Αίγυπτος: κλέβουν την επανάσταση από τις μάζες

Η 30ή Ιούνη

Υπήρ­χαν αρ­κε­τά ση­μά­δια πως επρό­κει­το για ένα τολ­μη­ρό «βήμα μπρο­στά». Το αι­γυ­πτια­κό κί­νη­μα είχε ανα­με­τρη­θεί με το κα­θε­στώς, είχε ανα­τρέ­ψει τον Μου­μπά­ρακ και στη συ­νέ­χεια το Ανώ­τα­το Συμ­βού­λιο των Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων (που εμ­φα­νί­στη­κε ως «σω­τή­ρας» μετά την πτώση του δι­κτά­το­ρα) και τώρα ανέ­τρε­πε την κυ­βέρ­νη­ση των Αδελ­φών Μου­σουλ­μά­νων (που είχαν εμ­φα­νι­στεί ως «σω­τή­ρες» μετά την υπο­χώ­ρη­ση των στρα­τη­γών και τις ελεύ­θε­ρες εκλο­γές).

Επι­πλέ­ον, το κί­νη­μα είχε απο­κτή­σει ένα πρω­το­φα­νές εύρος και βάθος. Η «σιω­πη­λή πλειο­ψη­φία», που πα­ρα­κο­λου­θού­σε την Τα­χρίρ από το σπίτι της εδώ και 2μιση χρό­νια πότε με «ευ­με­νή ου­δε­τε­ρό­τη­τα» και πότε με αρ­νη­τι­κή προ­διά­θε­ση, για πρώτη φορά κα­τέ­βη­κε τόσο μα­ζι­κά στο δρόμο.

Αυτή η πλα­τιά συμ­με­το­χή ήταν απο­τέ­λε­σμα μιας πυ­ρε­τώ­δους κα­μπά­νιας προ­ε­τοι­μα­σί­ας και προ­πα­γάν­δας σε όλη την Αί­γυ­πτο από τους ακτι­βι­στές του «Τα­μα­ρόντ», που όρ­γω­σαν γει­το­νιές, πό­λεις και χωριά, ανά­βο­ντας πα­ντού την πο­λι­τι­κή συ­ζή­τη­ση.

Το κί­νη­μα ενά­ντια στον Μόρσι, από το πρώτο του με­γά­λο ξέ­σπα­σμα το χει­μώ­να του 2012-2013, κου­βα­λού­σε αρ­κε­τά πο­λι­τι­κά προ­βλή­μα­τα, με κυ­ριό­τε­ρα την πα­ρου­σία των «φε­λούλ» (οι πα­λιοί κα­θε­στω­τι­κοί), την πο­λι­τι­κή του Με­τώ­που Εθνι­κής Σω­τη­ρί­ας (μια συμ­μα­χία φε­λούλ-φι­λε­λεύ­θε­ρων-εθνι­κι­στών-αρι­στε­ρών) που κι­νού­νταν σε μια «κο­σμι­κή» πλατ­φόρ­μα, πε­ριο­ρι­σμέ­νη στον στενό στόχο «όλοι μαζί ενά­ντια στην Αδελ­φό­τη­τα», και το «παι­χνί­δι» των στρα­τη­γών (όπως είχε φανεί με την απρο­θυ­μία τους να κα­τα­στεί­λουν την εξέ­γερ­ση του χει­μώ­να).

Όλα αυτά τα προ­βλή­μα­τα ήταν γνω­στά και είχαν επι­ση­μαν­θεί στο πα­ρελ­θόν, αλλά ο «σει­σμός» της 30ής Ιούνη, τα ποιο­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά που ανα­φέ­ρα­με πα­ρα­πά­νω και η πρό­σφα­τη προϊ­στο­ρία της αι­γυ­πτια­κής επα­νά­στα­σης δη­μιουρ­γού­σαν την αι­σιο­δο­ξία ότι –αργά ή γρή­γο­ρα– τα προ­βλή­μα­τα θα ξε­πε­ρα­στούν.

Σή­με­ρα είναι η ώρα της αυ­το­κρι­τι­κής. Η αι­σιο­δο­ξία εκεί­νων των ημε­ρών, αν και δι­καιο­λο­γη­μέ­νη, απο­δεί­χτη­κε κακός σύμ­βου­λος, έκρυ­ψε το βάθος των προ­βλη­μά­των και οδή­γη­σε σε υπο­τί­μη­ση των κιν­δύ­νων. Ένα μήνα μετά από αυτό που φά­ντα­ζε σαν «με­γά­λο βήμα μπρος», η ει­κό­να είναι τε­λεί­ως δια­φο­ρε­τι­κή. Τα όσα με­σο­λά­βη­σαν τις εβδο­μά­δες μετά την εκ­θρό­νι­ση του Μόρσι από το στρα­τό, στις 3 Ιούλη, δεν απο­τέ­λε­σαν προ­χώ­ρη­μα της επα­νά­στα­σης, αλλά αντε­πί­θε­ση της αντε­πα­νά­στα­σης.

Η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία των πο­λι­τι­κών δυ­νά­με­ων της Αι­γύ­πτου στέ­κε­ται στο πλευ­ρό του στρα­τού ενά­ντια στη Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα. Αυτή η σύγ­χυ­ση έχει με­τα­φερ­θεί και σε με­ρί­δα της διε­θνούς Αρι­στε­ράς, που μπο­ρεί να μη στη­ρί­ζει ανοι­χτά το στρα­τό, αλλά φλερ­τά­ρει με μια πο­λι­τι­κή «ου­δε­τε­ρό­τη­τας» (που στη ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση λει­τουρ­γεί ντε φάκτο «φι­λι­κά» προς τους στρα­τη­γούς), η οποία κα­τα­δι­κά­ζει τις «ακρό­τη­τες» των κα­τα­σταλ­τι­κών μη­χα­νι­σμών, αλλά υπο­τι­μά ή απο­κρύ­πτει την πο­λι­τι­κή ουσία των εξε­λί­ξε­ων, που είναι η ανα­σύ­ντα­ξη του κα­θε­στώ­τος και η αντε­πί­θε­ση της αντε­πα­νά­στα­σης.

 

Αντε­πα­νά­στα­ση

Στις 14-15 Αυ­γού­στου 2013, οι κα­τα­σταλ­τι­κές δυ­νά­μεις της Αι­γύ­πτου (στρα­τός και αστυ­νο­μία) διέ­λυ­σαν τις κα­τα­σκη­νώ­σεις δια­μαρ­τυ­ρί­ας της Μου­σουλ­μα­νι­κής Αδελ­φό­τη­τας, ενώ και πολ­λές άλλες δια­δη­λώ­σεις των οπα­δών του Μόρσι δέ­χτη­καν πυρά.

