του Κώστα Ζαφειρόπουλου
Με τις υπερτουριστικοποιημένες ελληνικές τσιμεντουπόλεις να γίνονται αβίωτες το καλοκαίρι λόγω και της κλιματικής κρίσης, το αυτονόητο αίτημα της ελεύθερης πρόσβασης στις παραλίες έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια χαρακτήρα κατεπείγοντος. Σε μια περίοδο που γινόμαστε μάρτυρες μιας ανεξέλεγκτης εκμετάλλευσης του δημόσιου χώρου από επιχειρήσεις ή ιδιώτες ως μη δημόσιο αγαθό, χωρίς τήρηση των κανόνων και των συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων που αφορούν το περιβάλλον και τους λουόμενους, τα κινήματα για τις ελεύθερες παραλίες εξαπλώνονται και φέτος το καλοκαίρι. Ωστόσο η κοινωνική ομάδα που βρίσκεται σε ακόμα πιο δύσκολη θέση ως προς το δικαίωμα στο μπάνιο είναι οι ΑμεΑ. Πριν από λίγες μέρες δημοσίευμα του Πρώτου Θέματος υποστήριζε πως «η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή των προσβάσιμων προορισμών για ΑμεΑ παγκοσμίως» με περισσότερες από 250 προσβάσιμες παραλίες συνολικά. Πριν από έναν χρόνο η Washington Post είχε επίσης αποθεώσει την Ελλάδα για την πρόσβαση των ΑμεΑ στις παραλίες. Η αλήθεια είναι πως τα τελευταία χρόνια η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά σε αυτόν τον τομέα -αν και παραμένουν πλήθος ανεπίλυτων ζητημάτων- στη χώρα μας, η οποία ωστόσο δεν είναι στην κορυφή ούτε καν της Ευρώπης, εκεί όπου βρίσκεται δικαίως η Ισπανία.
Μία από τις πιο χρήσιμες ομάδες στο ελληνικό facebook ονομάζεται «ΑμεΑ – Δικαίωμα στη θάλασσα» και αριθμεί πάνω από 7.600 μέλη. Σε αυτήν οι χρήστες, ΑμεΑ οι ίδιοι ή συγγενείς τους, ενημερώνουν και ενημερώνονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο για τις παραλίες της χώρας όπου διευκολύνεται η πρόσβαση στο μπάνιο. Μια ελληνική πατέντα, που δημιουργήθηκε πριν από 10-12 χρόνια στο εργαστήριο τεχνικής μηχανικής του τμήματος Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πάτρας, ήταν αυτή που άλλαξε κυριολεκτικά τα δεδομένα για χιλιάδες συνανθρώπους μας που είχαν χρόνια να καταφέρουν να κολυμπήσουν. Πρόκειται για το διάσημο πλέον παγκοσμίως σύστημα seatrack, που παρέχει τη δυνατότητα σε άτομα με αναπηρία και κινητικά προβλήματα να μπουν στη θάλασσα αυτόνομα. Είναι ενεργειακά αυτόνομο, καθώς τροφοδοτείται από ηλιακό πάνελ και δεν αποτελεί μόνιμη εγκατάσταση, καθώς συνήθως τοποθετείται στην παραλία στις αρχές του καλοκαιριού και απομακρύνεται προς το φθινόπωρο. Ο χρήστης κάθεται σε μια καρέκλα που βρίσκεται στις ράγες μιας ράμπας, χειρίζεται το μηχάνημα με ένα τηλεχειριστήριο (που του παρέχεται κατόπιν αιτήματός του), μπαίνει ομαλά στη θάλασσα και στη συνέχεια μπορεί να εξέλθει με τον ίδιο τρόπο -με ασφάλεια και αξιοπιστία- χωρίς να χρειάζεται συνοδό. Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου 245 παραλίες που έχουν τοποθετημένο και ενεργό το συγκεκριμένο σύστημα, ενώ κάθε ενδιαφερόμενος λουόμενος μπορεί να εντοπίσει το πλησιέστερο σε αυτό εγκατεστημένο σύστημα μέσω ενός απλού χάρτη (https://seatrac.gr/el/paralies/). Επιπλέον βρίσκει πληροφορίες για το αν η εκάστοτε παραλία διαθέτει πάρκινγκ αναπήρων, αποδυτήρια, ντουζιέρα, χημική τουαλέτα κ.ά. Τα χρήματα για την τοποθέτηση και λειτουργία του συνήθως προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Πρόσφατα το υπουργείο Τουρισμού ανακοίνωσε ότι για τη δράση «Βελτίωση και τροποποίηση της προσβασιμότητας στις ελληνικές παραλίες», που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, υπερκαλύφθηκε ο διαθέσιμος προϋπολογισμός. Πιο συγκεκριμένα, υπεβλήθησαν συνολικά 155 αιτήσεις προϋπολογισμού άνω των 30 εκατ. ευρώ έναντι του διαθέσιμου των 17 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα παρέχει 100% χρηματοδότηση σε δήμους και επιχειρήσεις για τη δημιουργία ολοκληρωμένων προσβάσιμων παραλιών για άτομα με αναπηρία έως 70.000 ευρώ ανά παραλία και έως 4 παραλίες ανά αριθμό φορολογικού μητρώου.
Μια ματιά στη διαδικτυακή ομάδα «ΑμεΑ – Δικαίωμα στη θάλασσα» δείχνει ότι υπάρχει τεράστιο ενδιαφέρον από κάθε μεριά της χώρας για την εγκατάσταση ανάλογων συστημάτων όπως το seatrack ή το εναλλακτικό sea access που αποτελεί έναν τηλεκινούμενο πτυσσόμενο διάδρομο πρόσβασης για ΑμεΑ.
Ωστόσο δεν λείπουν και τα κακώς κείμενα. Πολύ συχνά, όπως αναφέρουν χρήστες, οι δήμοι δεν μεριμνούν ώστε να κατασκευαστούν διάδρομοι μέχρι αυτά τα συστήματα, παράλληλα δεν υπάρχουν ανάλογες θέσεις πάρκινγκ κοντά, τα μηχανήματα δεν συνδέονται όπως θα έπρεπε με το νερό ώστε να κάνουν ντους, ούτε υπάρχει κάποιο σκίαστρο για να μείνουν για λίγο αφότου βγουν από τη θάλασσα. Φέτος πολλοί διαμαρτύρονται ότι οι τοποθετήσεις έχουν καθυστερήσει σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας παρότι είμαστε στη μέση του καλοκαιριού. Στην Παλαιόπολη Κυθήρων με έκπληξη διαπίστωσαν άνθρωποι με κινητικά προβλήματα ότι φέτος δεν τοποθετήθηκε ο συγκεκριμένος μηχανισμός. Στην περιοχή της Κουρούτας στην Ηλεία το μηχάνημα πρόσβασης τέθηκε εκτός λειτουργίας, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες ο λόγος ήταν ότι ορισμένοι δεν… σεβάστηκαν ένα σύστημα που προορίζεται για τα άτομα με αναπηρία. Παράλληλα υπάρχουν καταγγελίες στο Σωματείο Παραπληγικών και Κινητικά Αναπήρων ότι αντίστοιχες συμπεριφορές έχουν καταγραφεί και στις Πλάκες Κατακόλου, «καθώς ορισμένοι φαίνεται να ενοχλούνται από την ύπαρξη του μηχανήματος πρόσβασης στη θάλασσα στη συγκεκριμένη παραλία, έχοντας μάλιστα απειλήσει ότι θα το ξηλώσουν». Στους Αγίους Αποστόλους μέσα σε μία εβδομάδα το αντίστοιχο seatrack βανδαλίστηκε 3 φορές, ενώ κάποιοι έφτασαν να αφαιρέσουν μέχρι και την τσιμεντένια βάση από τον βυθό. Σε πείσμα των μισάνθρωπων βανδάλων οι ζημιές στους Αγίους Αποστόλους αποκαταστάθηκαν.
