Η μάχη της Καταλονίας και το δημοψήφισμα

Μετά τη δο­λο­φο­νι­κή επί­θε­ση της 17ης Αυ­γού­στου στη Βαρ­κε­λώ­νη, ο πρω­θυ­πουρ­γός της Ισπα­νί­ας Μα­ριά­νο Ραχόι, μαζί με τον μο­νάρ­χη Φε­λί­πε επέ­λε­ξαν να βα­δί­σουν πλάι στον πρό­ε­δρο της κα­τα­λα­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης Κάρ­λες Πουι­χντε­μόντ και τη δή­μαρ­χο Βαρ­κε­λώ­νης Άντα Κο­λά­ου, σε μια προ­σπά­θεια των πρώ­των να δεί­ξουν ότι η Ισπα­νία είναι ενω­μέ­νη απέ­να­ντι στον κοινό κίν­δυ­νο της τρο­μο­κρα­τί­ας. Τί­πο­τα από αυτή την ει­κό­να, που έκανε το γύρο του κό­σμου εκεί­νες τις μέρες, δεν έχει μεί­νει όρθιο, απο­δει­κνύ­ο­ντας πόσο εύ­θραυ­στη είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα όχι μόνο η ενό­τη­τα του Ισπα­νι­κού Κρά­τους, αλλά και η ίδια η δη­μο­κρα­τία του. Την ίδια στιγ­μή όμως φαί­νε­ται πως οι εκτι­μή­σεις όσων μι­λού­σαν για μια ηγε­μο­νία των κι­νη­μά­των στην Κα­τα­λο­νία δεν ήταν κα­θό­λου αβά­σι­μες, αφού το «Δεν φο­βά­μαι» («Νο tinc por») του Αυ­γού­στου ακού­γε­ται ξανά και ξανά και φαί­νε­ται να έχει πολ­λα­πλούς πα­ρα­λή­πτες.

Ακραία κα­τα­στο­λή 

Η επί­ση­μη από­φα­ση της κα­τα­λα­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης στις 6 και 7 Σε­πτέμ­βρη για την πραγ­μα­το­ποί­η­ση δη­μο­ψη­φί­σμα­τος την 1η Οκτώ­βρη άνοι­ξε τον ασκό του Αιό­λου. Το ερώ­τη­μα στο οποίο κα­λού­νται να απα­ντή­σουν οι Κα­τα­λα­νοί είναι το αν θέ­λουν η Κα­τα­λο­νία να είναι ανε­ξάρ­τη­το κρά­τος με τη μορφή της δη­μο­κρα­τί­ας (Republica) ή όχι. Η στιγ­μή της από­φα­σης για την πραγ­μα­το­ποί­η­ση δη­μο­ψη­φί­σμα­τος σε συν­δυα­σμό με την τε­ρά­στια δια­δή­λω­ση (diada) υπέρ της ανε­ξαρ­τη­σί­ας, που πα­ρα­δο­σια­κά πραγ­μα­το­ποιεί­ται τα τε­λευ­ταία χρό­νια στη Βαρ­κε­λώ­νη στις 11 Σε­πτέμ­βρη από το 2012, πυ­ρο­δό­τη­σαν μια σειρά από ακραί­ες πρα­κτι­κές βίας και κα­τα­στο­λής από τη μεριά της ισπα­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης με απο­κο­ρύ­φω­μα την 20ή Σε­πτέμ­βρη, όταν η εθνι­κή αστυ­νο­μία και ο στρα­τός ει­σέ­βα­λαν σε κυ­βερ­νη­τι­κά κτί­ρια της Κα­τα­λο­νί­ας συλ­λαμ­βά­νο­ντας 14 κυ­βερ­νη­τι­κά στε­λέ­χη, ανά­με­σά τους και τον αντι­πρό­ε­δρο της κα­τα­λα­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης Χουν­κέ­ρας, την ίδια στιγ­μή που οι δρό­μοι της Κα­τα­λο­νί­ας γέ­μι­σαν από αστυ­νο­μι­κά οχή­μα­τα και αστυ­νο­μι­κές δυ­νά­μεις. Εν τω με­τα­ξύ, τις προη­γού­με­νες ημέ­ρες το Συ­νταγ­μα­τι­κό Δι­κα­στή­ριο απα­γό­ρευ­σε τη διε­ξα­γω­γή του δη­μο­ψη­φί­σμα­τος καθώς και οποιασ­δή­πο­τε προ­ε­κλο­γι­κής δια­δι­κα­σί­ας σε δη­μό­σιο χώρο, σε ολό­κλη­ρη την Ισπα­νία. Στη Μα­δρί­τη μά­λι­στα απα­γο­ρεύ­τη­κε προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νη εκ­δή­λω­ση σε χώρο του δήμου, στη διορ­γά­νω­ση της οποί­ας πρω­το­στά­τη­σαν οι Αντι­κα­πι­τα­λί­στας, με απο­τέ­λε­σμα εκα­το­ντά­δες άν­θρω­ποι να συ­ζη­τή­σουν στο δρόμο. Ανά­με­σα στα σκλη­ρά μέτρα κα­τα­στο­λής που επέ­βα­λε η κυ­βέρ­νη­ση με τη βούλα του Συ­νταγ­μα­τι­κού Δι­κα­στη­ρί­ου, ήταν η κα­τά­σχε­ση 10 εκα­τομ­μυ­ρί­ων ψη­φο­δελ­τί­ων και άλλου εκλο­γι­κού υλι­κού, η πε­ρι­κύ­κλω­ση τυ­πο­γρα­φεί­ων, το κλεί­σι­μο των εκλο­γι­κών ιστο­σε­λί­δων και η δια­χεί­ρι­ση του κα­τα­λα­νι­κού υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών απευ­θεί­ας από το Ισπα­νι­κό Κρά­τος. Εν τω με­τα­ξύ, μέρες πριν από την ισπα­νι­κή «ει­σβο­λή» στην Κα­τα­λο­νία, το Συ­νταγ­μα­τι­κό Δι­κα­στή­ριο απαί­τη­σε από τις/τους 947 Κα­τα­λα­νούς δη­μάρ­χους καθώς και από πε­ρισ­σό­τε­ρες-ους από χίλια μέλη της κυ­βέρ­νη­σης και του κοι­νο­βου­λί­ου να κοι­νο­ποι­ή­σουν τις απο­φά­σεις τους ενώ­πιον του δι­κα­στη­ρί­ου. Την ίδια στιγ­μή, ενά­ντια στη θέ­λη­ση της κα­τα­λα­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης, οι Mossos (κα­τα­λα­νι­κή αστυ­νο­μία) απο­δέ­χτη­καν το κά­λε­σμα της κε­ντρι­κής κυ­βέρ­νη­σης για τή­ρη­ση της τάξης στους δρό­μους. Η τρο­μα­κτι­κή κα­τα­στο­λή και ο αυ­ταρ­χι­σμός συ­νε­χί­ζο­νται και σί­γου­ρα δεν μπο­ρούν να χω­ρέ­σουν σε ένα μόνο άρθρο. Το σί­γου­ρο είναι πως βρι­σκό­μα­στε μπρο­στά σε μια de facto κα­τά­στα­ση εξαί­ρε­σης, αφού όπως επι­ση­μαί­νει ο Χάιμε Πα­στόρ:

