«Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά», του Λεονάρδο Παδούρα. Εκδόσεις Καστανιώτη
H δολοφονία του Λέων Τρότσκι, οι ήττες και οι νίκες του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος τον 20ο αιώνα μέσα από ένα συναρπαστικό ιστορικό και πολιτικό μυθιστόρημα.
Βασισμένος στα πραγματικά ιστορικά γεγονότα, ο Λεονάρδο Παδούρα χτίζει ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα στο οποίο πλέκονται τρεις ιστορίες παράλληλα που εστιάζουν σε ένα γεγονός: Στη δολοφονία του Τρότσκι, στις 20 Αυγούστου 1940, από τον Ραμόν Μερκαντέρ. Να σημειώσουμε ότι ο ίδιος ο συγγραφέας δηλώνει ότι δεν είχε ποτέ σχέση με τις εκφάνσεις του τροτσκισμού και όλη η ιδέα για το βιβλίο του γεννήθηκε μετά από μια επίσκεψη στο Κογιοκάν, στο τελευταίο καταφύγιο του Τρότσκι. Ξεκίνησε την ερευνά γύρω από το θέμα και μετά από εμβριθή ιστορική μελέτη έγραψε το μυθιστόρημα.
Οι τρεις κύριοι πρωταγωνιστές είναι: ο Τρότσκι, από τη στιγμή που εξορίζεται μέχρι που δολοφονείται στο Κογιοακάν του Μεξικού, ο Ραμόν Μερκαντέρ, που εκπαιδεύτηκε από τη ΝΚVD για να τον δολοφονήσει και ο Κουβανός Ιβάν, που θα γίνει θεματοφύλακας αυτής της μυστικής (τουλάχιστον τότε) και «επικίνδυνης» ιστορίας.
Ο συγγραφέας μας ταξιδεύει πολλές δεκαετίες πίσω, ακολουθώντας με ιστορική ακρίβεια σχεδόν όλες τις δύσκολες μάχες που έδωσε ο Λέων Τρότσκι, απ’ τα τέλη της δεκαετίας του ’20 και σε όλη την δεκαετία του ’30, απέναντι στο σταλινισμό και τους μηχανισμούς που είχε στήσει εντός και εκτός Σοβιετικής Ένωσης, αλλά και απέναντι στην άνοδο του τέρατος του φασισμού.
Παρακολουθούμε όλες τις μάχες του Τρότσκι για την επιβίωση, τόσο την δική του όσο της οικογενείας και των συγγενών του.
Η προσωπική και πολιτική εξόντωσή του Τρότσκι αρχίζει το 1928 όταν εξορίζεται στην Αλμα Άτα. Ο τελικός διωγμός του από την Σοβ. Ένωση θα έρθει ένα χρόνο μετά… Η διαφωνία και τελικά ή ρήξη του Τρότσκι με το Στάλιν και τους εκφραστές του σταλινισμού ήταν η αρχή μιας περιόδου που έφτασε στην πολιτική του εξόντωση, όταν δικάστηκε ερήμην στις περίφημες Δίκες στης Μόσχας και κατέληξε στη φυσική του εξόντωση του, τον Αύγουστο του ’40 στο Μεξικό.
Η δεύτερη από τις παράλληλες ιστορίες αφορά τη ζωή του δολοφόνου του Τρότσκι, Ραμόν Μερκαντέρ.
Η πορεία ενός νέου κομμουνιστή, παθιασμένου μαχητή του ισπανικού εμφύλιου, που στρατολογείται ως πράκτορας στις μυστικές υπηρεσίες της ΝΚVD και εκπαιδεύεται ώστε να δολοφονήσει τον «μεγάλο (κατά το Στάλιν) εχθρό», Τρότσκι. Αφότου εκτέλεσε την αποστολή του θα μείνει για 20 χρόνια φυλακισμένος στο Μεξικό, αρνούμενος να ομολογήσει ότιδήποτε είχε σχέση με τις εντολές της Μόσχας.
