Στις 15 Οκτωβρίου 1983, 32 νεαροί μετανάστες ξεκίνησαν μια πορεία από τη Μασσαλία προς το Παρίσι, προκειμένου να διατρανώσουν την αντίθεσή τους στη ρατσιστική βία και να διεκδικήσουν ισότητα και δικαιοσύνη για όλους. Αντλώντας έμπνευση και κουράγιο από τα κηρύγματα του Γκάντι και του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, έφτασαν στον προορισμό τους έπειτα από εφτά εβδομάδες. Η ευγενική αδιαφορία που τους συνόδευε στην αρχή του ταξιδιού τους είχε δώσει τη θέση της σε ένα μαζικό συλλαλητήριο σχεδόν 100.000 ατόμων, ενώ αντιπροσωπία τους συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Φρανσουά Μιτεράν. Η επονομαζόμενη «Πορεία ενάντια στο ρατσισμό και υπέρ της ισότητας» (η πρώτη πανεθνική αντιρατσιστική κινητοποίηση στη Γαλλία) είχε αφήσει για τα καλά το σημάδι της στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας.
«Ήταν κάτι σαν Μάης του ’68 για τα παιδιά των μεταναστών» ανέφερε στο γαλλικό περιοδικό L’Express ο καθηγητής πολιτικής επιστήμης Abdellali Hajjat. «Ήταν η πρώτη φορά που είχαν εθνικό ακροατήριο και που μια κινητοποίηση τους συνέδεε με θετικό δημόσιο λόγο».
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 στη Γαλλία, «ήταν δύσκολο να είσαι μελαμψός» εξηγούσε στο ίδιο περιοδικό ο Toumi Djaïdja, πρόεδρος, τότε, της ένωσης SOS Avenir στη συνοικία Minguette του προαστίου Vénissieux της Λυών. Σ’ εκείνη τη γειτονιά, όπου έμενε μεγάλος πληθυσμός Βορειοαφρικανών μεταναστών, είχαν σημειωθεί εκτεταμένες ταραχές το καλοκαίρι του 1981, οι οποίες επαναλήφθηκαν δύο χρόνια αργότερα. Στις 20 Ιουνίου 1983, ο Djaïdja τραυματίστηκε, στο πλαίσιο διαδήλωσης, από την αστυνομία. Το περιστατικό συγκλόνισε την τοπική κοινωνία και έδωσε λαβή για νέες συγκρούσεις.
Στο πεδίο της πολιτικής, η κατάσταση ήταν ήδη οξυμένη μετά την πρώτη σημαντική νίκη του Front National (του κόμματος του Ζαν Μαρί Λεπέν) στις δημοτικές εκλογές εκείνης της χρονιάς. Στην περιοχή του Dreux στο κέντρο της Γαλλίας, το Front National συγκέντρωσε το μεγαλύτερο ποσοστό στην ιστορία του στον πρώτο γύρο των εκλογών το Μάιο, αγγίζοντας το 17%. Στο δεύτερο γύρο, που έλαβε χώρα στη συγκεκριμένη περιοχή στις 11 Σεπτεμβρίου 1983, ο συνασπισμός των κεντροδεξιών κομμάτων RPR και UDF αποφάσισε να συνεργαστεί με το Front National, ενάντια στον υποψήφιο των Γάλλων σοσιαλιστών. Εντάσσοντας στη λίστα του τέσσερις λεπενικούς υποψηφίους, ο συνασπισμός της κεντροδεξιάς με το Front National αναδεικνύεται νικητής. «Δεν έχει καμία σημασία το να έχουμε τέσσερα μέλη του Front National στο Dreux, σε σύγκριση με το να υπάρχουν τέσσερις κομουνιστές στο υπουργικό συμβούλιο» δηλώνει ο Ζακ Σιράκ.