Το πρό­βλη­μα είναι πολύ σο­βα­ρό­τε­ρο από την «υπερ­βο­λι­κή χρήση βίας». Ήταν η πιο βάρ­βα­ρη και φο­νι­κή επί­θε­ση που έχει εξα­πο­λύ­σει ο στρα­τός ενά­ντια σε δια­δη­λω­τές εδώ και πάρα πολλά χρό­νια. Οι νε­κροί του δι­η­μέ­ρου 14-15 Αυ­γού­στου έφτα­σαν τους νε­κρούς των 18 ημε­ρών του ξε­ση­κω­μού ενά­ντια στον Μου­μπά­ρακ, ενώ οι ένο­πλες δυ­νά­μεις ένιω­σαν πως είχαν το «ελεύ­θε­ρο» να διε­ξά­γουν μια τέ­τοια σφαγή.

Πρό­κει­ται για ένα τε­ρά­στιο πι­σω­γύ­ρι­σμα, σε μια χώρα όπου 2μιση χρό­νια μετά την ανα­τρο­πή του Μου­μπά­ρακ το βα­σι­κό­τε­ρο πρό­βλη­μα της άρ­χου­σας τάξης ήταν η πλή­ρης κα­τάρ­ρευ­ση του ηθι­κού και της νο­μι­μο­ποί­η­σης των κα­τα­σταλ­τι­κών μη­χα­νι­σμών. Μετά την ανα­τρο­πή του Μου­μπά­ρακ, η αστυ­νο­μία ήταν λα­ο­μί­ση­τη και η υπα­κοή των φα­ντά­ρων του­λά­χι­στον αμ­φι­σβη­τού­με­νη. Τα όσα έγι­ναν και γί­νο­νται ενά­ντια στις δια­δη­λώ­σεις των Αδελ­φών Μου­σουλ­μά­νων είναι ση­μά­δια μιας πολύ επι­κίν­δυ­νης ανα­σύ­ντα­ξης του «βα­θέ­ως κρά­τους». Το γε­γο­νός ότι μετά τις σφα­γές στις 14-15 Αυ­γού­στου κα­νέ­νας δεν κα­τέ­βη­κε στο δρόμο (κυ­ρί­ως από συ­ναί­νε­ση, αλλά και από φόβο) είναι πολύ πιο ανη­συ­χη­τι­κό ση­μά­δι για τη συ­νέ­χεια από ό,τι οι ίδιες οι σφα­γές.

Το ίδιο ισχύ­ει για την κα­τα­σταλ­τι­κή εκ­στρα­τεία ενά­ντια στην ηγε­σία της Αδελ­φό­τη­τας: Ένα κύμα συλ­λή­ψε­ων, που φτά­νει ως τα πιο υψηλά κλι­μά­κια της ορ­γά­νω­σης, περνά χωρίς αντί­δρα­ση από τις άλλες πο­λι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές δυ­νά­μεις και «θε­με­λιώ­νει» το δι­καί­ω­μα του στρα­τού να ασκεί πο­λι­τι­κές διώ­ξεις ενά­ντια σε ολό­κλη­ρα κόμ­μα­τα και ορ­γα­νώ­σεις. Η συ­ζή­τη­ση πλέον έχει φτά­σει στο επί­πε­δο του να κη­ρυ­χθεί εκτός νόμου και να δια­λυ­θεί η Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα.

Αν ο εκτο­πι­σμός του Μόρσι από την προ­ε­δρία ήταν μια κί­νη­ση του στρα­τού που ερ­μη­νεύ­ε­ται ως απο­τέ­λε­σμα της προ­σπά­θειάς του να εκτο­νώ­σει τη λαϊκή οργή, η ση­με­ρι­νή κα­τα­σταλ­τι­κή εκ­στρα­τεία ξε­περ­νά αυτά τα όρια: η διά­λυ­ση μιας πο­λι­τι­κής ορ­γά­νω­σης είναι η αρχή της επι­στρο­φής στην εποχή Μου­μπά­ρακ.

Πολ­λοί έχουν «τυ­φλω­θεί» από το γε­γο­νός ότι αυτή η κα­τα­σταλ­τι­κή εκ­στρα­τεία κα­τευ­θύ­νε­ται ενά­ντια στη Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα, η οποία (βλέπε πα­ρα­κά­τω) δί­καια συ­γκε­ντρώ­νει τη λαϊκή οργή και αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως εχθρός της επα­νά­στα­σης. Ωστό­σο το ότι «μετά την Αδελ­φό­τη­τα έρ­χε­ται η σειρά των άλλων» δεν είναι θε­ω­ρη­τι­κό σχήμα ή πο­λι­τι­κή εκτί­μη­ση. Ενώ τα διε­θνή ΜΜΕ ασχο­λού­νται με την κα­τα­στο­λή της Αδελ­φό­τη­τας, η αντε­πα­νά­στα­ση εδραιώ­νει τη θέση της.

Ο διά­βο­λος κρύ­βε­ται στις λε­πτο­μέ­ρειες. Σε ένα ερ­γο­στά­σιο χά­λυ­βα στο Σουέζ, μια με­γά­λη απερ­γία αντι­με­τω­πί­στη­κε με πε­ρι­κύ­κλω­ση του ερ­γο­στα­σί­ου από το στρα­τό και με τη σύλ­λη­ψη των ηγε­τών της απερ­γί­ας.

Μετά την ανα­τρο­πή της Μου­σουλ­μα­νι­κής Αδελ­φό­τη­τας, η με­τα­βα­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση και ο στρα­τός διό­ρι­σαν νέους κυ­βερ­νή­τες στις πε­ρι­φέ­ρειες. Η συ­ντρι­πτι­κή τους πλειο­ψη­φία είναι πρώην στρα­τιω­τι­κοί και πρώην αστυ­νο­μι­κοί διευ­θυ­ντές.

Με πρό­σχη­μα τη σύ­γκρου­ση με τη Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα, ο στρα­τός έχει επι­βά­λει απα­γό­ρευ­ση της κυ­κλο­φο­ρί­ας τη νύχτα, ενώ η χώρα έχει κη­ρυ­χθεί σε «κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης» για απροσ­διό­ρι­στο χρο­νι­κό διά­στη­μα.

Ο Μο­χά­μεντ Ελ-Μπα­ρα­ντέι, ηγε­τι­κή φι­γού­ρα του Με­τώ­που Εθνι­κής Σω­τη­ρί­ας και των φι­λε­λεύ­θε­ρων, είχε ανα­λά­βει τη θέση του αντι­προ­έ­δρου στη με­τα­βα­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση μετά την ανα­τρο­πή του Μόρσι. Χωρίς αυτό να τον ξε­πλέ­νει από το ρόλο του, ήταν ο μο­να­δι­κός που επι­χεί­ρη­σε να σώσει την τιμή του αι­γυ­πτια­κού φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού, υπο­βάλ­λο­ντας την πα­ραί­τη­σή του μετά τη σφαγή των ισλα­μι­στών δια­δη­λω­τών. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν ο ίδιος να αυ­το­ε­ξο­ρι­στεί και το κα­θε­στώς να ασκή­σει δίωξη ενα­ντί­ον του για «προ­δο­σία».

