Μια πρωτοβουλία που σχεδιάστηκε για να προσφέρει σε μαύρα παιδιά και στις οικογένειές τους ένα ασφαλές και πιο φιλόξενο περιβάλλον κολύμβησης στο Βερολίνο εξελίχθηκε σε νέα εστία πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από τον ρατσισμό, τον δημόσιο χώρο και την έννοια των «ασφαλών χώρων».
Η εκδήλωση επρόκειτο να πραγματοποιηθεί νωρίτερα μέσα στον μήνα σε υπαίθρια πισίνα που είχε στηθεί από το θέατρο Volksbühne.
Για ένα απόγευμα, η πρόσβαση θα ήταν αποκλειστική για μαύρα παιδιά και τις οικογένειές τους, με στόχο, σύμφωνα με τους διοργανωτές, να αρθούν ορισμένα από τα εμπόδια που συχνά αποθαρρύνουν αυτές τις οικογένειες από τη χρήση τέτοιων χώρων.
Τελικά, όμως, η δράση ακυρώθηκε όταν έγινε στόχος έντονων επιθέσεων από συντηρητικές και ακροδεξιές φωνές. Οι διοργανωτές βρέθηκαν αντιμέτωποι ακόμη και με ρατσιστικά μηνύματα και απειλές.
Το ενδιαφέρον είναι ότι και άλλες ομάδες είχαν προηγουμένως προσκληθεί να χρησιμοποιήσουν αποκλειστικά την ίδια πισίνα χωρίς να προκληθούν ανάλογες αντιδράσεις. Η περίπτωση, όμως, μιας ημέρας αφιερωμένης ειδικά σε μαύρα παιδιά αποδείχθηκε για κάποιους πολύ πιο αμφιλεγόμενη.
Η τοπική πολιτικός των Χριστιανοδημοκρατών Άιλιν Βάιμπελερ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
«Το Βερολίνο είναι μια βιώσιμη, ποικιλόμορφη, πολύχρωμη και ελεύθερη πόλη. Γιατί, λοιπόν, χρειαζόμαστε ασφαλείς χώρους;»
Ακόμη πιο επιθετική ήταν η τοποθέτηση της συμπροέδρου της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία, Άλις Βάιντελ, η οποία χαρακτήρισε την πρωτοβουλία «απαρτχάιντ», υποστηρίζοντας ότι «οι λευκοί στερούνται προσωρινά την πρόσβαση».
Οι πισίνες ως διαχρονικό πεδίο φυλετικών εντάσεων
Η υπόθεση του Βερολίνου δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Δημόσιες πισίνες, λίμνες και χώροι κολύμβησης έχουν επανειλημμένα μετατραπεί, τόσο στην Ευρώπη όσο και στη Βόρεια Αμερική, σε χώρους όπου εκδηλώνονται ευρύτερες κοινωνικές και φυλετικές εντάσεις.
Νωρίτερα αυτό το καλοκαίρι, για παράδειγμα, μια υπαίθρια λίμνη κολύμβησης στην πόλη Χάλε της ανατολικής Γερμανίας βρέθηκε στο επίκεντρο επικρίσεων επειδή αρνήθηκε την είσοδο σε λουόμενους που δεν μιλούσαν γερμανικά.
Στην Ολλανδία, το Ινστιτούτο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αποφάνθηκε πρόσφατα κατά μιας πισίνας, αφού διαπιστώθηκε ότι ένα μαύρο παιδί είχε επιλεγεί ειδικά για έλεγχο ταυτότητας.
Παρόμοια περιστατικά έχουν καταγραφεί εδώ και δεκαετίες.
Το 2013, η ελβετική πόλη Μπρέμγκαρτεν επιχείρησε να περιορίσει την πρόσβαση αιτούντων άσυλο σε πισίνες.
Στη Βουλγαρία, Ρομά έχουν επανειλημμένα καταγγείλει διακρίσεις σε δημόσιους χώρους κολύμβησης, ενώ το 2022 μια πισίνα στη Ρουμανία τιμωρήθηκε με πρόστιμο λίγο πάνω από 2.000 ευρώ επειδή απαγόρευσε την είσοδο σε παιδιά Ρομά.
