της Χριστίνας Πάντζου
«Σε κουράζει να το ακούς; Εμάς μας κουράζει να το ζούμε». Το σύνθημα των φεμινιστικών κινητοποιήσεων κατά της βίας εκφράζει γλαφυρά όσα συμβαίνουν στην κοινωνία. Ενώ κάποιοι θεωρούν βαρετό «να ακούμε τα ίδια και τα ίδια» για την έμφυλη βία κάθε που δημοσιοποιούνται νέες εκθέσεις και νέες στατιστικές, αυτοί οι αριθμοί αφορούν ανθρώπινες ζωές, ιστορίες καθημερινού καταναγκασμού και τραυματικές εμπειρίες που οι γυναίκες βαρέθηκαν πια να υφίστανται στο σώμα και στην ψυχή τους. Γιατί το αυτονόητο δεν είναι στην πράξη αυτονόητο. Κι ενώ κάθε άτομο έχει δικαίωμα να ζήσει απαλλαγμένο από τη βία, για δεκάδες εκατομμύρια Ευρωπαίες αυτό το δικαίωμα παραμένει άπιαστο όνειρο.
«Η ασφάλεια των γυναικών κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι», προειδοποίησε η Σίρπα Ράουτιο, διευθύντρια της Υπηρεσίας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA) που μαζί με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Ισότητας των Φύλων (EIGE) δημοσιοποίησαν νέα Ερευνα για την Εμφυλη Βία στην Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.). Τεκμηριώνει πολιτικές και πρακτικές, βασισμένη σε συνεντεύξεις με περισσότερες από 114.000 Ευρωπαίες. Τα ευρήματα της έκθεσης αποκαλύπτουν μια σκληρή πραγματικότητα: η βία κατά των γυναικών είναι ευρέως διαδεδομένη, ολοένα και περισσότερο ψηφιακή και παραβλέπεται από τους θεσμούς που έχουν αναλάβει την αντιμετώπισή της και την πρόληψή της.
Σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες (30,7%) στην Ε.Ε. βιώνει κάθε είδους έμφυλη βία. Κάπου μία στις πέντε υφίσταται σωματική βία (ή απειλή της) από έναν άντρα (το 19,3% από σύντροφο και το 20,2% από κάποιον άλλον). Σχεδόν μία στις δέκα έχει τραυματιστεί από τον σύντροφό της. Περισσότερες από μία στις έξι (17,2%) έχουν υποστεί σεξουαλική βία, περιλαμβανομένου του βιασμού. Ενα 13% έχει γνωρίσει συχνά ή συστηματικά ψυχολογική βία (ταπεινώσεις, εκφοβισμούς, έλεγχο, νοσηρή ζήλια) από νυν ή πρώην συντρόφους Μία στις τρεις γνωρίζει σεξουαλική παρενόχληση στη δουλειά.
Στις δε παμπάλαιες μορφές έμφυλης βίας έρχονται να προστεθούν νέες, με τα κοινωνικά δίκτυα να μεταμορφώνονται σταδιακά σε μια ψηφιακή Αγρια Δύση επιθέσεων, προσβολών, σεξισμού, σεξουαλικής βίας και ανομίας. Ενα 8,5% των Ευρωπαίων γυναικών έχει υποστεί παρενόχληση στον κυβερνοχώρο, ένα 10,2% παρακολουθήθηκαν στα κοινωνικά μέσα από συντρόφους τους, ένα 7% των εργαζόμενων γυναικών παρενοχλήθηκαν σεξουαλικά στο διαδίκτυο κι ένα στα πέντε κορίτσια στην Ε.Ε. υφίσταται online σεξουαλικές επιθέσεις και καταχρήσεις.
Αλλαγές που δεν έρχονται
Στην έκθεση αναλύονται η έκταση του φαινομένου στην Ευρώπη και τα νομικά και θεσμικά ελλείμματα που δεν επιτρέπουν κάποια πρόοδο, όπως φαίνεται από το γεγονός ότι εδώ και μία δεκαετία, παρά τα μέτρα και τις Οδηγίες που έχουν υιοθετηθεί, οι ευρωπαϊκές στατιστικές για την έμφυλη βία έχουν παραμείνει σχεδόν αμετάβλητες.
«Αποδεικνύεται ότι υπάρχουν συστημικές αποτυχίες στον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις και τα ίδια τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. αντιμετωπίζουν το πρόβλημα […] Είναι σαφές ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για να διασφαλιστεί ότι οι γυναίκες της Ε.Ε. θα απολαμβάνουν τα οφέλη της προστασίας που τους παρέχει ο νόμος» τονίζεται στην έκθεση.