Ενώ διώ­κε­ται ακόμα και ο Ελ-Μπα­ρα­ντέι, τα δι­κα­στή­ρια επέ­τρε­ψαν την απο­φυ­λά­κι­ση του Χόσνι Μου­μπά­ρακ. Ο δι­κτά­το­ρας κρί­θη­κε αθώος για κα­τη­γο­ρί­ες δια­φθο­ράς και πα­ρό­λο που εκ­κρε­μούν οι δίκες για τις δο­λο­φο­νί­ες των δια­δη­λω­τών του Γε­νά­ρη-Φλε­βά­ρη 2011, η απο­φυ­λά­κι­σή του, όσο κι αν στέ­κει «θε­σμι­κά» (έληξε ο χρό­νος κρά­τη­σης), έχει έναν τε­ρά­στιο πο­λι­τι­κό συμ­βο­λι­σμό, αν ανα­λο­γι­στεί κα­νείς ότι οι –κα­θό­λου «θε­σμι­κές»– διώ­ξεις κατά της Αδελ­φό­τη­τας ή του Μπα­ρα­ντέι διε­ξά­γο­νται, ενώ το στρα­τιω­τι­κό κα­θε­στώς επι­κα­λεί­ται όρους «λαϊ­κής εντο­λής», «προ­στα­σί­ας της πα­τρί­δας» κλπ.

 

Ιδε­ο­λο­γι­κή αντε­πί­θε­ση

Ταυ­τό­χρο­να με αυτές τις επι­θέ­σεις διε­ξά­γε­ται μια βαθιά ιδε­ο­λο­γι­κή επί­θε­ση του «βα­θέ­ως κρά­τους». Μετά την κρίση που πέ­ρα­σε κατά την πε­ρί­ο­δο της δια­κυ­βέρ­νη­σης του Στρα­τιω­τι­κού Συμ­βου­λί­ου (καθώς το σύν­θη­μα «κάτω η στρα­τιω­τι­κή εξου­σία» είχε γίνει κε­ντρι­κό), η στρα­τιω­τι­κή ηγε­σία έχει πάρει το μά­θη­μά της και απο­φεύ­γει να ανα­λά­βει απευ­θεί­ας τη δια­κυ­βέρ­νη­ση της χώρας, που στην πα­ρού­σα οι­κο­νο­μι­κή και πο­λι­τι­κή συ­γκυ­ρία είναι «καυτή πα­τά­τα» (όπως απο­δεί­χθη­κε πε­ρί­τρα­να κατά την πε­ρί­ο­δο δια­κυ­βέρ­νη­σης του Μόρσι). Έτσι, με την πρό­θυ­μη συ­νερ­γα­σία του Με­τώ­που Εθνι­κής Σω­τη­ρί­ας, όρισε «πο­λι­τι­κή» κυ­βέρ­νη­ση και δια­τη­ρεί το ρόλο του «εγ­γυ­η­τή των εξε­λί­ξε­ων», ένας ρόλος ο οποί­ος δια­φυ­λάσ­σει την εξου­σία της πολύ πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κά.

Ο επι­κε­φα­λής των ενό­πλων δυ­νά­με­ων Αλ-Σί­σι, από τη θέση του υπουρ­γού Εθνι­κής Άμυ­νας, είναι αυτή τη στιγ­μή ο ισχυ­ρό­τε­ρος άντρας της Αι­γύ­πτου κι ας μην ασκεί άμεσα την εκτε­λε­στι­κή εξου­σία. Τα πορ­τρέ­τα του εμ­φα­νί­ζο­νται στις δια­δη­λώ­σεις και τους δρό­μους της Αι­γύ­πτου, οι συ­γκρί­σεις με τον Νάσερ είναι διαρ­κείς στα ΜΜΕ, ο ίδιος θε­ω­ρεί­ται «λαϊ­κός ήρωας» και «σω­τή­ρας» της Αι­γύ­πτου τόσο από αν­θρώ­πους που ελ­πί­ζουν στην εκ­πλή­ρω­ση των στό­χων της επα­νά­στα­σης, όσο και από εκεί­νους που επι­θυ­μούν «επι­στρο­φή στην ομα­λό­τη­τα». Το κύρος της στρα­τιω­τι­κής ηγε­σί­ας έχει επα­νέλ­θει στα επί­πε­δα που βρι­σκό­ταν την επο­μέ­νη της ανα­τρο­πής του Μου­μπά­ρακ.

Η ιδε­ο­λο­γι­κή αντε­πί­θε­ση έχει και άλλες δια­στά­σεις. Το κρά­τος από εχθρός γί­νε­ται σύμ­μα­χος. Στην κα­μπά­νια ενά­ντια στη Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα εντάσ­σε­ται η κρι­τι­κή στις πρα­κτι­κές οπα­δών της όπως «επι­θέ­σεις στα αστυ­νο­μι­κά τμή­μα­τα», «βία ενά­ντια στα σώ­μα­τα ασφα­λεί­ας», «υπό­σκα­ψη του κρα­τι­κού μη­χα­νι­σμού». Όχι από τη σκο­πιά των τα­κτι­κών του κι­νή­μα­τος, αλλά ως μια «δο­σμέ­νη» αλή­θεια ότι το κρά­τος είναι κάτι ιερό που πρέ­πει να προ­στα­τευ­τεί.

Αντί­στοι­χη είναι και η εμ­μο­νή για την «επι­στρο­φή στην ομα­λό­τη­τα και την τάξη», που ξε­κι­νά στο­χο­ποιώ­ντας το «αντάρ­τι­κο» των Αδελ­φών Μου­σουλ­μά­νων, αλλά κα­τα­λή­γει την εμπέ­δω­ση μιας βαθιά συ­ντη­ρη­τι­κής αντί­λη­ψης ενά­ντια στις κοι­νω­νι­κής ανα­τα­ρα­χές. Αξί­ζει να θυ­μό­μα­στε ότι αντί­στοι­χα επι­χει­ρή­μα­τα εμ­φα­νί­στη­καν ενά­ντια στο απερ­για­κό κύμα που ξέ­σπα­σε μετά την ανα­τρο­πή του Μου­μπά­ρακ («τώρα είναι ώρα για δου­λειά, για να ξα­να­χτί­σου­με τη χώρα»).

Στην κα­μπά­νια περί «ενό­τη­τας του έθνους» και «προ­στα­σί­ας του κρά­τους» έχει προ­σχω­ρή­σει η πλειο­ψη­φία των πο­λι­τι­κών δυ­νά­με­ων, αλλά τον τόνο δί­νουν οι «φε­λούλ» που ακόμη από την πε­ρί­ο­δο της πτώ­σης του Μου­μπά­ρακ επι­χει­ρούν να σπι­λώ­σουν το επα­να­στα­τι­κό «χάος» και καλ­λιερ­γούν την επι­θυ­μία για επι­στρο­φή στην «ήσυχη εποχή πριν τις 25 Γε­νά­ρη».