«Αυτή η κα­τά­στα­ση εξαί­ρε­σης βα­σί­ζε­ται σε μια πα­ρα­βί­α­ση των ελευ­θε­ριών, των δι­καιω­μά­των και των εξου­σιών της Αυ­το­νο­μί­ας της Κα­τα­λο­νί­ας. Αυτές οι πρα­κτι­κές δεν έχουν προη­γού­με­νο στη συ­νταγ­μα­τι­κή τάξη που επι­βλή­θη­κε το 1978, μετά το θά­να­το του φα­σί­στα δι­κτά­το­ρα Φράν­κο».

Σύμ­φω­να με το άρθρο 155 του Ισπα­νι­κού Συ­ντάγ­μα­τος (απο­τέ­λε­σμα της ομα­λής με­τά­βα­σης από τη δι­κτα­το­ρία στη δη­μο­κρα­τία), η ισπα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση έχει το δι­καί­ω­μα παύ­σης του κα­θε­στώ­τος αυ­το­νο­μιών εάν συ­ντρέ­χουν λόγοι εθνι­κής ασφά­λειας. Όλες οι κι­νή­σεις της κυ­βέρ­νη­σης και της δι­κα­στι­κής εξου­σί­ας απο­τε­λούν μια ανε­πί­ση­μη ενερ­γο­ποί­η­ση του άρ­θρου 155.

