Το 1912 υπογράφηκε η συνθήκη μεταξύ Βουλγαρίας-Σερβίας, λίγο αργότερα η EλληνοBουλγαρική σύμβαση και τον Οκτώβρη του 1912 οι τρεις χώρες άνοιξαν τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία διεκδικώντας η καθεμία για τον εαυτό της κομμάτια της Μακεδονίας. Με τον Οθωμανικό στρατό να ηττάται στο Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, ξέσπασε ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος όπου Ελλάδα και Σερβία πολέμησαν εναντίον της Βουλγαρίας. Το 1914, με το βομβαρδισμό του Βελιγραδίου από την Αυστρο-Ουγγαρία, τα Βαλκάνια μπαίνουν στη δίνη του φονικού Α΄Παγκόσμιου Πόλεμου. Ο Βενιζέλος που επιδιώκει από την αρχή είσοδο της Ελλάδας στο πλευρό των δυνάμεων της Αντάντ παραιτείται το 1915 όταν έρχεται σε σύγκρουση με το βασιλιά που υποστηρίζει τις Κεντρικές Αυτοκρατορίες. Το 1916-17 η Ελλάδα χωρίζεται στα δύο με την Πελλοπόνησο και τη Στερεά να ελέγχονται από το βασιλιά, τη Θεσσαλία και την Ηπειρο από το στρατό της Αντάντ, τις Σέρρες και τη Δράμα από το βουλγαρικό και γερμανικό στρατό και την υπόλοιπη (ελληνική) Μακεδονία να βρίσκεται κάτω από τον έλεγχο του Βενιζέλου. Το 1917 τελικά, η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο με την Ανταντ και το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου τη βρίσκει στην πλευρά των νικητών.
Με αυτές τις πλάτες, η Ελλάδα θα στείλει εκστρατευτικό σώμα αρχικά το 1919 στην Ουκρανία ενάντια στην επανάσταση των Μπολσεβίκων και λίγο αργότερα στη Μικρά Ασία, έχοντας τη στήριξη κυρίως των βρετανών που ήθελαν να εμποδίσουν ανάπτυξη του ιταλικού στρατού στη Σμύρνη. Πίσω από τα λόγια για «απελευθέρωση των ομόθρησκων και ομοεθνών» το μόνο που υπήρχε ήταν ψυχρό ιμπεριαλιστικό συμφέρον. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Βενιζέλος δεν είχε κανένα πρόβλημα να συμφωνήσει με πρόταση της Βρετανίας ώστε Καβάλα και Δράμα να παραχωρηθούν στη Βουλγαρία με αντάλλαγμα την παραχώρηση στην Ελλάδα της περιοχής της Σμύρνης. Η εκστρατεία στην Μικρά Ασία έληξε με τα όνειρα για την «Ελλάδα των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» να βυθίζεται με τραγικό τρόπο στα νερά της Σμύρνης.
Όμως, παρά τις απώλειες σε εδάφη, η Ελλάδα στη λήξη του δεκαετούς πολέμου θα βγει διπλάσια σε μέγεθος και οι έλληνες κεφαλαιοκράτες πολύ πιο δυνατοί οικονομικά. Στην τριετία 1911-1914 το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 40% και το 1911-1920 κατά 120% που παρά την ταυτόχρονη αύξηση του πληθυσμού σήμανε και πραγματική αύξηση. Ο συνολικός τζίρος του εξωτερικού εμπορίου εκτινάχτηκε από τα 234.125.219 δραχμές το 1900 σε 11.330.754.899 το 1924.
Κόστος
Το κόστος αυτού του μεγαλώματος το πλήρωσαν βαριά οι εργάτες και οι αγρότες που βρέθηκαν στη μέση αυτού του δεκαετούς πολέμου: Οι εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί στρατιώτες και οι εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί άμαχοι όλων των πλευρών. Τα εκατομμύρια των προσφύγων που μετακινήθηκαν βίαια από τις πατρίδες τους στις οποίες έζησαν για αιώνες. Τα εκατομμύρια των εργατών και των αγροτών που έφυγαν μετανάστες- υπολογίζεται ότι μέσα στο διάστημα 1893-1922 μετανάστευσε στις ΗΠΑ το ένα τέταρτο του ενεργού πληθυσμού της Ελλάδας- αρχικά για να γλυτώσει την κρίση και την πτώχευση (που συνδυάστηκε με την κρίση της σταφίδας) και στη συνέχεια την επιστράτευση, τον πόλεμο, τη φορολογία που έγινε ακόμα πιο βαριά για να καλυφθούν τα έξοδα του πολέμου -αλλά και την εκμετάλλευση των γαιοκτημόνων.