Γιατί οι πισίνες γίνονται τόσο εύκολα χώροι κοινωνικής έντασης
Ο Τζεφ Γουίλτσι, συγγραφέας του βιβλίου Contested Waters: A Social History of Swimming Pools in America, θεωρεί ότι μέρος της εξήγησης βρίσκεται στη φύση των ίδιων των χώρων κολύμβησης.
«Είναι χώροι οπτικά, σωματικά και κοινωνικά πολύ οικείοι, και νομίζω ότι αυτό εξακολουθεί να πυροδοτεί κοινωνικές ανασφάλειες», εξηγεί.
Ο Γουίλτσι έχει μελετήσει επί χρόνια την ιστορία των πισινών στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντιμετωπίζοντάς τες ως μικρογραφία των κοινωνικών εντάσεων κάθε εποχής.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το περιστατικό του 1964 στη Φλόριντα, όταν ο ιδιοκτήτης μοτέλ Τζέιμς Μπροκ έριξε υδροχλωρικό οξύ σε πισίνα που προοριζόταν μόνο για λευκούς, όταν μαύροι και λευκοί διαδηλωτές μπήκαν μαζί στο νερό.
Πενήντα χρόνια αργότερα, το 2015, ένας αστυνομικός στο Τέξας ακινητοποίησε στο έδαφος μια άοπλη μαύρη έφηβη και τράβηξε το όπλο του προσπαθώντας να διαλύσει ένα πάρτι σε πισίνα.
«Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, οι πισίνες στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ομοιογενείς χώροι», σημειώνει ο Γουίλτσι. «Υπήρχε ρητός φυλετικός διαχωρισμός στις δημόσιες πισίνες».
Όταν, στα τέλη της δεκαετίας του 1940, άρχισε η σταδιακή κατάργηση του φυλετικού διαχωρισμού στις δημόσιες πισίνες, άρχισαν παράλληλα να πολλαπλασιάζονται οι ιδιωτικές, κυρίως στα προάστια που παρέμεναν σχεδόν αποκλειστικά λευκά.
Έτσι, σύμφωνα με τον ίδιο, διαμορφώθηκε βαθιά η αντίληψη ότι η πισίνα είναι «ένας συγκεκριμένος τύπος κοινωνικού χώρου όπου οι άνθρωποι μοιάζουν κοινωνικά μεταξύ τους».
Ο Γουίλτσι θεωρεί ότι ένας τρόπος αντιμετώπισης αυτής της κληρονομιάς είναι η μεγαλύτερη δημόσια επένδυση σε κοινοτικές πισίνες που θα μπορούν να φέρνουν πραγματικά σε επαφή ανθρώπους διαφορετικής φυλετικής και εθνοτικής προέλευσης.
Οι διακρίσεις έχουν αφήσει μέχρι σήμερα ένα επικίνδυνο κενό στις δεξιότητες κολύμβησης
Η ιστορική σχέση μεταξύ φυλετικού αποκλεισμού και πρόσβασης στις πισίνες δεν έχει μόνο κοινωνικές συνέπειες. Έχει συνδεθεί και με μια σημαντική ανισότητα στην ικανότητα κολύμβησης – με πολύ πραγματικό κόστος σε ανθρώπινες ζωές.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ποσοστό θανατηφόρων πνιγμών μεταξύ μαύρων και Αφροαμερικανών παιδιών είναι τριπλάσιο σε σχέση με τα λευκά παιδιά.
Στην Αγγλία, τα στοιχεία είναι ακόμη πιο ανησυχητικά: παιδιά από μαύρες, ασιατικές και άλλες εθνοτικές μειονότητες έχουν 3,5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πνιγούν από τους λευκούς συνομηλίκους τους.
Πρόσφατα δεδομένα της Sport England δείχνουν επίσης ότι το 95% των μαύρων ενηλίκων και το 80% των μαύρων παιδιών δεν κολυμπούν καθόλου.
