του Αλέξη Λιοσάτου
«Οι σωματικές ασκήσεις χωρίς διανοητικές ασκήσεις οδηγούν σ’ ανθρώπους που γίνονται πρώτα κτήνη κι ύστερα τροφή για κανόνια.»
1952, Ερνστ Μπλοχ (Γερμανός φιλόσοφος)
Μέρες Ολυμπιάδας καθώς είναι, τα φώτα της δημοσιότητας έπεσαν στην Άννα Κορακάκη, στη νέα ηρωίδα του έθνους που κέρδισε το Χρυσό Μετάλλιο στη σκοποβολή στη Βραζιλία. Τα κόμματα και τα ΜΜΕ μίλησαν άλλη μια φορά για το κορίτσι-θαύμα που έκανε περήφανη την Ελλάδα και «όλους τους Έλληνες». Ο Παναγιώτης Κουρουμπλής, για παράδειγμα, εκ μέρους της κυβέρνησης δήλωσε : «Είναι παράδειγμα για όλους τους νέους ανθρώπους για όσα περνάει η πατρίδα… Να αναμετρηθούμε με τις δυσκολίες… Μπορούμε να κερδίσουμε και τη συνολική νίκη για την πατρίδα …Η Άννα είναι το παιδί όλων των Ελλήνων». Άλλοι ταλιμπανικοί νεοφιλελεύθεροι γελωτοποιοί, όπως ο Θ.Τζήμερος , βρήκαν ευκαιρία να εκθειάσουν την ιδιωτική προσπάθεια που επιτυγχάνει την «αριστεία» κόντρα στο «ανίκανο κράτος».
Η επιτυχία της Ά. Κορακάκη δεν είναι «πρωτοφανής». Η σκοποβολή είναι το άθλημα που έχει χαρίσει στην Ελλάδα τα περισσότερα μετάλλια (12/116, ποσοστό10,3%) μετά το στίβο και την άρση βαρών. Στους Ολυμπιακούς του 1896 κατακτά 9 μετάλλια στη σκοποβολή. Επόμενα μετάλλια στη σκοποβολή κέρδισε επίσης στους Ολυμπιακούς του 1908 και του 1920. Ο «θρίαμβος» σύντομα θα ξεχαστεί, ενώ η κυβέρνηση βρίσκεται σε φάση περικοπών (και) στον αθλητισμό και φαντάζει απίθανο να επενδύσει σε κάτι περισσότερο από το στίβο.
Εν τω μεταξύ πρέπει να αποτρέψουμε την εικόνα-πρότυπο και τους νέους και νέες να ωθηθούν προς ένα ατομιστικό και μιλιταριστικό άθλημα. Ζούμε σε μια χώρα που κυκλοφορούν 2 εκατομμύρια κυνηγετικά όπλα και πάνω από 1 εκατομμύριο άδειες οπλοφορίας (με μόνο 300.000 δηλωμένους κυνηγούς, στοιχεία «Καθημερινής» 2008). Στη χώρα με το μεγαλύτερο αριθμό αστυνομικών ανά πληθυσμό στον κόσμο, βρισκόμενη παράλληλα στις πρώτες θέσεις στις στρατιωτικές δαπάνες και στον αριθμό αξιωματικών. Στα «ντουζένια» των αποκαλύψεων για τους εγκληματίες της ΧΑ υπήρχε η πληροφορία από «βαθιά λαρύγγια» της συμμορίας για χιλιάδες θαμμένα όπλα- η έρευνα όπως και η είδηση πήγαν άπατες. Οι εταιρείες σεκιούριτι φυτρώνουν σαν τα μανιτάρια. Το παρεμπόριο (άρα και το παρεμπόριο όπλων), οι νταβατζήδες, οι μπράβοι κι η μαφία αποτελούν σημαντική πτυχή της παρακμάζουσας ελληνικής οικονομίας, ενώ πρεζέμποροι όχι μόνο προβάλλονται ως «σπουδαίοι και δυναμικοί» επιχειρηματικοί παράγοντες, αλλά διαθέτουν κι εφημερίδες και εσχάτως διεκδικούν και κανάλια.
Ζούμε σε μια χώρα με ισχυρό παρακράτος, με οπαδικούς συνδέσμους που υποτάσσονται και ορκίζονται λατρεία και τυφλή πίστη στα αφεντικά των ομάδων τους, διαπλεκόμενους, πρεζεμπόρους και λαθρεμπόρους. Που οι σύνδεσμοι είναι ένοπλες γιάφκες κι αυτό αποδεικνύεται τις σπάνιες φορές που γίνεται επιδρομή στα γραφεία τους. Που οργανώνουν μάχες που καταλήγουν ακόμα και σε νεκρούς, που έχουν γίνει φυτώρια ναζιστών (σήμερα η Θύρα 7 με χρηματοδότηση Β.Μαρινάκη), που καλλιεργούν τον εθνικισμό και υποστηρίζουν τις «ελληνικές ομάδες» στο εξωτερικό, ακόμα κι αν δεν έχουν ούτε έναν Έλληνα παίχτη. Σε μια χώρα που ο πιο γνωστός οπαδικός σύνδεσμος της Εθνικής Ελλάδας είναι η ναζιστική Γαλάζια Στρατιά που διαφήμισαν τα μεγάλα ΜΜΕ κι αθλητικά μέσα. Στη χώρα που μαχαίρωσε και δολοφόνησε Αλβανους μετανάστες το 2004 επειδή πανηγύρισαν τη νίκη τους επί της Ελλάδας, κι ούτε καν αναζήτησε τους δράστες. Το τελευταίο που χρειαζόμαστε είναι ακόμα ένα «στρατόκαβλο» εθνικό σπόρ.