Το μυθιστόρημα δεν κάνει μια απλή ιστορική αναφορά, ούτε αρέσκεται σε τυποποιημένα ιστορικά γεγονότα. Αντιθέτως, ο Παδούρα κάνει μια βαθια ψυχογραφική ανάλυση των πρωταγωνιστών: ο Ραμόν Μερκαντέρ π.χ, ο πιστός, τόσο στον κομμουνισμό (και διαψεύθηκαν όλες οι προσδοκίες του) και στον Στάλιν, αυτός που στρατολογήθηκε με ένα και μόνο σκοπό, να δολοφονήσει τον Τρότσκι. Για όλη αυτή την αθλιότητα, είχε πειστεί πως έπραττε το σωστό, «για τον κομμουνισμό και τους εργάτες όπου γης». Κάτι που είχε πετύχει η σταλινική προπαγάνδα στη Σοβιετική Ένωση και σε όσα «κομμουνιστικά κόμματα» επηρρέαζε παγκοσμίως, ότι ο Τρότσκι ήταν Ο προδότης του σοσιαλισμού, όπως και οσοι απανταχού ασκούσαν κριτική στο Στάλιν. Ούτε λίγο ούτε πολύ, του καταλόγιζαν το ρόλο του «πουλημένου στους φασίστες που έπρεπε να εξοντωθεί».
Σε τρίτο αφηγηματικό επίπεδο παρακολουθούμε μια ιστορία με κεντρικό ήρωα τον Ιβάν, έναν κουβανό συγγραφέα που προσπαθεί να επιβιώσει στην Κούβα του εμπάργκο (ο ήρωας με τον οποίο ταυτίζεται ο συγγραφέας) και γίνεται ο αφηγητής της ιστορίας, σε πρώτο πρόσωπο.
Το Μάρτιο του 1977, εποχή κρίσης για την κουβανική οικονομία, ο Ιβάν θα γνωρίσει σε μια παραλία έξω από την Αβάνα έναν παράξενο τύπο με δυο σκυλιά Μπορζόι που θα του συστηθεί ως Λόπεζ και αρχίζει να του διηγείται την ιστορία.
Στο σημείο αυτό η γεννάται ένα κεντρικό ερώτημα: Τι σχέση έχει η Κούβα με τον Λέων Τρότσκι και τον Ραμόν Μερκαντέρ;
Την απάντηση δίνει ανάγλυφα και γλαφυρά το βιβλίο. Μετά τη φυλάκιση του για τη δολοφονία, ήρθε για τον Ραμόν ή ώρα αποφυλάκισης. Επόμενος σταθμός η Μόσχα στην οποία του απονεμήθηκε το μετάλλιο του «ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης». Λίγο καιρό ο Ραμόν Μερκάντερ πήγε να ζήσει στην Κούβα, τόπο καταγωγής της μητέρας του. Το κλίμα ήταν φιλικό γι’ αυτόν και η κυβέρνηση του Φιντέλ Κάστρο του παρείχε όλα τα μέσα για να ζήσει με όλες τις ανέσεις. Πέθανε τελικά στην Αβάνα το 1978, άγνωστος μεταξύ αγνώστων.
Ο «άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά» είναι ένα βιβλίο απ’ το οποίο ξεπηδούν όλα τα κομβικά ιστορικά και πολιτικά σημεία που του εργατικού κινήματος. Όλη η υπόθεση εκτυλίσσεται με ιστορικό φόντο την ισπανική επανάσταση, τις δίκες της Μόσχας, την άνοδο των Ναζί, το Β’ παγκόσμιο πόλεμο, τον Τσε, την Κούβα του Κάστρο, την επανάσταση στην Ουγγαρία, το Γαλλικό Μάη, την άνοιξη της Πράγας.
Η μαστοριά της πένας τού Παδούρα μαγεύει, η εντυπωσιακή ροή του λόγου και τα γεγονότα που γεννούν προσμονή για το λυτρωτικό τέλος, δημιουργούν ένα πραγματικά έξοχο βιβλίο. Δεν είναι ένα συνηθισμένο, ιστορικό ή αστυνομικό μυθιστόρημα., δεν είναι καν μια πολιτική μυθοπλασία. Είναι μια ωδή σε ένα χαμένο πολιτικό και κοινωνικό όραμα που σκόρπισε ελπίδες για έναν κόσμο καλύτερο, αλλά η κατάληξη απογοήτεψε και γέμισε ηττοπάθεια τα κινήματα και την αριστερά παγκοσμίως.
Το να εμμένουμε στα λάθη (που βεβαίως και έγιναν) τηρώντας μια ηττοπαθή στάση δεν έχει κανένα νόημα. Όμως η ιστορία είναι παρακαταθήκη για όλους τους σημερινούς αγωνιστές και καλό είναι να μάθουμε απ’ τα λάθη και τις ήττες του παρελθόντος, συνυπολογίζοντας βεβαίως όλα τα θετικά σημεία, θεωρητικά, οργανωτικά και πολιτικά, παλεύοντας καθημερινά και οδεύοντας στο όραμα: να φτιάξουμε μια πιο δίκαιη κοινωνία, να αλλάξουμε επιτέλους απ’ τα θεμέλια αυτό τον κόσμο!
