O Πιέρ Πάολο Παζολίνι γεννήθηκε στην Μπολόνια στις 5 Μαρτίου του 1922 από τον Κάρλο Αλμπέρτο Παζολίνι, αξιωματούχο, γόνο παλιάς οικογένειας της Ραβέννας, και τη Ζουζάνα Κολούσι, δασκάλα σε δημοτικό σχολείο, από την Καζάρσα ντέλα Ντελίτσια του Φριούλι. Η στρατιωτική σταδιοδρομία του Κάρλο Παζολίνι υποχρεώνει την οικογένεια σε συχνές μετακινήσεις: από την Μπολόνια στην Πάρμα, από το Κονελιάνο στο Μπελούνο, όπου το 1925 γεννιέται ο αδελφός του, ο Γκουινταλμπέρτο. «Την εποχή εκείνη», γράφει ο Παζολίνι στον Αιρετικό εμπειρισμό «τα πήγαινα ακόμη καλά με τον πατέρα μου. Ήμουν εξαιρετικά ιδιότροπος, δηλαδή νευρωτικός, υποθέτω, αλλά καλός. Απέναντι στη μητέρα μου (έγκυος, αλλά δεν το θυμάμαι) είχα τη διάθεση που είχα και σε όλη μου τη ζωή, μια απελπισμένη αγάπη». Το 1968 απαντώντας σε ερώτηση του Τζόνυ Χάλιντεϊ σχετικά με την καταγωγή και την μόρφωσή του, ο συγγραφέας από την Μπολόνια αποκαθιστά τη σχέση με τους γονείς του: «Για πολύ καιρό πίστευα ότι το σύνολο της ερωτικής και συναισθηματικής μου ζωής ήταν αποτέλεσμα της υπερβολικής, σχεδόν τερατώδους αγάπης για τη μητέρα μου. Αρκετά πρόσφατα, όμως, συνειδητοποίησα ότι και η σχέση με τον πατέρα μου ήταν πάρα πολύ σημαντική. Πάντα πίστευα ότι απεχθανόμουν τον πατέρα μου, αλλά δεν ήταν έτσι στην πραγματικότητα• είχα συγκρουσιακή σχέση μαζί του, στις αντιπαραθέσεις μας ήμουν σε κατάσταση διαρκούς έντασης και βίαιης απολυτότητας. Πολύ ήταν οι λόγοι. Ο κύριος λόγος είναι ότι ήταν δεσποτικός, εγωιστής, εγωκεντρικός, τυραννικός και αυταρχικός, αν και ταυτόχρονα –όλως παραδόξως- αγαθός. Επιπλέων, ήταν στρατιωτικός, αξιωματούχος, και επομένως εθνικιστής. Συμπαθούσε τον φασισμό, και αυτός ήταν ένας ακόμα αντικειμενικός λόγος που δικαιολογούσε πλήρως την κόντρα. Και επιπροσθέτως, είχα πολύ δύσκολη σχέση με τη μητέρα μου. Μόνο τώρα το καταλαβαίνω, αλλά μάλλον εκείνη τον αγαπούσε πολύ και ίσως δεν της το ανταπέδιδε πλήρως, πράγμα που τον κρατούσε σε κατάσταση ανεξάντλητης έντασης. […]
»Πρόσφατα γράφοντας ένα από τα τελευταία έμμετρα θεατρικά μου, το Affabulazione, το οποίο πραγματεύεται τη σχέση πατέρα γιου, κατάλαβα ότι, κατά βάθος, μεγάλο μέρος της ερωτικής και συναισθηματικής ζωής μου δεν εξαρτάται από τη απέχθεια αλλά από την αγάπη μου για κείνον, μια αγάπη που κουβαλούσα μέσα μου από τότε που ήμουν ενάμισι έτους, ή ίσως δύο ή τριών, δεν ξέρω…».