Ως προς την ολυμπιακή επιτυχία της Ά.Κορακάκη, διατηρώντας τις επιφυλάξεις μας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες και την αθλητική υπερβιομηχανία, ας ξεμπερδέψουμε με ένα μπράβο , με την έννοια ότι η κοπέλα πέτυχε κάτι που ήθελε και πιθανότατα της εξασφαλίζει τους όρους για να φτιάξει καλύτερα τη ζωή της από δω και πέρα. Αντίθετα, η συμπαθής –και με μετρημένο ως τώρα προφίλ- νεαρή χρυσή Ολυμπιονίκης, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τους αθλητές και τους φιλάθλους , για την επιλογή της να χαλάσει τη σούπα σε ό,τι αφορά το πρότυπο του “εθνικού ήρωα” . Η Άννα επέλεξε να φωτογραφηθεί με Σύρους πρόσφυγες, περνώντας ένα μήνυμα διεθνιστικής αλληλεγγύης κόντρα σε μια από τις κυρίαρχες επιλογές της αστικής τάξης και του ιμπεριαλισμού, το ρατσισμό, αλλά και κόντρα σε κάθε είδους αξιοποίηση της επιτυχίας της για εθνικό ντόπινγκ. Το αποτέλεσμα ήταν να δεχτεί ένα κύμα επιθέσεων από φασίστες στο διαδίκτυο. Κατά τη γνώμη μας, αυτή η επιλογή αξίζει πολύ περισσότερα μπράβο, αυτή η στάση είναι που αποτελεί πρότυπο για τους νέους και νέες και ως προς αυτό έχει την αμέριστη αλληλεγγύη μας.
Η λυσσαλέα αντίδραση της Ακροδεξιάς βεβαίως αποδεικνύει κι από μια άλλη πλευρά το ότι οι «εθνικές νίκες» κι οι «εθνικοί ήρωες» είναι τεχνητές έννοιες που εντάσσονται σε έναν μηχανισμό που φροντίζει συνειδητά να ευθυγραμμιστεί το αθλητικό success story με το ευρύτερο ιδεολογικό πλαίσιο και τις εκάστοτε επιδιώξεις της κυρίαρχης τάξης. Και ως κατασκευασμένες έννοιες χρησιμοποιούνται «α λα καρτ». Έχουν υπάρξει πολλές περιπτώσεις που οι έλληνες αθλητές και αθλήτριες πιάστηκαν ντοπαρισμένοι και τιμωρήθηκαν από τις διεθνείς ομοσπονδίες. Η ελληνική αστική τάξη όχι μόνο δεν αμαύρωσε το εθνικο-ηρωικό προφίλ τους , αλλά αθώωσε τους έλληνες αθλητές στα δικαστήρια, και διατήρησε τα υλικά προνόμια που κέρδισαν . Το πραγματικό «έγκλημα» όμως για την κυρίαρχη ιδεολογία είναι το να ξεφύγει κάποιος ή κάποια από το «εθνικό καλούπι», οπότε τότε παύει η ασυλία και ο «ήρωας» μετατρέπεται σε αντικείμενο κριτικής ή χλευασμού. Η Άννα γι αυτό αξίζει τα συγχαρητήριά μας.
Αρχαίο Πνεύμα: Όντως Αθάνατο
Εδώ και πολλά χρόνια η ιστορία επαναλαμβάνεται. Mε κάθε μετάλλιο «δικού μας» Ολυμπιονίκη νιώθουμε «εθνικά υπερήφανοι», έπειτα η επιτυχία ξεφτίζει, συχνά-πυκνά σκάει κάποιο σκάνδαλο για χρήση απαγορευμένων ουσιών, ακολουθεί ένα μπαράζ μετριοπάθειας με έμφαση στη συλλογική ευθύνη, μέχρι την επόμενη αθλήτρια κι αθλητή που θα μας κάνει «εθνικά υπερήφανους» και θα ξεχάσουμε όλα τα προηγούμενα.
Οι αθλητικές διοργανώσεις έχουν αμαρτωλή παράδοση από αρχαιοτάτων χρόνων. Στην ελληνική αρχαιότητα φαίνεται να ξεκίνησαν ως επικήδειες τελετές και μάλιστα σύγκρουσης των συγγενών για την περιουσία, τις τιμές ή και τη σύζυγο/ κόρη του νεκρού. Ο αθλητισμός γενικώς (και οι Ολυμπιακοί Αγώνες ειδικώς) στη συνέχεια αξιοποιήθηκε από τις άρχουσες τάξεις στις δουλοκτητικές κοινωνίες για να προετοιμάζουν τον αντρικό (μόνο) πληθυσμό για πολέμους αλλά κυρίως για να αντιμετωπίσουν τους πολλαπλάσιους δούλους και τις αυξανόμενες εξεγέρσεις τους. Όπως και σήμερα, ο πιο επικίνδυνος «εχθρός» ήταν ο εσωτερικός.
Όπως σήμερα έτσι και τότε τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα είχαν πολύ περισσότερες πιθανότητες να διακριθούν από τα κατώτερα. Τα υλικά αγαθά της νίκης τότε, όπως και σήμερα, ήταν τέτοια που όχι μόνο κάποιος έλυνε το πρόβλημα της επιβίωσης για την υπόλοιπη ζωή του, αλλά άλλαζε και τάξη: ο νικητής κέρδιζε αμύθητα χρήματα, δωρεάν σίτιση, όπλα και πολεμικά λάφυρα, θέσεις κι αξιώματα, ζώα, δούλους, γυναίκες…ακόμα και μισο-θεϊκές ιδιότητες. Η εξαγορά … υπηκοότητας μετά από το κατάλληλο «scouting» ταλέντων (όπως , καλή ώρα, έκανε κι η σύγχρονη Ελλάδα στην άρση βαρών αλλά και όλες οι δυτικές ισχυρές χώρες), η δωροδοκία κριτών, προπονητών και αντιπάλων, το πούλημα του αγώνα, τα στοιχήματα, οι παράνομοι τρόποι διεκδίκησης της νίκης (συμπεριλαμβανομένων και των πρώτων ουσιών ντόπινγκ, πχ ένα μείγμα κρασιού και στρυχνίνης), η πολιτική εκμετάλλευση των αγώνων και των νικών για ανέλιξη ή νομιμοποίηση τυράννων, η παραβίαση της «Ολυμπιακής εκεχειρίας», η δυνατότητα εξαγοράς των ποινών για τις παραβιάσεις δεν είναι σημερινά φαινόμενα, αλλά έχουν τις ρίζες τους στο «αρχαίο πνεύμα αθάνατο».