Παρά τις υποσχέσεις του Βενιζέλου για αναδιανομή της γης, οι κοτζαμπάσηδες θα κρατήσουν τις περιουσίες τους και οι απαλλοτριώσεις θα γίνουν τελικά 15 χρόνια αργότερα, το 1923, και τότε κάτω από την πίεση του ερχομού των προσφύγων, αλλά και την πολιτική πίεση του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας (μετέπειτα ΚΚΕ) που είχε αρχίσει να αποκτάει δύναμη.
Αν υπήρξε κάτι θετικό, σε όλη αυτήν τη δεκαετία ήταν η εμφάνιση και η ανάπτυξη μεταξύ σφύρας και άκμονος, του αγροτικού και εργατικού κινήματος. Ένα χρόνο μετά το «κίνημα στο Γουδί» ξεσπάει το Μάρτη του 1910 στη Θεσσαλία η εξέγερση στο Κιλελέρ με αίτημα το αναδασμό της γης ενώ στο μεταξύ έχουν ήδη οργανωθεί οι πρώτοι αγροτικοί σύνδεσμοι με πρωτεργάτη το Μαρίνο Αντύπα – (ήδη ανάλογους σύνδεσμους είχαν οργανώσει οι σταφιδοπαραγωγοί στα τέλη του 19ου αιώνα στη δυτική Πελλοπόνησο).
Το 1909 ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη η Φεντερασιόν και το Μάιο του ίδιου χρόνου οργανώνει στη Θεσσαλονίκη τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς με τη συμμετοχή ελλήνων, εβραίων, βούλγαρων και τούρκων σοσιαλιστών που διαδηλώνουν όλοι μαζί κρατώντας κόκκινες σημαίες. Όταν το 1912, ξέσπασε ο Α Βαλκανικός Πόλεμος ο Λένιν έγραψε στην διακήρυξη της Κ.Ε των μπολσεβίκων: «Βαλκανική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, αυτό είναι το προσκλητήριο σάλπισμα που έριξαν στις μάζες τα αδέλφια μας οι σοσιαλιστές των Βαλκανικών χωρών, υπερασπίζοντας την αυτοδιάθεση και την πλήρη ελευθερία των λαών για να καθαρίσει ο δρόμος της πλατιάς ταξικής πάλης για το σοσιαλισμό». Δυστυχώς, οι εξελίξεις στα Βαλκάνια, κινήθηκαν στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή που ήθελαν οι μπολσεβίκοι και οι σοσιαλιστές, και οι Βαλκανικοί Πόλεμοι θα τελειώσουν με τους εργάτες να σέρνονται πίσω από τις επιλογές των ιμπεριαλιστών και των τοπικών τους συμμάχων στα Βαλκάνια.
Όμως, η διεθνιστική παράδοση θα συνεχιστεί με την ίδρυση του ΣΕΚΕ το 1918 που θα οργανώσει με έξοχο τρόπο την αντιπολεμική δράση μέσα και έξω από το στράτευμα την περίοδο της μικρασιατικής εκστρατείας το 1919-22. Οι εργάτες και οι αγρότες του ΣΕΚΕ εμπνέονται από τις επαναστάσεις που ξέσπασαν το 1917 στη Ρωσία, το 1918 στη Γερμανία και στην Αυστρο-Ουγγαρία τελειώνοντας από τα κάτω τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο, ανοίγοντας έστω και προσωρινά την προοπτική για μια σοσιαλιστική κοινωνία. Ένα χρόνο αργότερα με πρωτοβουλία του ΣΕΚΕ θα ιδρυθεί η ΓΣΕΕ. (Ηδη από τις αρχές του αιώνα, ξεκινώντας από το Βόλο – το Εργατικό Κέντρο Αθήνας ιδρύεται το 1910 – οι εργάτες προσπαθούσαν να οργανωθούν σε συνδικάτα).
Πρόκειται για μια πολύτιμη διπλή παρακαταθήκη. Τον αιώνα που ακολούθησε η εργατική τάξη στην Ελλάδα μεγάλωσε, οργανώθηκε και δεν έχει σταματήσει να δίνει μικρούς και μεγάλους αγώνες καθορίζοντας τις εξελίξεις. Το ίδιο πολύτιμη είναι σήμερα και η επαναστατική παράδοση των πρώτων βημάτων του σοσιαλιστικού κινήματος που χάθηκαν για χρόνια στη λήθη που τους επιφύλαξαν από τη μια ο σταλινισμός και από την άλλη η σοσιαλδημοκρατία.
του Γ.Πίττα