Αυτή είναι η ουσία της ση­με­ρι­νής κυ­ρί­αρ­χης αφή­γη­σης. Έστω υπό­γεια, η επί­θε­ση στην Αδελ­φό­τη­τα γί­νε­ται προ­πα­γαν­δι­στι­κά με όρους επί­θε­σης στην ίδια την επα­νά­στα­ση, επι­χει­ρεί­ται να αντι­στρα­φεί το κλίμα που κυ­ριάρ­χη­σε στη χώρα μετά την ανα­τρο­πή του Μου­μπά­ρακ.

 

Η Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα

Οι Αδελ­φοί Μου­σουλ­μά­νοι είναι σή­με­ρα το βα­σι­κό θύμα της κρα­τι­κής κα­τα­στο­λής. Αλλά η ευ­θύ­νη που φέ­ρουν οι ίδιοι γι’ αυτή την εξέ­λι­ξη είναι τε­ρά­στια. Η άνο­δος και η πτώση της Αδελ­φό­τη­τας ορί­ζε­ται από τόσο ιστο­ρι­κά και εκ­κω­φα­ντι­κά γε­γο­νό­τα, που θα μπο­ρού­σαν να είναι ένα ξε­χω­ρι­στό άρθρο. Η ισχυ­ρό­τε­ρη και δη­μο­φι­λέ­στε­ρη πο­λι­τι­κή ορ­γά­νω­ση της Αι­γύ­πτου ένα χρόνο πριν, σή­με­ρα αντι­με­τω­πί­ζει ένα κα­τα­σταλ­τι­κό πο­γκρόμ δίχως να έχει κα­νέ­ναν, ούτε καν τα άλλα ισλα­μι­κά κόμ­μα­τα, να την υπε­ρα­σπι­στεί. Ένα πο­λι­τι­κό κε­φά­λαιο, που χτι­ζό­ταν για δε­κα­ε­τί­ες, εξα­τμί­στη­κε μέσα σε ένα χρόνο.

Ο Σαιν-Ζυστ έλεγε: «όποιος κάνει μισή επα­νά­στα­ση, σκά­βει το λάκκο του». Η Αδελ­φό­τη­τα, κα­τα­λαμ­βά­νο­ντας την κυ­βερ­νη­τι­κή εξου­σία, μπήκε σε μια σχέση αντα­γω­νι­σμού-συμ­βι­βα­σμού με την παλιά κρα­τι­κή μη­χα­νή. Επι­χει­ρώ­ντας διαρ­κώς να κρα­τή­σει τις ισορ­ρο­πί­ες ανά­με­σα στον πό­λε­μο με το παλιό κα­θε­στώς και την «Αδελ­φο­ποί­η­ση» του κρά­τους από τη μία και τον προ­σε­ται­ρι­σμό τμη­μά­των του πα­λιού κα­θε­στώ­τος από την άλλη, κα­τέ­λη­ξε να χάσει την εμπι­στο­σύ­νη και του κι­νή­μα­τος και του κα­θε­στώ­τος.

Στο κρί­σι­μο οι­κο­νο­μι­κό πεδίο επε­δί­ω­ξε να εφαρ­μό­σει τις νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες πο­λι­τι­κές της ηγε­σί­ας της, απο­ξε­νώ­νο­ντας τη με­γά­λη μάζα των οπα­δών της, που πί­στευε πως η «ισλα­μι­κή ανα­γέν­νη­ση» σή­μαι­νε φι­λο­λαϊ­κές πο­λι­τι­κές. Η τα­ξι­κή οργή ήταν ο βα­σι­κός τρο­φο­δό­της των δια­δη­λώ­σε­ων της 30ής Ιούνη, ένας πα­ρά­γο­ντας που δεν πρέ­πει να υπο­τι­μη­θεί για τη συ­νέ­χεια των εξε­λί­ξε­ων. Παρ’ όλα αυτά, δεν κα­τόρ­θω­σε να επι­βά­λει την οι­κο­νο­μι­κή της ατζέ­ντα στους Αι­γύ­πτιους ερ­γά­τες. Το με­γά­λο της ατού, η πο­λυ­δια­φη­μι­σμέ­νη της ικα­νό­τη­τα «να κα­τε­βά­ζει και να απο­σύ­ρει τις μάζες από τους δρό­μους» έγινε γρή­γο­ρα θρύ­ψα­λα, γε­μί­ζο­ντας την άρ­χου­σα τάξη με αμ­φι­βο­λί­ες για το αν η Αδελ­φό­τη­τα είναι κα­τάλ­λη­λα να ηγη­θεί της «με­τά­βα­σης».

Αντί­στοι­χες ανη­συ­χί­ες κα­τέ­λα­βαν την Ουά­σινγ­κτον, που επέ­λε­ξε να «παί­ξει» με το πο­λι­τι­κό Ισλάμ ως μο­να­δι­κό «συ­νο­μι­λη­τή» στη Μέση Ανα­το­λή μετά το ξέ­σπα­σμα της Αρα­βι­κής Επα­νά­στα­σης. Η Αδελ­φό­τη­τα ισορ­ρό­πη­σε ανά­με­σα στην «ικα­νο­ποί­η­ση» των ΗΠΑ και τη δια­τή­ρη­ση των δε­σμών της με κι­νή­μα­τα όπως η Χαμάς, και ο «γάμος» με την Ουά­σινγ­κτον απο­δεί­χθη­κε δύ­σκο­λος.

Αντί­στοι­χα εξε­λί­χθη­καν οι σχέ­σεις και με τον αι­γυ­πτια­κό στρα­τό, που είχε πο­ντά­ρει στην Αδελ­φό­τη­τα εξαι­τί­ας της ικα­νό­τη­τάς της να ελέγ­χει το κί­νη­μα στους δρό­μους, αλλά, βλέ­πο­ντας αυτή την ικα­νό­τη­τα να εξα­νε­μί­ζε­ται, άρ­χι­σε να απο­σύ­ρει τη στή­ρι­ξή του στον Μόρσι και να προ­ε­τοι­μά­ζει την επό­με­νη κί­νη­σή του. Η ευ­και­ρία του δό­θη­κε με την εκ­στρα­τεία του «Τα­μα­ρόντ».

Στην προ­σπά­θεια να συμ­βι­βα­στούν τα ασυμ­βί­βα­στα, ο Μόρσι απέ­τυ­χε πα­τα­γω­δώς και μέσα σε ένα χρόνο η Αδελ­φό­τη­τα «κα­τόρ­θω­σε» να απο­ξε­νώ­σει τους πά­ντες, ιμπε­ρια­λι­στές και αντι-ιμπε­ρια­λι­στές, κα­πι­τα­λι­στές κι ερ­γά­τες, δη­μο­κρά­τες και κα­θε­στω­τι­κούς. Ένα μίγμα ανι­κα­νό­τη­τας και απρο­θυ­μί­ας οδή­γη­σε τους Αδελ­φούς Μου­σουλ­μά­νους «στη γωνία».