Ο καπιταλισμός απλώς συστηματοποίησε, τελειοποίησε και εξάπλωσε σε κάθε άκρη του πλανήτη αυτές τις μεθόδους, κάνοντας τον αθλητισμό ακόμα λιγότερο «αθώο»: σήμερα τα συμφέροντα τρισεκατομμυρίων που διακυβεύονται είναι πολύ μεγαλύτερα για να θυσιαστούν για χάρη των κάποιων αφηρημένων ιδανικών , της καλλιέργειας του πνεύματος και της ευγενούς άμιλλας.
Στην προσπάθειά του να συγκρουστεί με το προηγούμενο σύστημα (φεουδαρχία), να καθαγιάσει τους δικούς του σκοπούς και να στοιχίσει τους φτωχούς πίσω του, η αστική τάξη έπλασε και τη νέα ρομαντική αφήγηση για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τα χρόνια της αυγής των εθνικών ανταγωνισμών, του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού. Ήταν μια απόπειρα να αγκαλιάσει το «αφελές πόπολο» την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, ώστε να δημιουργηθεί μια διεθνής οργάνωση ελέγχου των μαζών, το υπόβαθρο για την αθλητική βιομηχανία και τη δημιουργία μιας γιγάντιας πελατείας. Μιας βιομηχανίας που σήμερα είναι τεράστια και βγάζει περισσότερα κέρδη από ποτέ, εκμεταλλευόμενη την ανάγκη εκγύμνασης, εκτόνωσης, διασκέδασης και φιλοδοξιών των ανθρώπων.
Χορηγοί, σωματική και ψυχική εξάντληση, πειθαρχία και τυφλή υποταγή στην προπονητική ομάδα, έμφαση στη σωματική άσκηση χωρίς όρια, επικίνδυνες κι απαγορευμένες ουσίες, ατομικός και εθνικός ανταγωνισμός κυνήγι για τη νίκη «με κάθε αναγκαίο μέσο», εργαλειακή χρήση και αποθέωση της ατομικής ή εθνικής επιτυχίας. Αναζήτηση του κοινού-πελάτη, πρότυπα που αφορούν την εξωτερική εμφάνιση, τη δύναμη, την «ατομική τελειότητα», οπαδισμός, μηχανισμός ελέγχου,πειθάρχησης και χειραγώγησης των μαζών, διευκόλυνσης της αφομοίωσης των «εθνικών ιδεών» και της στράτευσης υπό τη σημαία της αστικής τάξης. Πολιτικοί και γεωστρατηγικοί-ιμπεριαλιστικοί υπολογισμοί, αναπαραγωγή αλλά και μάχες εντός της κοινωνικής αλλά και της ιμπεριαλιστικής ιεραρχίας. Αυτά συνθέτουν τη διεθνή αθλητική βιομηχανία και την κορυφαία τους διοργάνωση, τους Ολυμπιακούς Αγώνες.
«Ελληνική ψυχή»: είναι ο καπιταλισμός ηλίθιε!
Καμαρώνουν οι αναλυτές του συρμού ότι η «πτωχή πλην τίμια Ελλάς» βρίσκεται ψηλά στη διεθνή κατάταξη των μεταλλίων σε σχέση με το μικρό μέγεθός της… Όμως ο εθνικός αθλητισμός είναι εθνική βιομηχανία και ως τέτοια έχει να κάνει με το βαθμό καπιταλιστικής ανάπτυξης της κάθε χώρας (δηλαδή της αστικής της τάξης). Μια ματιά στη διεθνή κατάταξη χωρών δείχνει ότι ότι οι επιτυχίες στα μετάλλια συνοδεύουν το πόσο καπιταλιστικά ανεπτυγμένες είναι οι οικονομίες τους. Έτσι εξηγείται ότι από 210 Χώρες που συμμετείχαν σε Ολυμπιακούς Αγώνες, στις 28 (θερινές) διοργανώσεις τους, από το 1896 μέχρι και το 2012, μόνο περίπου το 50% έχει κερδίσει μετάλλια, και μόνο το 1/3 έχει κερδίσει έστω ένα χρυσό μετάλλιο.
Η Ελλάδα έχει κερδίσει 115 μετάλλια από το 1896 ως το 2012, όντας από τις λίγες χώρες που συμμετέχουν σε όλες τις Ολυμπιάδες. Τα 50 (!) από αυτά τα μετάλλια, πάνω από το 1/3 δηλαδή, τα κέρδισε στην πρώτη σύγχρονη Ολυμπιάδα του 1896, με τις ιδιαιτερότητες και τις λιγοστές συμμετοχές της (από 14 χώρες, με 249 συμμετέχοντες, οι 169 Έλληνες…) . Το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι 26η χώρα σε μετάλλια (αν και αφαιρώντας την πλασματική εικόνα με τα 50 μετάλλια του 1896 κατρακυλάει μερικές θέσεις) είναι φανερό ότι σχετίζεται με την (υψηλή σε σχέση με το μικρό μέγεθός της) 31η κατάταξη κατά ΑΕΠ (φανερά στο πάνω άκρο της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας…). Η επίσης «μικρή» Φινλανδία, με μισό πληθυσμό από τον ελληνικό αλλά με το 14ο κατά κεφαλήν ΑΕΠ (2011) βρίσκεται στην 13η θέση. Από την άλλη, η «μικρή» Σουηδία των 9,5 εκατομμυρίων, είναι 7η στα Ολυμπιακά μετάλλια αν και διαθέτει «μόλις» το 22ο ΑΕΠ.