«Ένα μήνα αργότερα», σημειώνει ο ιστορικός Pascal Blanchard στο περιοδικό Le Nouvel Observateur, «σε τεταμένο κλίμα απέναντι στους Αραβο-Ανατολίτες (μετά τις απεργίες στην αυτοκινητοβιομηχανία, τις ρατσιστικές βιαιότητες, τις επιθέσεις στο Orly των Αρμενίων της Asala ή την επίθεση του Carlos στο σιδηροδρομικό σταθμό Saint-Charles), μια ομάδα νέων “από τα προάστια”, που στην πλειοψηφία τους ήταν βορειοαφρικανικής καταγωγής, αποφασίζει να πραγματοποιήσει πορεία προς το Παρίσι, για να δηλώσει ότι “υπάρχουμε” και να καταγγείλει τα ρατσιστικά εγκλήματα απέναντι στους προγόνους της (κυρίως το 1973 στη Μασσαλία) ή στα αδέρφια της στα “προάστια”». Επρόκειτο για το σημείο έναρξης της μεγάλης κινητοποίησης, που αρχικά δεν κατάφερε να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού.
Ωστόσο, στις 14 Νοεμβρίου 1983, ενώ η πορεία βρισκόταν σε εξέλιξη, η ρατσιστική δολοφονία ενός Αλγερινού τουρίστα στρέφει τα φώτα της δημοσιότητας στους διαδηλωτές. Ο νεαρός Habib Grimzi πέφτει θύμα μια ομάδας τριών υποψήφιων για τη Λεγεώνα των Ξένων, που τον δολοφόνησαν και τον πέταξαν από το τρένο στο οποίο επέβαινε. Η απήχηση της κινητοποίησης αυξάνεται. Μετά από επτά εβδομάδες και 1.200 χλμ. οι διαδηλωτές φτάνουν στην πρωτεύουσα της χώρας, για να τους υποδεχθούν περίπου 100.000 άτομα.
«Επρόκειτο για τη στιγμή που η Γαλλία κατάλαβε ότι ο πληθυσμός της είχε αλλάξει» δήλωσε στο περιοδικό L’Express ο ιερέας Delorme, ο οποίος συνόδευε τους διαδηλωτές απ’ την αρχή του ταξιδιού τους. Για πρώτη φορά, «στις τηλεοπτικές οθόνες πρόβαλλαν τα πρόσωπα του Toumi, του Djamel και της Malika» ως ισότιμων μελών της γαλλικής κοινωνίας. Αμέσως μετά την κινητοποίηση, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την καθιέρωση δεκαετούς κάρτας παραμονής για τους μετανάστες. Σύμφωνα με μαρτυρίες των διαδηλωτών, η περηφάνια που ένιωσαν ήταν τεράστια, μπροστά στην υλοποίηση του μέτρου αυτού. Ωστόσο άλλες βασικές τους διεκδικήσεις αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερο να ικανοποιηθούν. Για παράδειγμα, χρειάστηκαν χρόνια για να αυστηροποιηθεί το νομικό πλαίσιο για την τιμωρία των ρατσιστικών εγκλημάτων, που βρίσκονταν σε έξαρση στη δεκαετία του ’80. Παράλληλα, αιτήματα που σχετίζονταν με το δικαίωμα στην εργασία και τη στέγαση των μεταναστών πέρασαν σε δεύτερη μοίρα.
Σήμερα, σύμφωνα με την εφημερίδα Le Monde, πρόσφατη δημοσκόπηση της Licra (της Διεθνούς Ένωσης ενάντια στο Ρατσισμό και τον Αντισημιτισμό) έδειξε ότι μόλις το 19% των Γάλλων θυμάται την πορεία του 1983. Ο «Μάης του ’68 των νεαρών μεταναστών» είναι πολύ πιο αμυδρή εικόνα, σε σύγκριση με τις φοιτητικές κινητοποιήσεις του 1986, λόγου χάρη. «Κανείς δεν θυμάται αυτή την ιστορία γιατί είναι μια ιστορία που αφορά Άραβες. Και εμείς ξεχάσαμε να τη διηγηθούμε», υποστηρίζει σε συνέντευξή του στην εφημερίδα ο Saïd Kebbouche, αγωνιστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα της περιοχής Vaulx-en-Velin. Με αφορμή τα τριάντα χρόνια από την Πορεία πάντως, οργανώσεις σε ολόκληρη τη Γαλλία κάνουν ότι μπορούν για να την επαναφέρουν στο προσκήνιο. Δεκάδες εκδηλώσεις διοργανώνονται στη χώρα, μεταξύ άλλων από το διάσημο Ινστιτούτο του Αραβικού Κόσμου στο Παρίσι.
Πηγές: Nouvel Observateur, Le Monde, Liberation #1, Liberation #2, La Croix #1, La Croix #2 μέσω http://www.unhcr.gr