Η αρχή του τέ­λους ήταν όταν στην εξέ­γερ­ση του χει­μώ­να του 2012-2013 δό­θη­κε η εντο­λή στα μέλη των Αδελ­φών να επι­τε­θούν στους δια­δη­λω­τές, ένα συμ­βάν που «σφρά­γι­σε» το δια­ζύ­γιο με το κί­νη­μα, συμ­βό­λι­σε την με­τάλ­λα­ξη της Αδελ­φό­τη­τας σε κάτι άλλο από αυτό που ήταν και άνοι­ξε το δρόμο στη ση­με­ρι­νή της κρίση.

Μετά την ανα­τρο­πή του Μόρσι, ο «ανέν­δο­τος» που κή­ρυ­ξε η Αδελ­φό­τη­τα δεί­χνει ανε­ξή­γη­τος για τους πιο αντι­κει­με­νι­κούς και «αιτία πο­λέ­μου» για τους φα­να­τι­κούς εχθρούς της και υπο­στη­ρι­κτές του στρα­τού. Η επι­λο­γή της με­τω­πι­κής σύ­γκρου­σης με αί­τη­μα την επα­να­φο­ρά του Μόρσι στην εξου­σία είναι πράγ­μα­τι η απο­κο­ρύ­φω­ση του δια­ζυ­γί­ου της ηγε­σί­ας της Αδελ­φό­τη­τας με την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, που είχε αρ­χί­σει με την εντο­λή να επι­τε­θούν τα μέλη της στους αντι­κυ­βερ­νη­τι­κούς δια­δη­λω­τές το Γε­νά­ρη του 2013.

Η με­γά­λη πο­λι­τι­κή της επιρ­ροή και η αί­σθη­ση του «ιστο­ρι­κού δί­καιου» οδή­γη­σαν συχνά την ισλα­μι­κή ορ­γά­νω­ση σε υπε­ρε­κτί­μη­ση των δυ­να­το­τή­των της και υπο­τί­μη­ση του αντι­πά­λου. Το ίδιο δράμα πέ­ρα­σε, όταν κή­ρυ­ξε πό­λε­μο στον Νάσερ (με απο­τέ­λε­σμα τη συ­ντρι­βή της), το ίδιο δράμα βιώ­νει και σή­με­ρα.

Αλλά πλέον η κα­τά­στα­ση έχει ξε­φύ­γει από τα χέρια της και οι κρι­τι­κές για τις «ακραί­ες επι­λο­γές» ή η προ­σπά­θεια ερ­μη­νεί­ας τους έχουν γίνει άκαι­ρες. Η Αδελ­φό­τη­τα με δικιά της ευ­θύ­νη οδη­γή­θη­κε στη γωνία. Αλλά, βρι­σκό­με­νη στη γωνία, είναι υπο­χρε­ω­μέ­νη να διε­ξά­γει έναν αγώνα για την ίδια της την επι­βί­ω­ση.

Έχει γίνει πολύς λόγος για την πα­ρου­σία ενό­πλων στις δια­δη­λώ­σεις της, προ­κει­μέ­νου να δι­καιο­λο­γη­θούν οι επι­θέ­σεις του στρα­τού. Μαρ­τυ­ρί­ες ξένων δη­μο­σιο­γρά­φων συ­γκλί­νουν στο ότι ένο­πλοι υπήρ­χαν, αλλά άνοι­γαν πυρ για να προ­στα­τέ­ψουν τους άο­πλους δια­δη­λω­τές από τους ελεύ­θε­ρους σκο­πευ­τές που πυ­ρο­βο­λού­σαν από τις τα­ρά­τσες.

Το αντί­στοι­χο ισχύ­ει για όλες τις εκ­φάν­σεις του «ανέν­δο­του» των Αδελ­φών Μου­σουλ­μά­νων. Βρί­σκο­νται στο στό­χα­στρο του κρά­τους και κα­νείς δεν δι­καιού­ται να μιλά για «ισλα­μι­κή τρο­μο­κρα­τία», χωρίς να παίρ­νει υπόψη του την κρα­τι­κή τρο­μο­κρα­τία στην οποία υπό­κει­νται τα μέλη και τα στε­λέ­χη της ορ­γά­νω­σης.

Δεν έχου­με καμία πρό­θε­ση να «αθω­ώ­σου­με» την Αδελ­φό­τη­τα με τα πα­ρα­πά­νω, άλ­λω­στε επι­ση­μά­να­με από την αρχή τις τε­ρά­στιες ευ­θύ­νες της για τη ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση, αλλά για να βγουν συ­μπε­ρά­σμα­τα για το τι συμ­βαί­νει στην Αί­γυ­πτο, χρειά­ζε­ται μια νη­φά­λια προ­σέγ­γι­ση πέρα από την κυ­ρί­αρ­χη προ­πα­γάν­δα περί «ισλα­μι­κής τρο­μο­κρα­τί­ας», η οποία ρί­χνει νερό στο μύλο των αντε­πα­να­στα­τών.

 

 Η χρε­ο­κο­πία της αντι­πο­λί­τευ­σης

Αυτή η ισλα­μο­φο­βι­κή αντί­λη­ψη στη­ρί­ζει σή­με­ρα την προ­δο­σία του αι­γυ­πτια­κού «κο­σμι­κού» χώρου, που κα­τέ­λη­ξε στην αγκα­λιά του στρα­τού και του κα­θε­στώ­τος. Το με­γα­λύ­τε­ρο δράμα στην Αί­γυ­πτο αυτές τις μέρες είναι η πλή­ρης πα­ρά­δο­ση των πο­λι­τι­κών δυ­νά­με­ων στους στρα­τη­γούς. Μετά από έναν χρόνο δια­κυ­βέρ­νη­σης της Αδελ­φό­τη­τας και με τη με­σο­λά­βη­ση της με­τάλ­λα­ξής της, η λαϊκή οργή ενά­ντια στους ισλα­μι­στές είναι υγιής και δι­καιο­λο­γη­μέ­νη.

Ωστό­σο, για τις πο­λι­τι­κές δυ­νά­μεις που απαρ­τί­ζουν το Μέ­τω­πο Εθνι­κής Σω­τη­ρί­ας μπο­ρεί κα­νείς να πει ότι ήταν έτοι­μες από καιρό να απο­κη­ρύ­ξουν την Αδελ­φό­τη­τα ως «ισλα­μο­φα­σι­στι­κή». Πρό­κει­ται για μια παλιά πα­θο­γέ­νεια του αι­γυ­πτια­κού φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού, ο οποί­ος ιστο­ρι­κά προ­τι­μού­σε το κρά­τος του Μου­μπά­ρακ απέ­να­ντι στην «ισλα­μι­κή απει­λή».

Σή­με­ρα ζούμε την από­λυ­τη χρε­ο­κο­πία του αι­γυ­πτια­κού φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού, ο οποί­ος ανά­με­σα στους «φε­λούλ» με το «βαθύ κρά­τος» και τους ισλα­μι­στές, επι­λέ­γει να συ­ντα­χθεί με τους πρώ­τους, θυ­σιά­ζο­ντας ακόμα και τις φι­λε­λεύ­θε­ρες-δη­μο­κρα­τι­κές του ευαι­σθη­σί­ες. Η πολύ παλιά αντί­λη­ψη που από την εποχή του Μου­μπά­ρακ ακόμα προ­τι­μού­σε την «κο­σμι­κή» δι­κτα­το­ρία ως ανά­χω­μα στον «ισλα­μο­φα­σι­σμό» οδη­γεί και πάλι σή­με­ρα τους –τάχα– «φι­λε­λεύ­θε­ρους» στην αγκα­λιά του αυ­ταρ­χι­σμού.