Οι ΗΠΑ βρίσκονται στην πρώτη θέση στα μετάλλια, ενώ η …ΕΣΣΔ στη δεύτερη με μόλις 36 χρόνια συμμετοχής σε Ολυμπιακούς. Ακολουθούν κατά σειρά … όλως τυχαίως Γερμανία, Μ.Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία. Με μόλις 28 χρόνια συμμετοχής αλλά με τους κορυφαίους ρυθμούς ανάπτυξης στον κόσμο αυτά τα χρόνια, η Κίνα δεν είναι παράξενο ότι βρίσκεται στη 10η θέση. Η Αν. Γερμανία με τα μόλις 20 χρόνια συμμετοχής της (1968-88) βρίσκεται στη 12η θέση. Οι χώρες του Ανατολικού Μπλοκ καλπάζανε σε μετάλλια και πρωτιές όσο άκμαζε οικονομικά το κρατικοκαπιταλιστικό μπλοκ (από το 1952) για να κατρακυλήσουν μετά την κατάρρευσή του (Ουγγαρία, Πολωνία, Βουλγαρία, Τσεχοσλοβακία, Ρουμανία). Η Ελλάδα βρισκόταν σε χαμηλές πτήσεις για πολλές δεκαετίες μετά τους πρώτους Ολυμπιακούς, και ξαναπήρε τα πάνω της τη δεκαετία του ’90. Ήταν τότε που η οικονομία της κάλπασε σε ρυθμούς ρεκόρ εντός ΕΕ κι Ευρωζώνης, αναπτυσσόμενη κατά 66% μεταξύ 1994-2008 (το ίδιο διάστημα η Γερμανία αναπτύχθηκε κατά 23%). Όχι τυχαία, τα ίδια χρόνια η χώρα μας γνώρισε ανάπτυξη και στα ολυμπιακά μετάλλια και τις διεθνείς επιτυχίες της (Βαρκελώνη 2 μετάλλια, Ατλάντα 8, Σίδνεϊ 13, Αθήνα 16, για να ξαναπέσει το 2008 στο Πεκίνο, αφού είχε στερέψει η κάνουλα και βρισκόμασταν προ της κρίσης). Κοινώς, ο κάθε καπιταλισμός –σε γενικές γραμμές- έχει και τον πρωταθλητισμό που του αξίζει.
Οι σύγχρονοι Ολυμπιακοί, πραγματικά, δεν έχουν να ζηλέψουν οτιδήποτε από τη …δόξα των αρχαίων.
Α) Εθνικισμός Μιλιταρισμός, Ανταγωνισμοί των αρχουσών τάξεων
Μεταξύ αρχαιότητας και Σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, η άρχουσα τάξη ποτέ δεν έπαψε να συνδέει την άθληση με την εξάσκηση και προετοιμασία για πολέμους, όπως και να ταΐζει το «πόπολο» θεάματα και να το χειραγωγεί.
Στις αρχές του 19ου αιώνα άρχισε το «κίνημα της γυμναστικής» στη Γερμανία (Πρωσία τότε), ως μέσο πολεμικής προετοιμασίας των μελλοντικών πολεμιστών, για αντιμετωπιστεί ο Ναπολέων. Μετά τη νίκη των Πρώσων στο Γαλλο-πρωσικό πόλεμο (1870-71) ο Βαρόνος Ντε Κουμπερτέν, ένας συντηρητικός πλούσιος μιλιταριστής διέγνωσε ως βασικό αίτιο της ήττας των Γάλλων στο Γαλλο-πρωσικό πόλεμο (του 1870-1) την ελλιπή σωματική άσκηση των Γάλλων νέων. Έτσι άρχισε να διαμορφώνει την ιδέα ότι χρειάζεται η οργάνωση της άθλησης της νεολαίας. Αυτή την εθνικιστική και μιλιταριστική αφετηρία είχε το σχέδιο για αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων κι αυτό αντανακλάστηκε και στην επιλογή αθλημάτων στην πρώτη Ολυμπιάδα, με τα 3 από τα 9 αθλήματα να είναι άμεσα πολεμικής φύσης (σκοποβολή, ξιφασκία, πάλη). Η συμμετοχή των γυναικών δεν επιτρεπόταν και άργησε κάποιες δεκαετίες.
Λίγο πριν την έναρξη του Α’ παγκοσμίου πολέμου, Γάλλος διευθυντής της αθλητικής εφημερίδας δήλωνε ότι “ο πόλεμος τελικά είναι μόνον αθλητισμός, μια μεγάλη αθλητική σύγκρουση ανάμεσα σε δύο έθνη”. Στη Γαλλία μέχρι τα τέλη του 1926 η διδασκαλία φυσικής αγωγής υπαγόταν στο υπουργείο Πολέμου. Ως προστρατιωτική εκπαίδευση αντιμετώπισαν τον αθλητισμό και τους Ολυμπιακούς τα φασιστικά καθεστώτα του Μουσολίνι και του Χίτλερ.
«Είμαι από κείνους που μετά τη νίκη τραγουδούν μέχρι αργά τη νύχτα, που σπάνε τα μούτρα στον αντίπαλο οπαδό από κείνους που αν είναι ανάγκη αύριο θα πάνε στο μέτωπο και αντί για σημαία αθλητική θα κρατάνε στο χέρι τουφέκι…» γράφει ένα σέρβικο ποίημα του 1982. Το 1990 στον εμφύλιο που διέλυσε τη Γιουγκοσλαβία , οι σερβικές και κροατικές εφημερίδες έπαιξαν βασικό ρόλο στην υποδαύλιση εθνικισμών.