Για την Ιστο­ρία

Η συμ­βου­λευ­τι­κή ψη­φο­φο­ρία που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε την 9η Νο­έμ­βρη 2014 στην Κα­τα­λο­νία κα­τέ­λη­ξε στο ότι το 80% των συμ­με­τε­χό­ντων ήταν υπέρ ενός ανε­ξάρ­τη­του κα­τα­λα­νι­κού κρά­τους. Ο τότε κε­ντρο­δε­ξιός πρό­ε­δρος Αρ­τούρ Μας κα­τα­δι­κά­στη­κε αρ­γό­τε­ρα από τις ισπα­νι­κές αρχές για κα­τα­σπα­τά­λη­ση δη­μό­σιου χρή­μα­τος με στόχο τη διε­νέρ­γεια μιας πα­ρά­νο­μης ψη­φο­φο­ρί­ας. Είναι τότε που το κα­τα­λα­νι­κό αί­σθη­μα για ανε­ξαρ­τη­σία φου­ντώ­νει ξανά. Ήδη όμως από το 2011, το κί­νη­μα 15Μ στις πλα­τεί­ες της Κα­τα­λο­νί­ας πλάι στο σύν­θη­μα «Το λένε δη­μο­κρα­τία αλλά δεν είναι», μαζί με τα αι­τή­μα­τα για ψωμί, στέγη και δου­λειά, απαι­τεί το τέλος της μο­ναρ­χί­ας και το δι­καί­ω­μα να απο­φα­σί­σει ελεύ­θε­ρα εάν θέλει την ανε­ξαρ­τη­σία. Το Μάρτη του 2012 γεν­νιέ­ται η Εθνι­κή Συ­νέ­λευ­ση Κα­τα­λο­νί­ας, που σχε­διά­ζει το χάρτη ανε­ξαρ­τη­σί­ας και συ­γκε­ντρώ­νει πολλά και δια­φο­ρε­τι­κά στρώ­μα­τα πο­λι­τών. Πη­γαί­νο­ντας ακόμα πιο πίσω στις μέρες της ισπα­νι­κής επα­νά­στα­σης και του ισπα­νι­κού εμ­φυ­λί­ου, εντο­πί­ζου­με πλάι στο αί­τη­μα της κα­τα­λα­νι­κής ανε­ξαρ­τη­σί­ας, τα δια­τάγ­μα­τα για το μοί­ρα­σμα της γης και των ελεύ­θε­ρων αυ­το­ορ­γα­νω­μέ­νων κοι­νο­τή­των καθώς και την εξά­λει­ψη της φτώ­χειας. Αν και το αί­τη­μα για ανε­ξάρ­τη­τη Κα­τα­λο­νία είχε και έχει ρίζες σε αστι­κά και μι­κρο­α­στι­κά στρώ­μα­τα, στη λαϊκή και αρι­στε­ρή πα­ρά­δο­ση ήταν πάντα συν­δε­δε­μέ­νο με τα αι­τή­μα­τα για μια πραγ­μα­τι­κή δη­μο­κρα­τία και ελευ­θε­ρία που πή­γαι­νε πέρα από το αί­τη­μα μιας ανε­ξάρ­τη­της Κα­τα­λο­νί­ας.

Οι κό­σμοι της Κα­τα­λο­νί­ας

Είναι σί­γου­ρο πως δεν μπο­ρού­με να μι­λά­με για έναν κα­τα­λα­νι­κό πλη­θυ­σμό με κοινά συμ­φέ­ρο­ντα. Για πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες το κυ­ρί­αρ­χο λαϊκό αί­σθη­μα για ανε­ξαρ­τη­σία δεν συμ­βά­δι­ζε με τις πο­λι­τι­κές των αρ­χό­ντων ούτε την επι­θυ­μία του κα­τα­λα­νι­κού κε­φα­λαί­ου. Οι κα­τα­λα­νι­κές κυ­βερ­νή­σεις, αν και ήταν πάντα υπέρ της ανε­ξαρ­τη­σί­ας, ήταν ταυ­τό­χρο­να μπλεγ­μέ­νες σε σκάν­δα­λα δια­φθο­ράς. Η κα­τα­λα­νι­κή κε­ντρο­δε­ξιά κυ­βέρ­νη­ση, συμ­μα­χία του Junts Pel Si με τη στή­ρι­ξη του αρι­στε­ρού CUP, επι­χει­ρεί εδώ και καιρό να προ­χω­ρή­σει στο δη­μο­ψή­φι­σμα έχο­ντας τη συ­ναί­νε­ση της ισπα­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης. Όμως το αί­τη­μά της για ανε­ξαρ­τη­σία δεν πε­ρι­λαμ­βά­νει αι­τή­μα­τα πραγ­μα­τι­κής λαϊ­κής ανε­ξαρ­τη­σί­ας. Ωστό­σο, τα ίδια τα κα­τα­λα­νι­κά κι­νή­μα­τα καθώς και μια σειρά από βου­λευ­τές, δή­μαρ­χοι και δη­μό­σια πρό­σω­πα εκλεγ­μέ­να με τα ψη­φο­δέλ­τια της Αρι­στε­ράς υπο­χρέ­ω­σαν τις τε­λευ­ταί­ες βδο­μά­δες τόσο την κα­τα­λα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση όσο και δυ­νά­μεις όπως το Podemos ή τη δή­μαρ­χο Βαρ­κε­λώ­νης Άντα Κο­λά­ου που τα­λα­ντεύ­ο­νταν για το ποια στάση θα κρα­τή­σουν να ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποι­ή­σουν τη στάση τους λι­γό­τε­ρο ή πε­ρισ­σό­τε­ρο. Πάνω από 700 δή­μαρ­χοι δη­λώ­νουν ανυ­πα­κοή στην από­φα­ση του Συ­νταγ­μα­τι­κού Δι­κα­στη­ρί­ου. Οι πο­λι­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις και τα συν­δι­κά­τα κα­λούν σε γε­νι­κή απερ­γία την 3η Οκτώ­βρη και οι λι­με­νερ­γά­τες αρ­νού­νται να δου­λέ­ψουν, εμπο­δί­ζο­ντας έτσι τα πλοία που με­τα­φέ­ρουν αστυ­νο­μι­κές δυ­νά­μεις στην Κα­τα­λο­νία να απο­βι­βα­στούν. Η φω­το­γρα­φία με εκα­το­ντά­δες αστυ­νο­μι­κούς κλει­σμέ­νους σε ένα πλοίο με τη γι­γά­ντια δια­φή­μι­ση του Τουί­τι έχει γίνει το ανέκ­δο­το των ημε­ρών. Στις 21 Σε­πτέμ­βρη, ένα εκα­τομ­μύ­ριο κό­σμος δια­δή­λω­σε υπε­ρα­σπί­ζο­ντας το δι­καί­ω­μά του στο να ψη­φί­σει και να απο­φα­σί­σει ελεύ­θε­ρα. Στη συ­νέ­λευ­ση εκλεγ­μέ­νων που έγινε την 24 Σε­πτέμ­βρη και που δέ­χτη­κε την επί­θε­ση πε­ριο­ρι­σμέ­νων φα­σι­στι­κών ομά­δων απο­φα­σί­στη­κε η πα­νι­σπα­νι­κή στή­ρι­ξη του αι­τή­μα­τος των Κα­τα­λα­νών για ελεύ­θε­ρες εκλο­γές. Οι δύο κό­σμοι που συ­γκρού­ο­νται δη­λώ­νουν απο­φα­σι­σμέ­νοι να τρα­βή­ξουν μέχρι τέ­λους το σκοι­νί και κα­νείς δεν ξέρει πώς θα εξε­λι­χθεί η ψη­φο­φο­ρία της 1ης Οκτώ­βρη που απ’ ό,τι φαί­νε­ται θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί κα­νο­νι­κά.