Ο Παζολίνι γράφει τους πρώτους του στίχους στο Σάτσιλε, όπου πηγαίνει δημοτικό. Από το Σάτσιλε η οικογένεια μετακομίζει ξανά: εγκαθίσταται στην Ίντρια, επιστρέφει στο Σάτσιλε και, έπειτα, μεταφέρεται στην Κρεμόνα και σε διάφορα άλλα αστικά κέντρα του Βορρά. Κατά την καλοκαιρινή περίοδο, μητέρα και γιοι περνούν πάντα μέρος των διακοπών στην Καζάρσα. Το 1937, επιστρέφουν όλοι στην Μπολόνια όπου ο ποιητής φοιτά στο λύκειο Γκαλβάνι και στο πανεπιστήμιο («Ένα μέτριο και φασιστικό πανεπιστήμιο», σχολιάζει αργότερα, «οφείλω να εξαιρέσω τη φιγούρα της Λόνγκι, που υπήρξε, τα χρόνια εκείνα στην Μπολόνια, μεγάλης σημασίας και για μένα και για πολλούς από το ίδιο έτος μ’ εμένα ή μεγαλύτερα έτη»). Το 1941 ο Κάρλο Αλμπέρτο Παζολίνι, ο οποίος, στο μεταξύ, είχε γίνει υποστράτηγος, φεύγει για τον πόλεμο στην Ανατολική Αφρική• τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς, γιοι και σύζυγος πηγαίνουν, ως συνήθως, στην Καζάρσα. Ο Πιέρ Πάολο γράφει στοίχους και αλληλογραφεί με τους φίλους του από την Μπολόνια.
Στην Μπολόνια στη Libreria Antiguaria του Μάριο Λάντι, ο Παζολίνι εκδίδει με δικά του έξοδα τον Ιούλιο του 1942 την ποιητική συλλογή Ποιήματα στην Καζάρσα και, μάλιστα, γράφει γι’ αυτόν κριτική –τον Απρίλιο του ’43- ο Τζιανφράνκο Κοντίνι στο Corriere del Ticino. Μέχρι και οι ποιητές Τζιόρτζιο Καπρόνι και Αλφόνσο Γκάττο γράφουν ενθουσιώδης κριτικές για τα φριουλιάνικα ποιήματά του.
Το Χειμώνα του 1942-’43, ενώ ο Κάρλο Αλμπέρτο είναι φυλακισμένος στην Κένυα, η οικογένεια μεταφέρεται οριστικά στην Καζάρσα. Την επόμενη χρονιά ο Παζολίνι είναι φαντάρος στο Λιβόρνο: διαφεύγει, μετά τις 18 Σεπτεμβρίου και επιστρέφει στην Καζάρσα. Την Άνοιξη του 1944, ο αδελφές του Γκουίντο φεύγει στα βουνά της Κάρνια και προσχωρεί σε αντάρτικη ομάδα ως υπαρχηγός της Brigata Osoppo. Τον Απρίλιο του 1944 ο Παζολίνι δημοσιεύει μια μικρή επιθεώρηση με τον τίτλο Stroligùt di cà da l’ aga. Ο εξάδελφός του, Νίκο Ναλντίνι, ήταν ένας από τους νεότερους συνεργάτες. Στις 18 Φεβρουαρίου του 1945, ο ποιητής ιδρύει την Academiuta di lenga furlana (Ακαδημία της φριουλάνικης γλώσσας) που, μέσα στα επόμενα χρόνια, θα τυπώσει άλλα τρία τεύχη του περιοδικού και διάφορες ποιητικές συλλογές είτε του ίδιου του Παζολίνι είτε φίλων του (Ναλντίνι, Σέρρα).
Ακριβώς εκείνο το Φεβρουάριο, ο Γκουίντο δολοφονείται μαζί με τους συντρόφους του στο Πορτζούς, κοντά στα γιουγκοσλαβικά σύνορα, από φιλογκαριμπαλντικούς αντάρτες που είχαν περάσει από σλοβενικό έλεγχο. Ακόμα φρικτότερο καθιστά το τέλος του το γεγονός ότι είχε ήδη γλυτώσει, σε πρώτη φάση, τη σφαγή, και ότι, ήδη τραυματισμένο, τον κυνήγησαν, τον εντόπισαν και τον σκότωσαν. Το Νοέμβριο του 1945, ο Πιέρ Πάολο παίρνει πτυχίο φιλολογίας στην Μπολόνια και συζητάει με τον καθηγητή Κακλατέρα την εκπόνηση διδακτορικού με τίτλο Ανθολογίας της ποίησης του Πάσκολι• εισαγωγή και σχόλια, (Antologia della lirica pascoliana• introduzione e commenti).