Ο αθλητισμός (κι ο οπαδισμός που τον συνοδεύει) δεν είναι αθώα μέσα κοινωνικοποίησης στον καπιταλισμό, αλλά χώροι για την τριβή με τις ιδέες της κυρίαρχης τάξης, χώρος για να βρούνε αποκούμπι και να χειραγωγηθούνε οι φτωχοί και οι περιθωριοποιημένοι, χώρος για την εκπαίδευση στην πειθαρχία, την τυφλή υπακοή, την «πόρωση» και τις «προπαρασκευαστικές» μάχες.
Η μιλιταριστική παράδοση συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας, και δεν είναι τυχαίο ότι δεν είναι ολυμπιακό άθλημα πχ το σκάκι, ή ότι δεν καρποφόρησε η Ολυμπιάδα ποίησης ζωγραφικής κι άλλων τεχνών , που δοκιμάστηκε το 1912.
Β) Πλούτος, διαφθορά, μαφία και πολιτικός καριερισμός: το ψάρι βρωμάει απ’ το κεφάλι
Η ΔΟΕ προέκυψε ως μια διεθνής επιτροπή αριστοκρατικών γόνων, πριγκήπων και βασιλιάδων, καπιταλιστών, εκπροσώπων πολυεθνικών και πρακτόρων μυστικών υπηρεσιών, και ως τέτοια συνεχίζει ως σήμερα με τελείως αδιαφανείς διαδικασίες επιλογής και λειτουργίας. Από τις γραμμές της έχουν περάσει αρκετοί φασίστες και δικτάτορες. Ο Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ, δεξί χέρι του Φράνκο, έχει ανακηρυχθεί επίτιμος Πρόεδρός της. Σήμερα απαρτίζεται από 110 τακτικά μέλη και 23 επίτιμα. Για να καταλάβουμε τι λουλούδια την απαρτίζουν, επίτιμο μέλος της από την Ελλάδα είναι μόνο ο βασιλιάς Κωνσταντίνος. Διαβάζουμε για παράδειγμα πως ισχυρός σύμμαχος του Τόμας Μπαχ ώστε να πάρει την Προεδρεία της ΔΟΕ, ήταν το μέλος της ΔΟΕ Σεΐχης του Κουβέιτ Αλ Σαμπάχ. Ο Γερμανός είναι πρόεδρος και του Εμπορικού και Βιομηχανικού Γερμανοαραβικού Επιμελητηρίου και έχει στενές σχέσεις με τον αραβικό κόσμο. Για τόσο γνήσια «αθλητικά» και «αξιοκρατικά» κριτήρια μιλάμε. Από τη Wikipedia στα αγγλικά μαθαίνουμε ότι η ΔΟΕ έχει σταθερούς χορηγούς την Coca-Cola, τις Panasonic, Samsung Toyota, McDonalds κι άλλα ευαγή ιδρύματα. Αλλού διαβάζουμε ότι η μερίδα του λέοντος των εσόδων της ΔΟΕ προέρχεται από τα τηλεοπτικά δικαιώματα (47%) και τους χορηγούς (45%) . (Καθημερινή, 2013) Δεν είναι παράξενο λοιπόν ότι μέλη της έχουν κατηγορηθεί για διαφθορά και σκάνδαλα δωροδοκιών .
Ο μετέπειτα φιλοχιτλερικός ιδρυτής των Ολυμπιακών Ντε Κουμπερτέν φρόντισε να θεσπίσει το 1912 τους Ολυμπιακούς Αγώνες των τεχνών , και … κέρδισε ο ίδιος το χρυσό της λογοτεχνίας το 1912. Οι μετέπειτα στρατάρχες Πάτον και Μακάρθουρ εξαργυρώνουν τις Ολυμπιακές τους νίκες με την εντυπωσιακή τους ανέλιξη στην αμερικανική στρατιωτική ιεραρχία. Ο μετέπειτα Βασιλιάς της Ελλάδας Κωνσταντίνος κερδίζει ως διάδοχος στημένο αγώνα ιστιοπλοΐας στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960.
Καθώς στους Ολυμπιακούς διακυβεύονται αμύθητα ποσά, δε λείπουν τα πιο ακραία κι αποκρουστικά φαινόμενα. Οι αθλητές γίνονται έρμαια των μεγάλων συμφερόντων και πειραματόζωα φαρμακευτικών εταιρειών για την αύξηση των επιδόσεών τους. Γνωστή (και όχι η μόνη) είναι η δολοφονία του ποδοσφαιριστή Α.Εσκομπάρ στην Κολομβία το 1994 από μεγαλέμπορους κοκαΐνης. Ο Εσκομπάρ είχε πετύχει αυτογκόλ, η Κολομβία είχε αποκλειστεί από το Μουντιάλ και οι νταβατζήδες είχαν χάσει πολλά φράγκα στο στοίχημα… Αλλά η επιβολή του «αργού θανάτου» στους αθλητές είναι ο πιο συνηθισμένος κανόνας, όπως καταμαρτυρούν οι δεκάδες αιφνίδιοι θάνατοι αθλητών υψηλού επιπέδου σε σχετικά μικρή ηλικία, που έχουν γίνει γνωστοί και αποδίδονται σε ουσίες ντόπινγκ.