Πόσο μάλλον όταν οι πραγματικοί αριθμοί της ανδροκρατικής βίας είναι πιθανόν πολύ μεγαλύτεροι, γιατί «η πλειονότητα των θυμάτων δεν καταγγέλλει ούτε αναζητά επίσημη βοήθεια». Κατά μέσο όρο μόνο ένα 14% των γυναικών καταγγέλλει τον δράστη στην αστυνομία, ποσοστό που μειώνεται στο 6,1% όταν ο κακοποιητής είναι νυν σύντροφός τους. Και μόνο ένα 20,5% προσφεύγει στις κοινωνικές ή ιατρικές υπηρεσίες. Οι λόγοι είναι γνωστοί: ο φόβος για τις συνέπειες (23,8%), η ντροπή και οι ενοχές (50%), το στίγμα, η οικονομική εξάρτηση, και κυρίως η έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς και η πεποίθηση πως η αστυνομία μπορεί να μην τις βοηθήσει.
Δεν πρόκειται απλά για στατιστικές. «Η ανδροκρατική βία είναι μια εκδήλωση του πατριαρχικού συστήματος» καταλήγει η έκθεση.
Βάζοντας το δάχτυλο στην πληγή της θεσμικής απάθειας, η Καρλίν Σίλε, διευθύντρια του EIGΕ, αντιτείνει πως αν οι γυναίκες δεν μπορούν να εμπιστευτούν τους θεσμούς για να τις προστατεύσουν, «τότε πρέπει να αναρωτηθούμε τι πρέπει εμείς να αλλάξουμε κι όχι τι θα έπρεπε να κάνουν εκείνες». Και δηλώνει πως αυτή η έκθεση αποκαλύπτει άβολες αλήθειες.
«Θέτει τα συστήματα της Ε.Ε. στο μικροσκόπιο – συστήματα που πολύ συχνά αποτυγχάνουν να αποτρέψουν την κατάχρηση, να προστατεύσουν τις επιζώσες και να αποδώσουν δικαιοσύνη. Η Ε.Ε. οφείλει να ευθυγραμμίσει νομοθεσία, πολιτικές και πρακτικές όχι με θεωρίες και καθησυχαστικές ρητορικές αλλά με βάση τις εμπειρίες των γυναικών» λέει η Σίλε.
Βιασμός και συναίνεση
Ενα από τα κλειδιά για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, τονίζει η έκθεση, είναι να αναγνωριστεί πως η έλλειψη συναίνεσης αποτελεί το βασικό κριτήριο τόσο για τη σωστή κατατηγοριοποίηση ενός σεξουαλικού εγκλήματος όσο και για την επιβολή ποινών στους δράστες.
Η σεξουαλική βία χαρακτηρίζεται συχνότερα από την απουσία συναίνεσης που δόθηκε ελεύθερα και συνειδητά παρά από τη σωματική βία. Οι στατιστικές δείχνουν πως στην Ε.Ε. είναι διπλάσιος ο αριθμός (8,4%) των γυναικών που έχουν βιασθεί ενώ ήταν ανήμπορες να αντιδράσουν ή υπό εξαναγκασμό, από εκείνες (4,8%) στις οποίες ασκήθηκε άμεση βία.
«Αυτοί οι αριθμοί δείχνουν πως ο ισχύων ακόμη σε πολλά κράτη ορισμός του βιασμού στη βάση της “χρήσης βίας” δεν λαμβάνει υπόψη του την πλειονότητα των κρουσμάτων βιασμού», εξηγεί η έκθεση, συστήνοντας στα κράτη-μέλη να ορίσουν νομικά το έγκλημα του βιασμού με βάση την αρχή της απουσίας συναίνεσης.
«Αυτή η προσέγγιση αναγνωρίζει την αυτονομία και τον σεβασμό των γυναικών, αλλάζοντας το επίκεντρο από το αν κάποια αντιστάθηκε σωματικά στο αν αποδέχτηκε ελεύθερα τη σεξουαλική πράξη, χωρίς να δεχτεί πιέσεις, εκφοβισμό, χειραγώγηση ή να μην έχει τη δυνατότητα να αρνηθεί».
Μια πολύ φιλόδοξη σύσταση σε μια συγκυρία που κάποιες ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν καν επικυρώσει τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, άλλες απειλούν να αποχωρήσουν και η «ιστορική», όπως χαρακτηρίστηκε, Ευρωπαϊκή Οδηγία για τη Βία Κατά των Γυναικών, που υιοθετήθηκε πριν από δύο χρόνια, ακριβώς λόγω της αντίθεσης μερικών κρατών στην έννοια της συναίνεσης, δεν κάνει καμία αναφορά στον βιασμό.
Πηγή: efsyn.gr