Βέ­βαια, για τις αστι­κές φι­λε­λεύ­θε­ρες δυ­νά­μεις βα­ραί­νουν και άλλοι πα­ρά­γο­ντες, με ση­μα­ντι­κό­τε­ρο την απέ­χθειά της προς την ίδια την επα­νά­στα­ση και την προ­ο­πτι­κή βα­θέ­μα­τός της από τις ερ­γα­ζό­με­νες μάζες. Οι άν­θρω­ποι που πρω­το­στα­τούν σή­με­ρα στις κραυ­γές υπέρ της «νο­μι­μό­τη­τας» είναι οι ίδιοι που κα­τα­κε­ραύ­νω­ναν τους απερ­γούς μετά την πτώση του Μου­μπά­ρακ. Το μόνο «φι­λε­λεύ­θε­ρο» που έχει απο­μεί­νει στο κου­φά­ρι αυτών των πο­λι­τι­κών δυ­νά­με­ων είναι η πίστη τους στον οι­κο­νο­μι­κό φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό, με την (πλήρη αστι­κή) δη­μο­κρα­τία να έρ­χε­ται πολύ πίσω στις προ­τε­ραιό­τη­τές τους.

Ο Να­γκίμπ Σα­βί­ρις, ο «Αι­γύ­πτιος Ροκ­φέ­λερ» που έχει το δικό του πο­λι­τι­κό κόμμα, δή­λω­σε ξε­διά­ντρο­πα πως σε οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο «η χώρα πρέ­πει να επι­στρέ­ψει στο δρόμο πριν την 25η Γε­νά­ρη 2011», εν­νο­ώ­ντας πως πρέ­πει να ξε­χά­σει τις προσ­δο­κί­ες για «κοι­νω­νι­κή δι­καιο­σύ­νη», ακόμα κι αν αυτό ση­μαί­νει πως και σε πο­λι­τι­κό επί­πε­δο η χώρα πρέ­πει να επι­στρέ­ψει στην εποχή «πριν την 25η Γε­νά­ρη».

Μαζί με τη χρε­ο­κο­πία του αι­γυ­πτια­κού φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού εμ­φα­νί­στη­καν και τα όρια του μα­ζι­κό­τε­ρου «αρι­στε­ρού» ρεύ­μα­τος στην Αί­γυ­πτο, του εθνι­κι­σμού (να­σε­ρι­σμού). Ο Σα­μπά­χι, ιστο­ρι­κή προ­σω­πι­κό­τη­τα του να­σε­ρι­κού ρεύ­μα­τος, που μετά την πολύ καλή του επί­δο­ση στις προ­ε­δρι­κές εκλο­γές έγινε ση­μείο ανα­φο­ράς για την ανα­σύ­ντα­ξη του «ερ­γα­τι­κού» στρα­το­πέ­δου στην πο­λι­τι­κή σκηνή της Αι­γύ­πτου, είχε παί­ξει κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο στη δη­μιουρ­γία του (βαθιά προ­βλη­μα­τι­κού) Με­τώ­που Εθνι­κής Σω­τη­ρί­ας, όπου συμ­μά­χη­σε και πα­ρα­χώ­ρη­σε την πρω­το­κα­θε­δρία σε φι­λε­λεύ­θε­ρους και φε­λούλ. Σή­με­ρα, ο να­σε­ρι­σμός δεί­χνει τα όριά του σαν πο­λι­τι­κό ρεύμα, καθώς ο Σα­μπά­χι απο­φαί­νε­ται πως «το σύν­θη­μα “Κάτω η στρα­τιω­τι­κή εξου­σία” ήταν λάθος» να συ­ντάσ­σε­ται με το στρα­τό.

Ωστό­σο το με­γά­λο πρό­βλη­μα είναι η (πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή) Αρι­στε­ρά. Η με­γα­λύ­τε­ρη δύ­να­μη της ρι­ζο­σπα­στι­κής Αρι­στε­ράς, η Σο­σια­λι­στι­κή Λαϊκή Συμ­μα­χία, ήταν από τις δυ­νά­μεις που ζή­τη­σαν δη­μό­σια… τη διά­λυ­ση της Μου­σουλ­μα­νι­κής Αδελ­φό­τη­τας, εν μέσω του κρα­τι­κού πο­γκρόμ. Αντί­στοι­χα, τα ηγε­τι­κά στε­λέ­χη του «Τα­μα­ρόντ» στη­ρί­ζουν το στρα­τό ενά­ντια στην «ισλα­μι­κή τρο­μο­κρα­τία».

Το ένα ζή­τη­μα που προ­κύ­πτει είναι η ισλα­μο­φο­βία της αι­γυ­πτια­κής Αρι­στε­ράς. Οι Επα­να­στά­τες Σο­σια­λι­στές, η μόνη δύ­να­μη της Αρι­στε­ράς που ασκεί κρι­τι­κή στο στρα­τό, στη­ρί­χθη­κε «ιδρυ­τι­κά» στο βι­βλίο του Κρις Χάρ­μαν «Ο Προ­φή­της και το Προ­λε­τα­ριά­το», που γρά­φτη­κε με σκοπό να εξη­γή­σει στην αι­γυ­πτια­κή Αρι­στε­ρά πως το κρά­τος είναι με­γα­λύ­τε­ρος αντί­πα­λος από τους ισλα­μι­στές.

Το άλλο ζή­τη­μα, κρυμ­μέ­νο πίσω από το «κο­σμι­κό» μέ­τω­πο, είναι αυτό που ο Άρα­βας αρι­στε­ρός δια­νο­ού­με­νος Ζιλ­μπέρ Ασκάρ έχει χα­ρα­κτη­ρί­σει ως «λαϊ­κο­με­τω­πι­σμό» της αρα­βι­κής Αρι­στε­ράς, η οποία σέρ­νε­ται σε συμ­μα­χί­ες με τους «φι­λε­λεύ­θε­ρους» αστούς, με απο­τέ­λε­σμα να αφή­νει χωρίς ανε­ξάρ­τη­τη εκ­προ­σώ­πη­ση την ερ­γα­τι­κή τάξη.

 

Πο­λι­τι­κή ηγε­σία

Η έλ­λει­ψη ανε­ξάρ­τη­της εκ­προ­σώ­πη­σης της ερ­γα­τι­κής τάξης είναι το με­γά­λο δράμα της Αι­γύ­πτου, αλλά και όλης της αρα­βι­κής επα­νά­στα­σης στην Τυ­νη­σία, τη Λιβύη, την Υε­μέ­νη, το Μπα­χρέιν, τη Συρία. Η δύ­να­μη του «αυ­θόρ­μη­του» τρά­βη­ξε τις αρα­βι­κές μάζες τα τε­λευ­ταία δυό­μι­ση χρό­νια, κυ­ρί­ως στην Αί­γυ­πτο. Αλλά το «αυ­θόρ­μη­το» σή­με­ρα δεί­χνει τα όριά του.

