεγάλες
αλλαγές στην Δυτική Ευρώπη.
Η Ισπανία φαίνεται αρκετά ομοιογενής χώρα που, όπως είδαμε, δεν επηρεάστηκε σημαντικά από
τους μεσαιωνικούς Βησιγότθους. Αντίθετα, η Ιταλία, φαίνεται να έχει μια σχετικά «βαθιά» δομή
στον πληθυσμό της (πριν από 2.300 χρόνια τουλάχιστον) η οποία πιθανόν σχετίζεται με την άφιξη
διαφορετικών πληθυσμών στο έδαφός της (π.χ. Ελλήνων στο νότο).
Το δείγμα των Ελλήνων (το οποίο συλλέχθηκε στη Βόρειο Ελλάδα) παρουσιάζει τη μεγαλύτερη
συνάφεια με αυτό των Αλβανών και δευτερευόντως των κατοίκων της ΠΓΔΜ. Όμως όλοι οι
πληθυσμοί της Βαλκανικής, συμπεριλαμβανομένων των Ελλήνων και Αλβανών έχουν κοινούς
μεσαιωνικούς προγόνους (στα τελευταία 1.500 χρόνια περίπου) με τους πληθυσμούς της
Ανατολικής Ευρώπης. Η πιθανότερη ερμηνεία είναι πως Έλληνες και Αλβανοί επηρεάστηκαν μεν
και αυτοί από τις μετακινήσεις των Σλάβων κατά τον Μεσαίωνα, αλλά σε μικρότερο βαθμό από
τους πληθυσμούς της Ανατολικής Ευρώπης που μιλάνε σήμερα Σλαβικά. Τέτοια επίδραση φαίνεται
και σε άλλους μη Σλαβικούς πληθυσμούς, όπως οι Ούγγροι και οι Γερμανοί. ”
Φαντάζομαι ότι αν υπάρχουν Ισπανοί σοβινιστές αντίστοιχοι των Ελλήνων θα επικαλούνταν κι αυτοί τα αποτελέσματα της έρευνας για να χτίσουν την δικιά τους εθνικιστική μυθολογία.
Στην πραγματικότητα όμως είναι κατά 99% γενετικά αδέρφια μας όπως και όλοι οι άλλοι άνθρωποι που περπατήσαμε και αναπνεύσαμε τα τελευταία 100.000 τουλάχιστον χρόνια.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Αν όλοι σκεφτόμασταν με αυτόν τον τρόπο. Αν το κάθε κράτος έφτανε να κάνει πληθυσμιακές “εθνικές αυτοκαθάρσεις”. Αν το κάθε κράτος αναδύκνειε κι έναν πωρωμένο εθνικιστή ηγέτη τότε οι γενοκτονίες των ναζί του Β’ παγκοσμίου πολέμου θα μοιάζαν με ανέκδοτο μπροστά στη θάλασσα αίματος που θα πότιζε την υδρόγειο από τις αυτοκαταστροφικές διαθέσεις του κατ’ ευφημισμού και μόνο “Σοφού Ανθρώπου”.
Ας προσπαθήσουμε τουλάχιστον να προκρίνουμε την σοφία μας σε σχέση με το συναίσθημα της δύναμης που νιώθουμε μέσα στη μάζα που θα αποφασίσουμε κάθε φορά να ενταχθούμε. Ας ζυγίζουμε με υγιή λογική τις καταστάσεις που βιώνουμε ερευνώντας τις πληροφορίες που δεχόμαστε εξαντλητικά πριν πράξουμε κάτι. Και οι πράξεις να μας διαπνέονται από τον σεβασμό προς τον συνάνθρωπο. Αυτό είναι άλλωστε μια διαχρονική διδασκαλία πολλών σοφών της ιστορίας,ορισμένοι εκ των οποίων ίδρυσαν ολόκληρες θρησκείες ή ιδεολογικά ρεύματα.
Ας τιμήσουμε την ταμπέλα με την οποία αποφασίσαμε ως άνθρωποι να αυτοπροσδιοριστούμε στην ιστορία του πλανήτη.
Ας είμαστε “Σοφοί Άνθρωποι”…
Πηγη:http://www.ethelontiki-kastoria.gr/