Πριν το τέλος του χρόνου επιστρέφει στην Καζάρσα, μετά τη φυλάκισή του, ο πατέρας του, Κάρλο Αλμπέρτο, άρρωστος και συντετριμμένος από το θάνατο του μικρότερου γιου του. Ανάμεσα στο 1947 και το 1949, ο Παζολίνι διδάσκει στη μέση εκπαίδευση σε ένα χωριουδάκι κοντά στην Καζάρσα, το Βαλβαζόνε. Τα ποιήματα που έγραψε μεταξύ ’43 και ’49 (τα οποία συμπεριλήφθηκαν, το 1958 στην συλλογή Το αηδόνι της καθολικής εκκλησίας) αποκαλύπτουν την κοινωνική και λογοτεχνική στάση, καθώς και τον πολιτικό προσανατολισμό του νεαρού συγγραφέα: το τελευταίο μέρος της συλλογής Το αηδόνι φέρει τον τίτλο Η ανακάλυψη του Μαρξ. Την ίδια περίοδο, μετά τις διαμάχες των εργατών στο Φριούλι γράφει το πεζό Οι μέρες του αγαθού ντε Γκάσπερι (I giorni del lodo De Gasperi), που θα συνενωθεί με το μυθιστόρημα Το όνειρο μιας υπόθεσης (Il sogno di una cosa), το οποίο εκδόθηκε το 1962.
Τα χρόνια στην Καζάρσα είναι ανεξίτηλα. Όπως και η αναχώρηση – η φυγή όπως την ορίζει ο Παζολίνι- από τα μέρη αυτά. Το γεγονός ότι το φθινόπωρο του 1949 κατηγορήθηκε για διαφθορά ανηλίκων και προσβολή της δημοσίας αιδούς κάνει το βίο αβίωτο στο νεαρό εκπαιδευτικό. Τον Ιανουάριο του 1950, φεύγει με τη μητέρα του στη Ρώμη, και ζει, αρχικά, πολύ δύσκολα, καθώς είναι «ένας απελπισμένος άνεργος, από αυτούς που καταλήγουν να αυτοκτονήσουν». Αρχικά μένει στην πλατεία Κοτσαγκούτι, στο Πόρτικο ντ’ Οτάβια, μετά σε μια κωμόπολη, στο Πόντε Μάμολο, κοντά στο σωφρονιστήριο της Ρεμπίμπια. Ο πατέρας του στο μεταξύ, έχει πάει μαζί τους και ο Παζολίνι καταφέρνει επιτέλους να πάρει μια θέση διδάσκοντα στο Τσιαμπίνο, με εικοσιεπτά χιλιάδες λίρες το μήνα• αργότερα χάρη στον Μπασάνι, εργάζεται ως σκηνογράφος κινηματογράφου, πράγμα το οποίο διευκολύνει, λίγο αργότερα, η μετακόμιση με τους γονείς του στο Μοντεβέρντε, στην οδό Φοντεϊάνα. Το ’52, ο συγγραφέας επιμελείται για τις εκδόσεις Guanda, μαζί με τον Μάριο Ντελ’ Άρκο, την ανθολογία Διαλεκτική ποίηση του 1900 (Poesia dialettale del Novesento), την οποία θα ακολουθήσει το ’55 το Ιταλικά τραγούδια – Λαϊκή ιταλική ποίηση (Canzionere italiano – Antologia della poesiapopolare). Το 1954, εκδόθηκε η συλλογή με τα φριουλάνικα ποιήματά του, Η πιο ωραία νιότη (La meglio gioventù).
To 1955, ο Παζολίνι, μαζί με τον Ρομπέρτο Ροβέσι, τον Φραντζέσκο Λεονέτι, τον Άντζελο Ρωμανό και τον Φράνκο Φορτίνι, εργάζεται στο περιοδικό Officina, το οποίο αποτελεί, παρά την βραχεία διάρκειά του (στο κλείσιμό του συντελεί, το 1959 και ένα επίγραμμα του Παζολίνι εναντίον του Πίου XII), σημαντική μαρτυρία της στάσης των ιταλών διανοουμένων απέναντι στα προβλήματα που αντιμετωπίζονται, ως επί το πλείστον, με συντηρητισμό και κομφορμισμό. Τα Πάθος και ιδεολογία (Passione e idologia, 1960) οι στίχοι Η θρησκεία των καιρών μου (La religione dem mio tempo, 1961) αντιπροσωπεύουν την συμβολή του Παζολίνι στο Officina.