Η (πο­λι­τι­κή, κοι­νω­νι­κή, χρο­νι­κή) «διάρ­κεια» της αι­γυ­πτια­κής επα­νά­στα­σης έχει απο­δει­χθεί πολ­λές φορές στο πα­ρελ­θόν. Αυτή τρο­φο­δό­τη­σε όλες τις εξε­γέρ­σεις  μέχρι σή­με­ρα. Αλλά κάθε εξέ­γερ­ση, εκτός από βήμα μπρο­στά, είναι και μια χα­μέ­νη ευ­και­ρία και όσο οι ευ­και­ρί­ες περ­νούν ανεκ­με­τάλ­λευ­τες, ο αντε­πα­να­στα­τι­κός κίν­δυ­νος δυ­να­μώ­νει.

Έχει φανεί σε αρ­κε­τές στιγ­μές μέχρι σή­με­ρα πόσο έλ­λει­ψε ένα κόμμα που θα εκ­φρά­ζει πο­λι­τι­κά την ερ­γα­τι­κή τάξη και θα συν­δέ­ει τους αγώ­νες της με την επα­να­στα­τι­κή προ­ο­πτι­κή. Αυτό το έλ­λειμ­μα δεν μπο­ρεί να περνά για πάντα ατι­μώ­ρη­το. Σή­με­ρα, για πρώτη φορά τόσο εμ­φα­νώς, το αι­γυ­πτια­κό κί­νη­μα αντι­με­τω­πί­ζει το θα­νά­σι­μο κίν­δυ­νο της αντε­πα­νά­στα­σης και απει­λεί­ται να πλη­ρώ­σει το τί­μη­μα αυτής της έλ­λει­ψης.

Παρ’ όλα αυτά, όποιος βια­στεί να θάψει την αρα­βι­κή επα­νά­στα­ση, κάνει λάθος. Στο βι­βλίο του για την αρα­βι­κή επα­νά­στα­ση «Ο λαός απαι­τεί», ο Ζιλ­μπέρ Ασκάρ κα­τα­γρά­φει τις βα­θιές αντι­φά­σεις του αρα­βι­κού κα­πι­τα­λι­σμού και κα­τα­λή­γει πως θα χρεια­στεί ένας ρι­ζο­σπα­στι­κός με­τα­σχη­μα­τι­σμός της κοι­νω­νί­ας της πε­ριο­χής για να μπει ορι­στι­κά τέλος στην ανα­τα­ρα­χή που ξε­κί­νη­σε στην Τυ­νη­σία το Δε­κέμ­βρη του 2010. Αυτές τις αντι­φά­σεις θα κλη­θεί να δια­χει­ρι­στεί η όποια κυ­βέρ­νη­ση προ­κύ­ψει στην Αί­γυ­πτο και η τύχη των Αδελ­φών Μου­σουλ­μά­νων είναι προει­δο­ποί­η­ση για κάθε επί­δο­ξο δια­χει­ρι­στή της κα­τά­στα­σης στην Αί­γυ­πτο.

Στην Αί­γυ­πτο η πρό­σφα­τη ιστο­ρία προει­δο­ποιεί πως ο «μήνας του μέ­λι­τος» ανά­με­σα σε κυ­βερ­νή­σεις και λαό μπο­ρεί να κρα­τή­σει ελά­χι­στα. Οι αι­γυ­πτια­κές μάζες έχουν ανα­τρέ­ψει δύο προ­έ­δρους και τέσ­σε­ρις κυ­βερ­νή­σεις σε δυό­μι­ση χρό­νια. Έχουν αρ­κε­τές φορές απο­σύ­ρει την εμπι­στο­σύ­νη τους από πο­λι­τι­κές δυ­νά­μεις που κά­πο­τε απο­λάμ­βα­ναν τη δη­μο­φι­λία που σή­με­ρα απο­λαμ­βά­νει ο Ελ-Σί­σι. Υπάρ­χουν νε­κροί, υπάρ­χουν τραυ­μα­τί­ες, υπάρ­χουν άν­θρω­ποι που οι δρό­μοι του Κάιρο –στην Τα­χρίρ, στο Προ­ε­δρι­κό Μέ­γα­ρο, στην οδό Μο­χά­μεντ Μαχ­μούντ– τους θυ­μί­ζουν τους αγώ­νες που έδω­σαν τα τε­λευ­ταία δυό­μι­ση χρό­νια για «ελευ­θε­ρία, αξιο­πρέ­πεια και κοι­νω­νι­κή δι­καιο­σύ­νη». Είναι μια κλη­ρο­νο­μιά που δύ­σκο­λα θα εξα­φα­νι­στεί.

Ωστό­σο, ο κίν­δυ­νος ενός βαρύ «αρα­βι­κού χει­μώ­να» είναι πιο υπαρ­κτός από ποτέ. Μπο­ρεί να δο­θούν κι άλλες μάχες στο μέλ­λον, αλλά όσο δεν δί­νε­ται «θε­τι­κή» απά­ντη­ση από το κί­νη­μα στο ζή­τη­μα της εξου­σί­ας, μπο­ρεί να κερ­δί­ζει έδα­φος η αντε­πα­νά­στα­ση, όπως έδει­ξε η εξέ­λι­ξη των πραγ­μά­των μετά την ανα­τρο­πή του Μόρσι.

Η πο­λι­τι­κή εναλ­λα­κτι­κή λύση απο­δει­κνύ­ε­ται ο κρί­σι­μος κρί­κος, ιδιαί­τε­ρα σή­με­ρα, απέ­να­ντι στην κα­τα­σταλ­τι­κή και ιδε­ο­λο­γι­κή αντε­πί­θε­ση του κα­θε­στώ­τος. Η οι­κο­δό­μη­σή της θα κρί­νει τις εξε­λί­ξεις στην Αί­γυ­πτο και τον αρα­βι­κό κόσμο. Το ίδιο κρί­σι­μη θα απο­δει­χθεί και η πα­ρου­σία επα­να­στα­τι­κών δυ­νά­με­ων σή­με­ρα, όπως οι Επα­να­στά­τες Σο­σια­λι­στές και το Κί­νη­μα της 6ης Απρί­λη (βα­σι­κή δύ­να­μη στο κί­νη­μα ανα­τρο­πής του Μου­μπά­ρακ), οι οποί­ες είναι οι μο­να­δι­κές που ενα­ντιώ­νο­νται στο στρα­τό στη ση­με­ρι­νή δύ­σκο­λη συ­γκυ­ρία. Η δράση αυτών των δυ­νά­με­ων είναι το μο­να­δι­κό εμπό­διο στη με­γα­λύ­τε­ρη απει­λή για την αι­γυ­πτια­κή επα­νά­στα­ση που είναι η απο­θάρ­ρυν­ση, η απο­γο­ή­τευ­ση και η «επι­στρο­φή στο σπίτι».