Η μεγάλη εικόνα ωστόσο είναι πως η πρόσβαση στην Ελλάδα βελτιώνεται. Τουλάχιστον στις παραλίες που δεν έχουν ακόμα λεηλατηθεί από τα ιδιωτικά κεφάλαια. Στις 15 Ιουλίου ο Πανελλήνιος Σύλλογος Παραπληγικών – Παράρτημα Αχαΐας ενημέρωσε ότι τη φετινή καλοκαιρινή περίοδο για πρώτη φορά έχουν καταστεί 13 παραλίες του νομού προσβάσιμες για τους παραπληγικούς και άτομα με κινητικές αναπηρίες. «Δεν πρέπει κανείς να ξεχνά και να παραγνωρίζει ότι η ενασχόληση των ατόμων με παραπληγία, κινητικές και όχι μόνο αναπηρίες με τη θάλασσα δεν είναι παιχνίδι ή απλώς ψυχαγωγία. Σύμφωνα με όλα τα επιστημονικά δεδομένα η επαφή με τη θάλασσα και το κολύμπι συμβάλλει καθοριστικά στην άμβλυνση των σύνθετων προβλημάτων υγείας που αυτά αντιμετωπίζουν καθημερινά» υπογραμμίζει ο εν λόγω σύλλογος.
Αν υπάρχει κάτι κοινό σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως διαπιστώνουν οι ρεπόρτερ του Pulse, από την Ιταλία, την Ελλάδα, την Ισπανία, τη Βουλγαρία έως τις ακτές της βαλτικής θάλασσας στη Λιθουανία, αυτό είναι η έλλειψη συγκεκριμένων κανονισμών. Τελικά η προσβασιμότητα επαφίεται περισσότερο στη βούληση των τοπικών δήμων, στους τοπικούς προϋπολογισμούς και στις πιέσεις των ίδιων των συλλόγων ΑμΕΑ.
Ιταλική πρόοδος
Τα τελευταία χρόνια η Ιταλία έχει κάνει αξιοσημείωτες προόδους στη δημιουργία προσβάσιμων παραλιών, διαθέτοντας 485 παραλίες με εγκαταστάσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία. Στις σημαντικότερες προσβάσιμες παραλίες περιλαμβάνεται το Lido di Jesolo στο Βένετο, το οποίο είναι γνωστό για τα ολοκληρωμένα χαρακτηριστικά προσβασιμότητας, όπως αναπηρικά αμαξίδια παραλίας, μονοπάτια αφής και προσβάσιμες τουαλέτες. Στην περιοχή Emilia-Romagna οι παραλίες του Ρίμινι ξεχωρίζουν για την καλά αναπτυγμένη υποδομή τους, που περιλαμβάνει ράμπες, προσβάσιμα αποδυτήρια και υπηρεσίες βοήθειας που παρέχονται από εκπαιδευμένο προσωπικό. Η παραλία Poetto της Σαρδηνίας στο Κάλιαρι αποτελεί επίσης παράδειγμα προσβασιμότητας με σαφείς διαδρομές και υπηρεσίες σχεδιασμένες για να εξυπηρετούν όλους τους επισκέπτες.