«Δημιουργούμε μικρούς ασφαλείς χώρους για να γίνει συνολικά η κολύμβηση πιο συμπεριληπτική»
Αυτή ακριβώς την ανισότητα επιχείρησε να αντιμετωπίσει το 2022 η Κάτρις Ροντρίγκες, ιδρύοντας την κοινοτική οργάνωση Unity Swimming, η οποία διοργανώνει εβδομαδιαία μαθήματα κολύμβησης με έμφαση στις μαύρες και ασιατικές κοινότητες.
Η ίδια γνωρίζει καλά ότι τέτοιες πρωτοβουλίες προκαλούν συχνά αντιδράσεις.
«Οι άνθρωποι θυμώνουν και λένε: “Πώς μπορεί να είναι συμπεριληπτικό αν απευθύνεται μόνο σε μαύρες και ασιατικές κοινότητες;”», εξηγεί.
Η απάντησή της είναι ότι ο στόχος δεν είναι ο αποκλεισμός, αλλά ακριβώς το αντίθετο.
«Εμείς κάνουμε συνολικά την κολύμβηση πιο συμπεριληπτική δημιουργώντας αυτούς τους μικρούς ασφαλείς χώρους. Αυτοί οδηγούν περισσότερους ανθρώπους στο νερό και έτσι η κολύμβηση ως σύνολο γίνεται πιο συμπεριληπτική».
Η επιτυχία του προγράμματος χρειάστηκε να αντιμετωπίσει πολύ περισσότερα εμπόδια από την απλή έλλειψη μαθημάτων: γονείς που φοβούνται έντονα το νερό, αίσθημα ότι κάποιος «δεν ανήκει» στον χώρο της πισίνας, ζητήματα σεμνότητας στην ένδυση, αλλά και ανησυχίες για την προστασία των μαύρων μαλλιών από το νερό και το χλώριο.
Υπάρχουν επίσης προκαταλήψεις που επιβιώνουν με εντυπωσιακή αντοχή.
«Υπάρχει ένας μύθος και ένα στερεότυπο ότι οι μαύροι άνθρωποι δεν μπορούν να επιπλεύσουν και δεν μπορούν να κολυμπήσουν», λέει η Ροντρίγκες: «Δεν ισχύει, αλλά έχω χρειαστεί να διορθώσω ακόμη και δύο έμπειρους δασκάλους κολύμβησης που πίστευαν ότι ήταν αλήθεια».
Η κλιματική αλλαγή κάνει την εκμάθηση κολύμβησης ακόμη πιο κρίσιμη
Καθώς τα καλοκαίρια γίνονται θερμότερα σε ολόκληρο τον κόσμο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν ανακούφιση σε ποτάμια, λίμνες, θάλασσες και πισίνες, η ανάγκη να γνωρίζουν όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι να κολυμπούν αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Για τη Ροντρίγκες, η κολύμβηση δεν είναι απλώς άλλη μία μορφή άσκησης.
«Είναι το μοναδικό άθλημα που μπορεί να σώσει ζωές», τονίζει.
Και η αξία της γνώσης αυτής δεν σταματά στον ίδιο τον κολυμβητή.
«Αν γνωρίζεις τους βασικούς κανόνες ασφάλειας στο νερό, μπορείς να βοηθήσεις να σωθεί η ζωή κάποιου άλλου, εκτός από τη δική σου ή της οικογένειάς σου. Επομένως, αυτό έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στις οικογένειες, στις κοινότητες και στις επόμενες γενιές».
Η διαμάχη στο Βερολίνο, λοιπόν, δεν αφορά απλώς το αν μια ομάδα παιδιών θα μπορούσε να έχει για λίγες ώρες αποκλειστική χρήση μιας πισίνας.
Αγγίζει ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα – το πώς ιστορικοί αποκλεισμοί, σύγχρονες κοινωνικές ανισότητες και πολιτικές αντιπαραθέσεις εξακολουθούν να καθορίζουν ποιος αισθάνεται ότι έχει θέση στο νερό – και, τελικά, ποιος έχει την ευκαιρία να μάθει μια δεξιότητα που μπορεί κάποτε να του σώσει τη ζωή.
Πηγή: tvxs.gr