Τους κιν­δύ­νους της ση­με­ρι­νής απο­στρά­τευ­σης, αλλά και την ελ­πί­δα για την ανα­ζω­ο­γό­νη­ση του επα­να­στα­τι­κού πνεύ­μα­τος αύριο, συ­νό­ψι­σε εξαι­ρε­τι­κά ένας Αι­γύ­πτιος ακτι­βι­στής, στον επί­λο­γο ενός προ­σω­πι­κού απο­λο­γι­σμού των όσων συμ­βαί­νουν:

«Σή­με­ρα δεν μπορώ να σταθώ όρ­θιος απέ­να­ντι στο θά­να­το. Σή­με­ρα είμαι ένας δει­λός που μπο­ρεί μόνο να γρά­ψει. Βλέπω να σέρ­νουν την επα­νά­στα­ση μα­κριά μας, για να εκτε­λε­στεί σε έναν ρηχό τάφο, και δεν ξέρω τι πρέ­πει να κάνω. Αλλά ξέρω ότι, πριν είναι πολύ αργά, θα την αρ­πά­ξου­με από τα χέρια τους, θα πα­λέ­ψου­με γι’ αυτή. Πρέ­πει να πα­λέ­ψου­με γι’ αυτή, αλ­λιώς δεν θα μπο­ρέ­σου­με ποτέ ξανά να αντέ­ξου­με τους εαυ­τούς μας».

 

 

Αί­γυ­πτος και ΗΠΑ

Οι εξε­λί­ξεις στην Αί­γυ­πτο μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σουν σο­βα­ρές ανα­τα­ρά­ξεις γε­ω­πο­λι­τι­κά, ενώ απο­τε­λούν μια ακόμη απο­τυ­χία στην εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή του αμε­ρι­κα­νι­κού ιμπε­ρια­λι­σμού στην πε­ριο­χή. Ο βα­σι­κός συ­νο­μι­λη­τής των ΗΠΑ στη χώρα ήταν και είναι η στρα­τιω­τι­κή ηγε­σία. Ωστό­σο, μετά την ανα­τρο­πή του Μου­μπά­ρακ, η Ουά­σινγ­κτον χρεια­ζό­ταν μια πο­λι­τι­κή δύ­να­μη ως «συ­νο­μι­λη­τή» και στρά­φη­κε σε έναν άβολο «γάμο συμ­φέ­ρο­ντος» με τη Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα.

Σή­με­ρα αυτό το σχέ­διο έχει κα­ταρ­ρεύ­σει, καθώς οι δύο «πυ­λώ­νες» του σχε­δί­ου (στρα­τός και Αδελ­φό­τη­τα) έρ­χο­νται σε ανοι­χτή σύ­γκρου­ση και ο Λευ­κός Οίκος πα­ρα­κο­λου­θεί με αμη­χα­νία. Για τον Ομπά­μα είναι δύ­σκο­λο επι­κοι­νω­νια­κά να στη­ρί­ξει ανοι­χτά την ανα­σύ­ντα­ξη του στρα­τιω­τι­κού κα­θε­στώ­τος.

Επι­πλέ­ον, η Μου­σουλ­μα­νι­κή Αδελ­φό­τη­τα είναι διε­θνές κί­νη­μα και ρήξη μαζί της στην Αί­γυ­πτο μπο­ρεί να ση­μαί­νει νέα σύ­γκρου­ση με το πο­λι­τι­κό Ισλάμ πα­ντού. Αυτή η με­σο­βέ­ζι­κη στάση των ΗΠΑ δη­μιουρ­γεί πρό­βλη­μα στο να συν­δε­θούν με τον «αντι-ισλα­μι­κό» πόλο που ανα­δει­κνύ­ε­ται νι­κη­τής.

Η εκ­στρα­τεία ενά­ντια στην Αδελ­φό­τη­τα συ­νο­δεύ­ε­ται από ένα κύμα εθνι­κι­σμού, που εκ­φρά­ζε­ται με το σχήμα «ο Ομπά­μα στη­ρί­ζει την ισλα­μι­κή τρο­μο­κρα­τία ενά­ντια στο αι­γυ­πτια­κό κρά­τος». Οι στρα­τη­γοί εκ­με­ταλ­λεύ­ο­νται αυτό το αντι-αμε­ρι­κα­νι­κό ρεύμα για να κερ­δί­σουν πο­λι­τι­κά οφέλη, αλλά το ζή­τη­μα είναι αν θα μπο­ρέ­σουν να το ελέγ­ξουν.

Στις δια­δη­λώ­σεις υπέρ του στρα­τού εμ­φα­νί­στη­κε το σύν­θη­μα «Αμε­ρι­κή, κράτα τα λεφτά σου» και στον αι­γυ­πτια­κό Τύπο άνοι­ξε η συ­ζή­τη­ση για το «αν έχει υπερ­τι­μη­θεί η αμε­ρι­κα­νι­κή βο­ή­θεια». Το «Τα­μα­ρόντ», η ηγε­σία του οποί­ου έχει ανα­δει­χτεί σε συ­νο­μι­λη­τή του στρα­τού, ξε­κί­νη­σε συλ­λο­γή υπο­γρα­φών, με αί­τη­μα να ακυ­ρω­θεί η Ει­ρή­νη του Καμπ Ντέι­βιντ με το Ισ­ρα­ήλ και να στα­μα­τή­σει η αμε­ρι­κα­νι­κή οι­κο­νο­μι­κή-στρα­τιω­τι­κή βο­ή­θεια.

Πέρα από τις κοι­νω­νι­κές πιέ­σεις, υπάρ­χει και η πα­ρέμ­βα­ση άλλων δυ­νά­με­ων, που ανα­δει­κνύ­ει την έκτα­ση των γε­ω­πο­λι­τι­κών αλ­λα­γών στην πε­ριο­χή. Η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία ανα­κοί­νω­σε πως, αν οι δυ­τι­κές δυ­νά­μεις δια­κό­ψουν τη χρη­μα­το­δό­τη­ση της Αι­γύ­πτου, θα ανα­λά­βουν οι μο­ναρ­χί­ες του Κόλ­που να υπερ­κα­λύ­ψουν το κενό.

Πρό­κει­ται για ένα ακόμα επει­σό­διο της κρί­σης της αμε­ρι­κα­νι­κής ηγε­μο­νί­ας στη Μέση Ανα­το­λή. Από αυτή τη θέση σχε­τι­κής αδυ­να­μί­ας και με δε­δο­μέ­νη τη ρευ­στό­τη­τα του το­πί­ου στην Αί­γυ­πτο, η Ουά­σινγ­κτον πα­ρα­μέ­νει «στη γωνία», πε­ρι­μέ­νο­ντας να δει σε ποιον «παί­κτη» τη συμ­φέ­ρει να «πο­ντά­ρει»…