Γ) Ιμπεριαλιστική κυριαρχία και Διεθνής Ολυμπιακή Εκεχειρία: ούτε διεθνής ούτε εκεχειρία
Από τότε και ως σήμερα στην ηγεσία της ΔΟΕ βρίσκονται ηγέτες του ισχυρού δυτικού ιμπεριαλιστικού κόσμου και ο συσχετισμός παραμένει πάντα συγκεκριμένος για να ωφελεί τη συγκεκριμένη ιμπεριαλιστική ιεραρχία. Ανάλογα με το ποια αθλήματα προωθούνται, ποιες υποδομές χτίζονται και ποιοι χορηγοί επενδύουν στην κορυφή της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας, η ΔΟΕ αποφασίζει για το ποια αθλήματα θα γίνουν ολυμπιακά και ποια θα καταργηθούν (είτε μιλάμε για τα 9 αθλήματα του 1896 για τα 29 που ισχύουν σήμερα). Η Δύση που ελέγχει τον πλανήτη , επιλέγει, διαμορφώνει και εξελίσσει τα αθλήματα πρώτα στις χώρες της, έχοντας εξαρχής τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες δεν «ενώνουν» γενικώς αλλά υποτάσσονται στο διεθνές πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο και τις επιλογές του κυρίαρχου μπλοκ. Μετά τη λήξη του Β’ ΠΠ, Γερμανία , ΕΣΣΔ και Ιαπωνία δε συμμετείχαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1948. Το 1956 η Αίγυπτος, ο Λίβανος και το Ιράκ μποϊκόταραν τη διοργάνωση, ενώ Ολλανδία, Ισπανία και Ελβετία αποσύρθηκαν, διαμαρτυρόμενες για τη σοβιετική εισβολή στην Ουγγαρία. Το 1968 ο στρατός του Μεξικό δολοφόνησε πάνω 200 ανθρώπους, κυρίως νεολαία, γιατί διαδήλωνε εναντίον των Ολυμπιακών Αγώνων και των κοινωνικών περικοπών. Η «αμεροληψία» της ΔΟΕ έσπασε κόκκαλα, όταν οι αθλητές Σμιθ και Κάρλος διαμαρτυρήθηκαν πάνω στο βάθρο για την καταπίεση των μαύρων από τις ΗΠΑ και εκδιώχθηκαν από το Ολυμπιακό χωριό. Το 1976 σχεδόν 30 χώρες μποϊκόταραν την Ολυμπιάδα του Μόντρεαλ, διαμαρτυρόμενες για τη συμμετοχή της Νέας Ζηλανδίας που στήριζε το καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική. Καμία ιμπεριαλιστική επέμβαση δεν αναβλήθηκε στο όνομα της Ολυμπιάδας. Αντίθετα, η κατοχή της Παλαιστίνης συνεχίζεται κι επεκτείνεται επί 68 χρόνια, η κατοχή του Ιράκ και του Αφγανιστάν αντέχουν …για 4η Ολυμπιάδα κι οι βομβαρδισμοί από ανατολή και δύση στη Συρία παραμένουν αμείωτοι. Αγώνες γίνονται από τους ντόπιους ενάντια στις χώρες που «φιλοξενούν» Ολυμπιακούς Αγώνες, διώχνοντας κακήν κακώς και βιαίως πληθυσμούς από τη γη τους (όπως γίνεται αυτές τις μέρες στη Βραζιλία). Κι είναι γνωστό ότι πριν και μετά την «εκεχειρία» εξαπολύεται «πόλεμος» σε κάθε εργατικό και κοινωνικό δικαίωμα, αφού το λογαριασμό τον πληρώνουν οι εργαζόμενοι και τα λαϊκά στρώματα.
Δ) Βιομηχανία ντόπας
Ο όρος «ντόπινγκ» εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε ένα αγγλικό λεξικό, το 1889, και πιστεύεται πως από τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 υπήρχαν ντοπαρισμένοι αθλητές. Το 1904 ο νικητής του μαραθωνίου Τόμας Χικς διαπιστώθηκε πως είχε καταναλώσει στρυχνίνη με μπράντυ. Το ντόπινγκ εδραιώθηκε τις δεκαετίες του 1920 και 1930. Το 1935 γερμανοί επιστήμονες απομόνωσαν την τεστοστερόνη και τη χρησιμοποίησαν για να αυξήσουν τη μυϊκή δύναμη και την επιθετικότητα τόσο των στρατιωτών του Χίτλερ, όσο και των αθλητών της χώρας στους Ολυμπιακούς του 1936. Αντίθετα το οργανωμένο αντι-ντόπιγκ κοντρόλ καθιερώθηκε μετά το 1988.
Μήπως όμως η σκοποβολή, παρόλο που αποτελεί τμήμα της μιλιταριστικής παράδοσης, είναι πιο υγιές άθλημα, έχοντας ανοσία στις φαρμακοβιομηχανίες και αφήνοντας τον κάθε αθλητή και αθλήτρια να «δείξει την αξία του»; Ούτε κι αυτό ισχύει. Στη σκοποβολή δεν απαιτούνται τόσες υλικοτεχνικές υποδομές, που επιτρέπουν να κερδίσεις προπονούμενος έστω σε «ένα νταμάρι». Δεν είναι τόσο «φαντεζί σπόρ», δεν έχει τραβήξει σε τέτοιο βαθμό τα «φώτα της δημοσιότητας» (και τα φράγκα των χορηγών-πολυεθνικών). Δεν απαιτείται τρομακτική δύναμη ή ταχύτητα για να ευνοηθεί η κούρσα αναβολικών στεροειδών. Ωστόσο, υπάρχουν ουσίες που μειώνουν το άγχος και τον τρόμο των χεριών, που αυξάνουν την οξυγόνωση του εγκεφάλου και την αύξηση της αυτοσυγκέντρωσης κι αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη σκοποβολή όπως και σε πολλά ακόμα αθλήματα. Μια ματιά στους διεθνείς πίνακες με τις απαγορευμένες ουσίες για τη συμμετοχή στις αθλητικές διοργανώσεις αρκεί για να πειστούμε: Υπάρχουν ουσίες που απαγορεύονται σε όλα τα αθλήματα (πχ αναβολικά στεροειδή, διεγερτικά, ερυθροποιητικά –πχ ερυθροποιητίνη, εποετίνη α και β-, διουρητικά κλπ), υπάρχουν όμως και ουσίες που απαγορεύονται ιδιαίτερα για τη σκοποβολή: β-αναστολείς, κάνναβη, αλκοόλ.