Το νομοθετικό πλαίσιο βασίζεται στον Codice del Turismo (Τουριστικός Κώδικας), ο οποίος επιβάλλει την άρση των αρχιτεκτονικών εμποδίων και την εγκατάσταση εγκαταστάσεων για την εξασφάλιση της προσβασιμότητας. Η εν λόγω νομοθεσία απαιτεί από τις τοπικές αρχές και τους φορείς εκμετάλλευσης των παραλιών να τηρούν πρότυπα που προωθούν τη συμμετοχικότητα. Επιπλέον η ιταλική κυβέρνηση παρέχει κίνητρα και χρηματοδότηση στους δήμους που δίνουν προτεραιότητα στην προσβασιμότητα στα σχέδια τουριστικής ανάπτυξης. Οι πρωτοβουλίες αυτές συχνά υποστηρίζονται από περιφερειακές πολιτικές που τονίζουν τη σημασία του προσβάσιμου τουρισμού ως μοχλού οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής ένταξης.
Βελτιώνεται η εικόνα στη Βουλγαρία
Μέχρι την άνοιξη του 2024 ελάχιστες ήταν οι παραλίες της Βουλγαρίας στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας που ήταν προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία.
Μόλις τον Απρίλιο το κοινοβούλιο ενέκρινε αλλαγές στον νόμο για τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, υποχρεώνοντας την κυβέρνηση να καθορίσει ποιες παραλίες πρέπει να γίνουν προσβάσιμες στα άτομα με αναπηρία. Αυτή η νομοθέτηση έχει ήδη αλλάξει εντυπωσιακά την εικόνα: από 3-4 προσβάσιμες παραλίες σε όλη τη χώρα πριν από έναν χρόνο, πλέον η Βουλγαρία διαθέτει 110. Κατά μήκος αυτών των παραλιών τοποθετούνται ειδικές ξύλινες ράμπες ώστε η πρόσβαση στην περιοχή της παραλίας να είναι εύκολη. Πάντως τα άτομα με κινητικά προβλήματα μπορούν να έχουν πρόσβαση απευθείας στη θάλασσα με τα αναπηρικά τους αμαξίδια σε μία μόνο παραλία στη Βουλγαρία, στο Sunny Beach, το μεγαλύτερο θερινό θέρετρο της χώρας, 5 χλμ. βόρεια του Μπουργκάς. Το ένα δέκατο των παραλιών στη γειτονική χώρα διαθέτει γαλάζια σημαία. Σημειώνεται πάντως πως από τις συνολικά 229 βουλγαρικές παραλίες που αποτελούν αποκλειστικά κρατική ιδιοκτησία πάνω από τις μισές (128) παραχωρήθηκαν προς ενοικίαση ή παραχώρηση σε ιδιώτες επενδυτές. Στην Ελλάδα έχουμε πικρή γνώση τού τι συνεπάγεται αυτό.
Η πρωταθλήτρια κόσμου Ισπανία
Στην Ισπανία η νομοθεσία υποχρεώνει τις αυτόνομες κοινότητες να διαθέτουν προσβάσιμα σημεία στις παραλίες τους, αν και η διαχείριση των περιοχών αυτών ανήκει απευθείας στα τοπικά συμβούλια. Υπάρχουν επίσης ειδικοί κανονισμοί σε κοινότητες όπως η Ανδαλουσία, οι Βαλεαρίδες Νήσοι και η κοινότητα της Βαλένθια. Στη χώρα της Ιβηρικής καταγράφονται το 2024 περισσότερες από 600 προσβάσιμες παραλίες κατανεμημένες κατά μήκος των ακτών.
Η Nerea είναι 39 ετών και κατάγεται από τη Μάλαγα, την Κόστα ντελ Σολ, εκεί όπου η πεμπτουσία του καλοκαιριού είναι να περάσεις όλη τη μέρα σου στην παραλία με ένα καρπούζι θαμμένο στην ακτή και να μείνεις εκεί μέχρι το ηλιοβασίλεμα. Το να μπορεί να απολαμβάνει το αλάτι και την άμμο άρχισε να γίνεται πιο περίπλοκο για εκείνη το 2015, όταν μια σπάνια μιτοχονδριακή ασθένεια της άνοιξε την πόρτα στην πραγματικότητα των ανθρώπων με μειωμένη κινητικότητα.