Το 1955 είναι η χρονιά στην οποία ο Παζολίνι δημοσίευσε την πρώτη μεγάλη λογοτεχνική επιτυχία του, το μυθιστόρημα που ωρίμαζε μέσα του μέχρι το ’50: Τα παιδιά της ζωής (Ragazzi di vita). Το βιβλίο δεν έχει μόνο την αξία του σπαρταριστού ντοκουμέντου, και ακόμα μέχρι σήμερα παραμένει ακέραιη η θλιβερή ποίηση της συγκέντρωσης των αγοριών και μικρών παιδιών σε ένα είδος αστικής ερήμου, με τις μακροσκελείς νυχτερινές σκηνές των ανελέητων και ωμών πράξεων, στις οποίες ενσκήπτει ο θάνατος• ο οποίος περιγράφεται ολοκληρωτικά μόνο στο τέλος, όταν ο μικρός Τζενέζιο παρασέρνεται από το ποτάμι, με τρόπο που απέχει από τη δραματική κραυγή και αναλαμβάνει τη λειτουργία του συμβόλου. Γι’ αυτό το βιβλίο ο Παζολίνι δικάζεται για «αισχρότητα»: η κατηγορία σήμερα είναι ανυπόστατη αλλά, τα χρόνια εκείνα, όσο παράλογη κι αν ήταν, είχε σαφές διωκτικό νόημα.
Με τη συλλογή ποιημάτων Οι στάχτες του Γκράμσι (Le ceneri di Gramsci, 19557) –βραβευμένη την ίδια χρονιά στο Βιαρέτζο- ο Παζολίνι αναγνωρίζεται ως μεγάλος ποιητής: στο δρόμο που χαράσσεται στη νεότερη, πολιτικά στρατευμένη ποίηση, χωρίς, ωστόσο, να αρνείται την έκφραση της αμφιβολίας, της αφωνίας ή της ακαταμάχητης χαράς. Στο τέλος του 1958 πεθαίνει ο πατέρα του: «Δεν ήθελε να θεραπευτεί, στο όνομα της ρητορικής ζωής του. Δεν μας άκουγε, εμένα και τη μητέρα μου, διότι μας περιφρονούσε. Ένα βράδυ γύρισα στο σπίτι, και ίσα που πρόλαβα να τον δω πριν πεθάνει».
Το 1959 δημοσιεύει το μυθιστόρημα Μια βίαιη ζωή (Una vita violenta). Με το βιβλίο αυτό ο Παζολίνι γίνεται ένας από τους ελάχιστους Ιταλούς συγγραφείς που η φήμη τους ξεπέρασε, την εποχή εκείνη, τα σύνορα της πατρίδας τους. Είναι η άλλη πλευρά αυτού που μπορούμε να ονομάσουμε «δίπτυχο των λαϊκών συνοικιών της Ρώμης». Ακόμα πιο συμπαγές και δραματικό έργο, σε σχέση με Τα παιδία της ζωής, έχει έναν αληθινό πρωταγωνιστή στο πρόσωπο του παιδιού Τομάζο Πούτζιλι. Τίποτα δεν έχει αφαιρέσει ο χρόνος από την απελπισμένη και άγρια ομορφιά του βιβλίου, από την καθαρότητα των γραμμών ενός δράματος στέρεα δομημένου με λόγο που δεν μπορεί να τροποποιηθεί: το δράμα ενός αποκλεισμένου νεαρού που δραπετεύει από το είναι του και που, τελικά απεκδύεται από την ίδια την ύπαρξή του. Και σε αυτό το μυθιστόρημα το σκηνικό είναι η Ρώμη των απόκληρων, κι εδώ πρωταγωνιστές είναι τα «χαμίνια», και πολλές από τις ηρωικές πράξεις είναι εγκληματικά τεχνάσματα «της πιάτσας», που παραπαίουν ανάμεσα στο «σκοτώνω της ώρα μου» και το «επιβιώνω». Αφήγηση λιγότερο σκοτεινή από την προηγούμενη και πολύ λιγότερο παιδικοί οι χαρακτήρες της: όμως, είναι εξίσου αδυσώπητος στην παρατήρηση και την κριτική της σωματικής και ηθικής ένδειας, ενώ έχει τελειοποιήσει τη χρήση του ισιώματος της αργκό. Τα παιδιά της ζωής αφήνουν χώρο στη θανάσιμη ακρίβεια που επισκιάζει τη σύντομη ζωή του Τομάζο, οδηγώντας τον σταδιακά στο θάνατο, που έχει τη δική του ξεχωριστή λογική στις δυσκολίες που κάθε άνθρωπος αντέχει να ζήσει.