Για του λόγου το αληθές, 2 από τους 56 αθλητές που πιάστηκαν διεθνώς ντοπαρισμένοι μεταξύ 1968 και 2000 (σε ένα δείγμα χιλιάδων εξετάσεων) ήταν σκοπευτές. Ποσοστό 3,5%, όχι μικρό, αν αναλογιστούμε ότι μιλάμε για ένα από τα 30 περίπου αθλήματα.
Το παράξενο βέβαια στα πιο πάνω στοιχεία δεν είναι το «2» ή το «56», αλλά οι χιλιάδες αθωώσεις. Σε ένα σύστημα όπου διακυβεύονται τρισεκατομμύρια δολάρια, διακρατικοί ανταγωνισμοί και συμφέροντα πολυεθνικών οι πιθανότητες να μη χρησιμοποιηθούν καθολικά τέτοιες ουσίες στο δρόμο για την κορυφή είναι μηδαμινές, κι όσοι έχουν ασχοληθεί με τα αθλήματα παραδέχονται ότι κάποια στιγμή αρχίζει η πίεση (που στη συνέχεια γίνεται υποχρέωση) για «βοηθήματα» και «συμπληρώματα». Είναι προφανές ότι μιλάμε :
1)για μια πολύ οργανωμένη φαρμακοβιομηχανία που τροποποιεί και βελτιώνει κάθε χρόνο τα φάρμακα και τις τεχνικές δοσολογίας, ώστε να δυσκολεύεται η ανίχνευση των ουσιών στις εξετάσεις . Ο Δρ Ντόναλντ Κάτλιν, υπεύθυνος ενός εργαστηρίου ελέγχου αντιντόπινγκ στις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωνε πριν μερικά χρόνια: «Ο ενημερωμένος αθλητής που θέλει να πάρει φάρμακα καταφεύγει σε ουσίες τις οποίες δεν μπορούμε να ελέγξουμε». Υπάρχει η τεχνική αποθήκευσης αίματος του ίδιου του αθλητή, που το προσθέτει στον οργανισμό λίγο πριν τον αγώνα. Αυτή η μέθοδος απαγορεύεται αλλά είναι μη ανιχνεύσιμη. Υπάρχουν επίσης τα διουρητικά κι άλλες ουσίες που «ξεγελάνε» τα διαγνωστικά κέντρα.
2) για να ένα πολύ διεθνές οργανωμένο κύκλωμα απολύτως ελεγχόμενης αποκάλυψης και συγκάλυψης της έκτασης χρήσης των αναβολικών. Στόχος των αποκαλύψεων είναι να δείξουν ότι το «σύστημα» σε γενικές γραμμές είναι δίκαιο, ότι είναι ρεαλιστικό να υπάρχουν κάποιοι «κακοί» αλλά είναι λίγοι και τιμωρούνται, ότι «ο καλός ανταμοίβεται». Αυτά βέβαια δεν ισχύουν ούτε στην πραγματική ζωή, άρα δεν ισχύουν πολύ περισσότερο και στον αθλητισμό «υψηλού επιπέδου.
3) Είναι σαφές ότι ακόμα και μέσα στο κύκλωμα αποκάλυψης και συγκάλυψης υπάρχει ιμπεριαλιστική ιεραρχία κι ανταγωνισμός. Η Ανατολική Γερμανία κι ΕΣΣΔ είχαν όντως τρομακτικό σύστημα ντόπινγκ κι εργαστήριο ανθρώπινων πειραματόζωων, αλλά αυτό το μάθαμε όταν κατέρρευσε η 2η υπερδύναμη του πλανήτη, η ΕΣΣΔ. Είναι απολύτως σίγουρο ότι οι ΗΠΑ έχουν ακόμα πιο εξελιγμένο σύστημα , αλλά θα το μάθουμε ίσως μόνο από μια παρόμοια γιγάντια πολιτική ανατροπή εκεί. Πάντως το γεγονός ότι πχ οι αμερικανοί σπρίντερ έχουν εμφάνιση «κτήνους», με σωματική διάπλαση που ξεχωρίζει παρασάγγας από τους υπόλοιπους, ούτε αυτό είναι τυχαίο. Από τις μάχες των «θηρίων» μαθαίνουμε καμιά φορά κι εμείς οι αδαείς ψήγματα της αλήθειας: γαλλικά και γερμανικά ρεπορτάζ αποκάλυπταν το 2014 -πάνω στον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό με τη Ρωσία- συνεντεύξεις με Ρώσους παράγοντες να αποκαλύπτουν ότι « το 99% της ολυμπιακής ομάδας της Ρωσίας (του 2012) είχε κάνει χρήση απαγορευμένων ουσιών», με ιστορίες κι αποκαλύψεις περί δωροδοκιών, νόμιμης συνταγράφησης ερυθροποιητίνης , σκόπιμες «παραλείψεις» στη δειγματοληψία, προπονήσεις με ψεύτικα ονόματα και αλλαγή των ημερομηνιών στις ετικέτες των δειγμάτων. «Οι αθλήτριες δεν γνωρίζουν, τους λένε να πάρουν ό,τι τους δίνουν», δήλωνε Ρωσίδα πρωταθλήτρια.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην Ελλάδα της ανάπτυξης η «Ντριμ Τιμ» της άρσης βαρών του Χρ. Ιακώβου κι αρκετοί Έλληνες με επιτυχίες στην Ολυμπιάδα του 2004 διέπρεψαν για χρόνια και πιάστηκαν εκ των υστέρων στα πράσα, όταν ο ελληνικός καπιταλισμός έμπαινε σε φάση παρακμής. Εν τω μεταξύ είχαν επιτελέσει τον «εθνικό» ρόλο τους, αυτόν του βαυκαλισμού και ταξικής άμβλυνσης της μέσης συνείδησης και των κατάλληλων αθλητικών προτύπων. Κεντέρης-Θάνου, Χαλκιά, Δεβετζή, Τουμπελέκου είναι μόνο κάποιες πιο ηχηρές περιπτώσεις που χρησιμοποιήθηκαν για «εθνικούς σκοπούς», κι έπειτα διασύρθηκαν εθνικώς και διεθνώς .