Το δι­καί­ω­μα του κα­τα­λα­νι­κού λαού να απο­φα­σί­σει 

Για άλλη μια φορά, τα κι­νή­μα­τα στο Ισπα­νι­κό Κρά­τος και τις αυ­το­νο­μί­ες του απο­δει­κνύ­ο­νται ανε­ξέ­λεγ­κτος πα­ρά­γο­ντας που επι­βάλ­λει τους δι­κούς του όρους συ­ζή­τη­σης και δρά­σης. Το ζή­τη­μα πια δεν είναι τόσο το αν θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί το ίδιο το δη­μο­ψή­φι­σμα αλλά ούτε και το απο­τέ­λε­σμά του. Ένα αί­τη­μα για πραγ­μα­τι­κή ελευ­θε­ρία και δη­μο­κρα­τία επα­νέρ­χε­ται ξανά και ξανά στην Ιβη­ρι­κή. Ένα αί­τη­μα που συν­δέ­ε­ται με ένα παλιό κα­τα­λα­νι­κό σύν­θη­μα του ’78 ενά­ντια στην φραν­κι­κή δι­κτα­το­ρία: «Ελευ­θε­ρία, Αμνη­στία και Αυ­το­νο­μία». Η δή­λω­ση της Σόνια Φαρέ, Κα­τα­λα­νής βου­λεύ­τριας των Αντι­κα­πι­τα­λί­στας, δεί­χνει την κα­τεύ­θυν­ση και τρο­φο­δο­τεί­ται από το κί­νη­μα: «Θα ψη­φί­σω Ναι. Όμως δεν θα είναι ένα εθνι­κι­στι­κό Ναι. Θα ψη­φί­σω Ναι για να ανοί­ξει η δυ­να­τό­τη­τα μιας πραγ­μα­τι­κής κοι­νω­νι­κής αλ­λα­γής, που θα δια­νέ­μει τον πλού­το και θα δώσει την εξου­σία στο λαό έτσι όπως λέ­γα­με στο 15Μ. Αν νι­κή­σει το Ναι, ανοί­γει αυτή η δυ­να­τό­τη­τα. Θα είναι ένα Ναι που θα μας βοη­θή­σει να χτί­σου­με αδερ­φι­κούς δε­σμούς με τους λαούς της Ισπα­νί­ας, της Ευ­ρώ­πης και της Με­σο­γεί­ου».

*Ανα­δη­μο­σί­ευ­ση από την Ερ­γα­τι­κή Αρι­στε­ρά