Από το 1960 ο Παζολίνι ανακαλύπτει τον κινηματογράφο ένα μέσο έκφρασης εκπληκτικά πρόσφορο στις υφολογικές αναζητήσεις του και στην ανάγκη του για άμεση οπτική επικοινωνία . Το ωραιότατο Ακατόνε (1961) συμπληρώνει τον αρχικό διάλογο με τα μυθιστορήματα των υποβαθμισμένων συνοικιών, δεν αποτυπώνει στην εικόνα παρά μόνο ό,τι εξαίσιο ή αποτρόπαιο διέφυγε στον γραπτό λόγο. Μέσα σε λίγα χρόνια ο Παζολίνι γυρίζει μια σειρά από ταινίες στις οποίες έχει αφομοιώσει και έχει υπερβεί κάθε κατάκτηση του νεορεαλισμού, και οι οποίες τον κατατάσσουν ανάμεσα στους καλύτερους Ιταλούς σκηνοθέτες. Ακατόνε (Accattone), 1961 Μάμα Ρόμα (Mamma Roma), 1962• Η Ρικότα, επεισόδιο απ’ τη συλλογή RoGoPaG, (La ricotta), 1963• La rabbia, πρώτο μέρος 1963• Comizi d’ amore, 1964• Sopraluogli in Palestina, 1964• Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (Il vangelo secondo Matteo), 1964• Πουλιά παλιόπουλα (Uccellacci e uccellini), 1966• Οι Μάγισσες (Le streghe – La Terra vista dalla Luna), 1967• Οιδίπους (Edipo re), 1967• Che cosa sono le nuvole? επεισόδιο από το Capriccio all’ italiana, 1968• Θεώρημα (Teorema), 1968• La sequenza del fiore di carta επεισόδιο από το Amore e rabbia, 1969• Χοιροστάσιο (Porcile), 1969• Μήδεια (Medea), 1969• Appunti per un orestiade africana, 1970• Η «τριλογία της ζωής» ή του «έρωτα»: Το Δεκάμερο (Il Decameron), 1971• Οι Μύθοι του Καντέρμπουρι (I Racconti di Canterbury), 1972• Χίλιες και Μία Νύχτες (Il fiore delle Mille e una Notte), 1974• και, τέλος, το Σαλό ή 120 Μέρες στα Σόδομα (Salò o le 120 giornate di Sodoma), 1975.
Συχνά έντονα συζητημένες, αυτές οι ταινίες αντανακλούν πιστά τα στάδια της διανοητικής και ηθικής εξέλιξης του δημιουργού τους• που δημιουργεί, με όποιο μέσο του προσφέρεται από την ανθρώπινη καλλιτεχνική κληρονομιά, είτε είναι μουσική, είτε ζωγραφική, είτε λογοτεχνία, ένα ύφος το οποίο αναπαριστά πάντα λυρικά την αφήγηση. Τέτοια εσωτερική εξέλιξη φέρει τον Παζολίνι σε αποτελέσματα πραγματικά υψηλά και πρωτοποριακά στην ποιητική: διότι στη Θρησκεία των καιρών μου, στην Ποίηση σε σχήμα ρόδου (1964), στο Trasumanar e organizzar (1971), το προσωπικό ημερολόγιο, η ολοένα και πιο πικρή πολεμική, ώσπου να γίνει το πρόσωπό του δημόσιο, η άρνηση του εφησυχασμού, μια απελπισμένη αγάπη για ζωή, ο ίδιος ο επώδυνος έρωτας, έχουν αποχρώσεις ελευθερίας και θάρρος που λίγοι διαθέτουν στην Ιταλία, και εκφράζονται με ένα ύφος το οποίο έκανε τους πάντες να μιλάνε για υπέροχη μανιέρα, για πένθιμο πάθος και μπαρόκ.