Εν τω μεταξύ η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή ανακοίνωσε δεκάδες θετικά δείγματα από τους συμμετέχοντες στους φετινούς Ολυμπιακούς του Ρίο (τα δυο αφορούν Έλληνες) , 30 εκ των οποίων ανήκουν σε αθλητές που κατέκτησαν μετάλλια το 2008 και το 2012…
Το πρόβλημα δεν είναι ο αθλητισμός αλλά ο καπιταλισμός.
Δεν κατηγορούμε κανέναν αθλητή και αθλήτρια ατομικά, ούτε τους φίλους του αθλητισμού. Οι επιλογές του εξαρτώνται από την οικονομική του κατάσταση, τις επαγγελματικές προοπτικές και τις προσωπικές του φιλοδοξίες, με δεδομένο ότι διακρίσεις σε πανελλαδικό και διεθνές επίπεδο τους εξασφαλίζουν όχι μόνο δόξα και το «γαμώτο», αλλά υλικά προνόμια με τα οποία εξασφαλίζει την υπόλοιπη ζωή του και της οικογένειάς του. Τα κίνητρα είναι σοβαρά (μεγάλα χρηματικά ποσά, έμμισθες θέσεις κι άλλα προνόμια από το κράτος, πριμοδότηση σπουδών, χώρια οι συμφωνίες με τους χορηγούς και η αξιοποίηση της δημοτικότητας), ειδικά σήμερα που η νεολαία καλείται συνήθως να διαλέξει μεταξύ δουλείας των 300 ευρώ, ανεργίας και μετανάστευσης. Έτσι λοιπόν ο νέος αθλητής και αθλήτρια γνωρίζει πολύ καλά ότι «αν μπεί στο χορό θα χορέψει», ρισκάροντας ακόμα και την υγεία και την υπόληψή του, αλλά αυτό τον καθιστά περισσότερο έρμαιο παρά ένοχο. Ούτε προφανώς η λύση βρίσκεται στα αντιντόπιγκ και τις τιμωρίες, άλλωστε τότε θα έπρεπε να αποκλειστούν όλοι και να καταργηθούν ο αγώνες… Η λύση βρίσκεται στην αποσύνδεση του αθλητισμού με το κέρδος κι αυτό δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο με την απαλλαγή της ανθρωπότητας από τον καπιταλισμό.
Μια ισορροπημένη σχέση μεταξύ φυσικής και πνευματικής εργασίας και άσκησης είναι βεβαίως απαραίτητη για κάθε άνθρωπο . Το μεγαλύτερο διάστημα ύπαρξής της, η ανθρωπότητα το πέρασε σε αταξικές κοινωνίες, με την άθληση να είναι φυσικό μέρος της καθημερινότητας, στην προσπάθειά της να επιβιώσει απέναντι στη φύση. Στα πρωτόγονα παιχνίδια το ζήτημα δεν ήταν να βγει κάποιος πρώτος αλλά το να πετύχει κάτι ολόκληρη η ομάδα. Το νόημα ήταν να βιώσουν και να αποκομίσουν κάτι όλοι. Ο Γάλλος Jacques Meunier περιέγραφε το πώς παίζουν ακόμη και σήμερα οι ινδιάνοι Morίs στην Αμαζονία: «Ο παίκτης που σκοράρει αυτόματα αλλάζει ομάδα. Με αυτό τον τρόπο οι νικητές αποδυναμώνονται και οι ηττημένοι ενισχύονται. Η διαφορά εξισώνεται με αυτό τον τρόπο». Στο μεγαλύτερο διάστημα της ύπαρξής του ο «αθλητισμός» δεν υπήρξε ανταγωνιστικός επειδή δεν αντανακλούσε κοινωνίες αντίπαλων τάξεων. Τα ανταγωνιστικά σπορ προέκυψαν μέσα από την ανάπτυξη των ταξικών κοινωνιών και θα εξαφανιστούν με τη σημερινή μορφή μαζί τους.
Γι αυτό λοιπόν, ας αθληθούμε για να ευχαριστηθούμε και να βελτιώσουμε την υγεία μας, αλλά με μέτρο κι έχοντας πάντα στο νου ότι ο αθλητισμός «βρωμάει» απ’ όπου κι αν τον πιάσεις. Δεν είμαστε κομπλεξικοί και χαιρόμαστε κάθε φορά που οι άνθρωποι ατομικά πετυχαίνουν ένα στόχο και βελτιώνουν τη ζωή τους, αλλά αυτό δεν είναι η πρόταση για να βελτιώσουμε την κοινωνία. Το πρόβλημα δεν είναι το ασήμαντο ποσοστό ανθρώπων που μπορεί να ανελιχθεί ή και να αλλάξει τάξη με τον ατομικό δρόμο, ακόμα και μέσα στην κρίση – το πρόβλημα είναι ότι ζούμε σε ένα τέτοιο σύστημα που είναι φτιαγμένο έτσι ώστε να επιτρέπει απολύτως ελεγχόμενα να υπάρχει αυτό το ασήμαντο ποσοστό, για να διαιωνίζει την κυριαρχία του στη συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας, χειραγωγώντας, εξατομικεύοντας, κατακερματίζοντας και μαζοποιώντας την. Και ο τρόπος για να αλλάξουμε την κοινωνία, απαλλάσσοντάς της από την παντοκρατορία του κέρδους, την εκμετάλλευση και την καταπίεση παραμένει συλλογικός. Διαφορετικά δεν θα υπάρξει.
