Το 1849 εγκαταστάθηκε, αν και λευκός, σε μια κοινότητα έγχρωμων στη Νέα Υόρκη, η οποία βρισκόταν σε μια έκταση που είχε δωρηθεί από έναν πλούσιο πολέμιο της δουλείας, τον Gerrit Smith, όπου κατέφευγαν έγχρωμοι τους οποίους βοηθούσαν να δραπετεύσουν. Οντας και ο John Brown πολέμιος της δουλείας διακατέχονταν από το όραμα ανάληψης ενεργού δράσης για την απελευθέρωση των δούλων.
Το 1855 ακολούθησε πέντε από τους γιους του στο Κάνσας για να βοηθήσει στις δυνάμεις που μάχονταν κατά της δουλείας. Κατέφθασε με ένα βαγόνι γεμάτο όπλα και πολεμοφόδια και γρήγορα έγινε και αρχηγός των ανταρτών της περιοχής.
Η λεηλασία μιας πόλης από τους οπαδούς της δουλείας, καθώς και οι απάνθρωπα σκληροί νόμοι για όσους βοηθούσαν έγχρωμους να δραπετεύουν, τον γέμισαν με ακόμα περισσότερο μίσος για τους δουλοκτήτες και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εκδίκηση αποτελούσε πλέον για αυτόν την μόνη επιλογή δράσης, κάτι σαν θεϊκή αποστολή και πως ο πόλεμος κατά της δουλείας ήταν ιερό καθήκον. Αλλωστε ήταν βαθειά θρήσκος, οπαδός του πρεσβυτεριανισμού.
Αρχισε λοιπόν να καταφεύγει σε κάθε μορφή βίας εναντίον των δουλοκτητών, είτε ανοιχτή, είτε συνωμοτική. Σε μια νυχτερινή επιδρομή για αντίποινα εναντίον οικισμού οπαδών της δουλείας η ομάδα του απήγαγε πέντε άντρες, τους οποίους τους βασάνισε μέχρι θανάτου, όπως έκαναν αυτοί στους ανυπάκοους δούλους. Μετά από αυτό το γεγονός, που έμεινε στην ιστορία ως «η σφαγή στο Pottawatomie», μόνο το όνομα «Γερο- Brown» αρκούσε για να προκαλεί τρόμο στους υποστηρικτές της δουλείας.
Σε αντίποινα απήχθησαν οι δυο γιοι του John Brown, αλλά σε μια σύντομη μάχη στο Black Jack τον Ιούνιο του 1856, οι δυνάμεις του νίκησαν κι έπιασαν 22 αιχμαλώτους με τους οποίους διαπραγματεύτηκε την απελευθέρωση των γιών του.
Σε μια επίθεση οπαδών της δουλείας στην πόλη Osawatomie του Κάνσας τον Αύγουστο του 1856, σκοτωθηκε ο ένας γιος του, αλλά μπόρεσε οχυρωμένος με 38 άντρες να αντιμετωπίσει επιτυχώς εφταπλάσια δύναμη, προκαλώντας την πολύ μεγάλες απώλειες και εν συνεχεία να επιχειρήσει επιτυχή απαγγίστρωση με ελάχιστες δικές του απώλειες. Η πόλη όμως λεηλατήθηκε από τους αντιπάλους του.
Την άνοιξη του 1858 ο John Brown συγκάλεσε συνέλευση έγχρωμων και λευκών στο Οντάριο για ίδρυση στα βουνά ενός καταφυγίου για δραπέτες σκλάβους. Πρότεινε κι ένα προσωρινό Σύνταγμα κι εξελέγη αρχηγός μιας «κυβέρνησης των βουνών» και κέρδισε και την ηθική και οικονομική υποστήριξη του Gerrit Smith, καθώς και πολλών διαπρεπών οπαδών της κατάργησης της δουλείας.
Το καλοκαίρι του 1859, εγκατέστησε το αρχηγείο του κοντά στο Ομοσπονδιακό Οπλουργείο Harpers Ferry στη Βιρτζίνια, το οποίο κατέλαβε τον Οκτώβρη συλλαμβάνοντας ως ομήρους 60 διαπρεπείς άντρες της περιοχής. Σκοπός του ήταν με αυτή την ενέργεια να ενθαρρύνει και κινητοποιήσει σκλάβους να δραπετεύσουν και να ενωθούν με τον απελευθερωτικό του στρατό και με τα χιλιάδες όπλα και πυρομαχικά που θα έπαιρναν από το Οπλουργείο, κινούμενοι νότια θα απελευθέρωναν και θα όπλιζαν τους δούλους. Αλλά δυστυχώς, το μεγαλόπνοο σχέδιό του δεν βρήκε απήχηση.
Γρήγορα περικυκλώθηκαν από επίλεκτες δυνάμεις του αμερικάνικου στρατού και μετά από αντίσταση 2 ημερών, λύγισαν και ο John Brown συνελήφθη τραυματισμένος, και δέκα από τους συντρόφους τoυ σκοτώθηκαν, ανάμεσα σε αυτούς και δυο γιοί του. Εν συνεχεία δικάστηκε και καταδικάστηκε για τις δολοφονίες, για εσχάτη προδοσία και για υποκίνηση σκλάβων σε εξέγερση και απαγχονίστηκε.
Στα μάτια των τότε ειρηνιστών ήταν ένας εγκληματίας και αλογοκλέφτης, μια και όντως έκλεβε άλογα για τον σκοπό που μάχονταν και είχε σκοτώσει πολλούς υποστηρικτές της δουλείας, καταφέρνοντας να ξεφεύγει από πολλές ενέργειες και επιδρομές, μέχρι την τελική σύγκρουση στο Harpers Ferry. Η δράση του και η εκτέλεσή του τον έκαναν μάρτυρα στον αγώνα κατά της δουλείας και η ιστορία του συνετέλεσε στην κορύφωση των τοπικών εχθροπραξιών που οδήγησαν στον Αμερικάνικο Εμφύλιο πόλεμο. Ετσι, παρόλο που ο βίος και πολιτεία του ήταν βαμμένες στο αίμα, η Ιστορία αναγνώρισε τις αγνές του προθέσεις και την ανιδιοτέλειά του, μια και η ψυχή του δεν μπορούσε να ανεχθεί το φριχτό «έννομο έγκλημα» της κτηνώδους μεταχείρισης εκατομμυρίων έγχρωμων και σήμερα είναι μια από τις αναγνωρισμένες ηρωϊκές μορφές της Αμερικάνικης Ιστορίας.
http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=XOJzSAbqHHQ
