ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όποιος δεν είναι προετοιμασμένος να μιλήσει για τον καπιταλισμό θα πρέπει να μένει σιωπηλός και για τον φασισμό.

Ο Μαξ Χορκχάιμερ (Max Horkheimer, 14 Φεβρουαρίου 1895 – 7 Ιουλίου 1973) ήταν Γερμανός φιλόσοφος και κοινωνιολόγος, θεωρητικός του Μαρξισμού, ιδρυτικό μέλος και διευθυντής της σχολή της Φρανκφούρτης, μιας νεομαρξιστικής σχολής κριτικής θεωρίας, κοινωνιολογικής έρευνας, και φιλοσοφίας.

Η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων εβραίων της Θεσσαλονίκης εξοντώθηκε στο Άουσβιτς. Ήταν μια κοινότητα με 55.000 ανθρώπους – το 1/4 του πληθυσμού-στην αρχή του πολέμου. Ακροδεξιοί και φασίστες είχαν καλλιεργήσει το μίσος (και) ενάντια στους Εβραίους πριν έρθουν οι ναζί. Το 1931 είχε πυρποληθεί ο εργατικός εβραικός συνοικισμός Κάμπελ απο την φασιστική «Εθνική Ένωσις Ελλάδος» (ΕΕΕ), με την συνεργασία του στρατού και των κρατικών αρχών.

Επέζησε από δύο στρατόπεδα εξόντωσης. Ήταν ένα δωδεκάχρονο παιδί. Σήμερα, 88 χρονών, νοιώθει την ανάγκη να μιλήσει. Για τις τραυματικές εμπειρίες του. Για την πορεία θανάτου μέσα στο χιόνι, δίπλα σε πτώματα.

Ήρθε στον προορισμό του. Ήταν σχεδόν 10 ώρες καθ’ οδόν και τώρα ανεβαίνει τα 50 ή 60 σιδερένια σκαλοπάτια προς την αίθουσα εκθέσεων Zollverein του Έσσεν, που παλαιότερα ήταν τμήμα ενός ορυχείου. Με αργά βήματα διασχίζει την έκθεση και στέκεται δίπλα σε μια μεγάλη φωτογραφία. Δική του φωτογραφία. Παίρνει στα χέρια το άλμπουμ με άλλες φωτογραφίες που ξεφύλλιζε ήδη στο αεροπλάνο. Ποτέ δεν ταξιδεύει χωρίς αυτές τις φωτογραφίες. Δείχνουν ένα δωδεκάχρονο αγόρι, τον Ναφτάλι Φιρστς, έναν σκελετό, πιο κοντά στο θάνατο παρά στη ζωή. Είναι ένα εβραιόπουλο από τη Μπρατισλάβα, 4 ημέρες πριν την απελευθέρωση του στρατοπέδου συγκέντρωσης στο Μπούχενβαλντ

75 χρόνια μετά την απελευθέρωση του Άουσβιτς από τον Κόκκινο Στρατό υπάρχουν ακόμη επιζώντες των φρικιαστικών πειραμάτων που έκανε ο Γιόζεφ Μένγκελε σε παιδιά, δίδυμα και μικρόσωμους.

Ένας εξ αυτών είναι η Λίντια. «Το πρόσωπό του δεν το θυμάμαι πια, μόνο τις αστραφτερές του μπότες. «’Οταν άκουγα το χτύπο τους, σερνόμουν στο ξυλοκρέβατο, ζάρωνα σε μια γωνιά και έκλεινα τα μάτια. Σκεφτόμουν ότι θα χανόμουν».

Το εμβληματικό βιβλίο έγινε αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων από την πρώτη στιγμή της έκδοσής του.

“Να εκβληθώσι πάραυτα εκ των σχολείων και να καώσι τα υπάρχοντα αναγνωστικά βιβλία ως έργα ψεύδους και κακοβούλου προθέσεως”.

Ήταν Παρασκευή 28 Μαρτίου 1941, όταν η πασίγνωστη συγγραφέας Βιρτζίνια Γουλφ, εμφανώς ταραγμένη από μια ακόμη καταθλιπτική κρίση, βγήκε από το σπίτι της, γέμισε τις τσέπες του παλτού της με βαριές πέτρες και ρίχτηκε στον ποταμό Ουζ. 

Μάμφορντ, Λιούις (Lewis Mumford, Νέα Υόρκη 1895 – 1990). Αμερικανός κοινωνιολόγος, ιστορικός και συγγραφέας έργων πολεοδομίας και αρχιτεκτονικής κριτικής. Φοίτησε στο City College της Νέας Υόρκης, από το οποίο δεν αποφοίτησε ποτέ εξαιτίας μιας διάγνωσης για φυματίωση, αλλά και επειδή επικεντρώθηκε περισσότερο στην ουσία των σπουδών του παρά στην απόκτηση του πτυχίου.

Τον Δεκέμβριο του 1990 ο καταξιωμένος ήδη διεθνώς σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος επισκέπτεται την πόλη της Φλώρινας, με σκοπό να γυρίσει την ταινία Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού με πρωταγωνιστές τον Μαρτσέλο Μαστρογιάννι και τη Ζαν Μορό.