Με 75% αναπηρία το να πηγαίνει στην παραλία μετατράπηκε σε μια διαφορετική «περιπέτεια». «Εχουμε πολύ καλή βοήθεια στα σημεία προσβασιμότητας» λέει η ίδια. Γνωρίζει πόσο τυχερή είναι που έχει ένα δίκτυο προσβάσιμων σημείων σε απόσταση αναπνοής που της επιτρέπει να πηγαίνει στην παραλία και να κολυμπάει, αλλά επισημαίνει ότι υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης. Η Ισπανία είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό προσβάσιμων παραλιών στον κόσμο σύμφωνα με τον θεσμό της Γαλάζιας Σημαίας που έχει δεσμευτικούς κανονισμούς και απαιτήσεις. Ο διεθνής αυτός οργανισμός ιδρύθηκε το 1987 από τη Γαλλία, τη Δανία, την Πορτογαλία και την Ισπανία με στόχο την ενθάρρυνση της συμμόρφωσης με τις περιβαλλοντικές οδηγίες. Η προσβασιμότητα ήταν πάντα παρούσα ως έννοια στον θεσμό της γαλάζιας σημαίας, αλλά το 2017 εισήλθε το Accesibilitas του Ιδρύματος ONCE για την προώθησή της. Η Ισπανία διαθέτει συνολικά 747 παραλίες, λιμάνια και σημεία της ενδοχώρας με γαλάζια σημαία, που αντιπροσωπεύουν το 15% των σημαιών που απονέμονται στον κόσμο. Καθοριστικό ρόλο για να εξαπλωθεί το αίτημα για προσβάσιμες παραλίες έπαιξε και ένα ισχυρό συνδικαλιστικό κίνημα που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια για αυτόν τον σκοπό.
«Το κλειδί αυτού του προγράμματος στην Ισπανία ήταν η συμμετοχή των δημοτικών συμβουλίων και των δήμων» δηλώνει ο José Palacios, πρόεδρος της Ενωσης για την Περιβαλλοντική και Καταναλωτική Εκπαίδευση ADEAC-FEE, η οποία συντονίζει το πρόγραμμα Γαλάζια Σημαία στην Ισπανία. Η εκστρατεία ξεκινά τον Οκτώβριο κάθε έτους με την έναρξη της υποβολής των εντύπων και διαρκεί μέχρι τον Δεκέμβριο. Τον Φεβρουάριο μια κριτική επιτροπή, που αποτελείται από 65 ανεξάρτητα μέλη και εκπροσώπους αυτόνομων κοινοτήτων και εθνικών δημόσιων φορέων, δίνει τα αποτελέσματα.
«Από τότε που έγινα ανάπηρη, οι πόροι έχουν αυξηθεί, αλλά αυτό εξαρτάται από τον προϋπολογισμό που θέλουν να διαθέσουν οι δημόσιοι φορείς» υπογραμμίζει η Nerea, η οποία είναι μέλος ενός συνεταιριστικού κινήματος που αγωνίζεται για καλύτερες συνθήκες πρόσβασης. «Πρέπει να κάνω κράτηση εκ των προτέρων, να σκέφτομαι το πάρκινγκ, να υπάρχει χώρος, ενώ μπορώ να πάω μόνο με έναν συνοδό. Τελικά είναι μια πρόσθετη δυσκολία στη δυσκολία που μου προκαλεί ήδη η αναπηρία μου» σημειώνει η Nerea. Περιορισμένες ώρες κολύμβησης, έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού, έλλειψη θέσεων και ελάχιστη αλληλεγγύη είναι τα παράπονα πολλών συλλόγων αναπήρων στην Ισπανία. Μεταξύ των κυριότερων αιτημάτων είναι η συμπερίληψη μέτρων που θα βελτίωναν την εμπειρία των χρηστών, όπως η εξασφάλιση ενός ελάχιστου πεζόδρομου προς το νερό.
Πηγή: efsyn.gr