Συγχρόνως, δημοσιεύονται και άλλα αφηγηματικά έργα, όπως το μυθιστόρημα Το όνειρο μιας υπόθεσης, τα διηγήματα Ali dagli occhi azzuri (1965) και το αφήγημα Θεώρημα (Teorema 1968), στο οποίο είναι προφανείς η μεταφορά του θρησκευτικού νοήματος, μέσα από τη θεϊκή εισβολή σε μια τυπική, αστική οικογένεια στο Μιλάνο. Τα τελευταία χρόνια –στην αξιολόγηση του καλλιτεχνικού του προφίλ χρειάζεται οπωσδήποτε να υπογραμμιστεί η ευστροφία και η αέναη δραστηριότητα, η εξαιρετική δημιουργικότητα του Παζολίνι- εντατικοποιεί τις κριτικές και δοκιμιακές παρεμβάσεις του, μερικές από τις οποίες έχουν συγκεντρωθεί στον Αιρετικό εμπειρισμό (1972) και στα Κουρσάρικα γραπτά (1975). Ο Παζολίνι υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους προβοκάτορες διανοητικών σκανδάλων: μπορεί να πει κανείς ότι ήταν προβοκάτορας ήδη από την εποχή που ήταν αφανής ποιητής και φιλόλογος , αν και, σίγουρα, με τρόπο λιγότερο ηχηρό• άλλωστε, ο αριθμός των καταγγελιών –μερικές από τις οποίες ήταν αβάσιμες ή εντελώς φανταστικές- που επέσυρε προς το πρόσωπό του έχει από μόνος του σημασία. Αυτά τα γραπτά αμφισβήτησης προορίζονταν να πυροδοτήσουν βίαιες αντιδράσεις και κριτικές, επειδή αντανακλούσαν, επίσης με διαφανή τρόπο, τις προσωπικές τραγωδίες στη ζωή του Παζολίνι• το ότι τις εμπιστεύτηκε, ανυπεράσπιστος, στα μάτια και το στόμα κάθε αναγνώστη ή θεατή ηχούσε ακόμα και σαν ξεδιαντροπιά και πρόκληση στο μαρτύριο.
Όστια, ξημερώματα της 2ης Νοεμβρίου του 1975
Τα ξημερώματα της 2ης Νοεμβρίου του 1969 ο Παζολίνι βρίσκεται δολοφονημένος σε ένα αμμώδες ξέφωτο κοντά στην Όστια, μέσα σε παράγκες και σκουπίδια. Το πτώμα έφερε σημάδια άγριας κακοποίησης: το πρόσωπο ήταν σχεδόν παραμορφωμένο, μώλωπες, πληγές, σε όλο το σώμα, σπασμένα δάκτυλα, πλευρά και στέρνο, καρδιά διαλυμένη. Ώμοι, θώρακας, και ισχία, με φανερά τα ίχνη από λάστιχα αυτοκινήτου, κάτω από το οποίο είχε συνθλιβεί. Για τον άγριο φόνο ομολόγησε και καταδικάστηκε ως ένοχος, σε φυλάκιση 9 ετών και 7 μηνών, ένας εκπορνευόμενος 17χρονος, ο Τζουζέππε Πελόζι (Giuseppe Pelosi) ο επονομαζόμενος και Πίνο (Pin ο βάτραχος). Όμως η βιαιότητα είναι πάρα πολύ για να δικαιολογήσει ένα σεξουαλικό έγκλημα ή μια απλή οικονομική διαφορά.
Οι αρχικές υποψίες ενισχύθηκαν όταν το 2005, τριάντα χρόνια μετά ο Πελόζι απέσυρε την ομολογία του, δηλώνοντας πως πλέον ήταν νεκροί όλοι όσοι απειλούσαν τον ίδιο και την οικογένειά του, κάτι που του επέτρεπε πλέον να πει την αλήθεια. Σύμφωνα με τα όσα δήλωσε, αλλά και την έρευνα των Σικελών δημοσιογράφων Τζουζέππε Λο Μπιάνκο και Σάντρα Ρίτσα, η δολοφονία του Πιερ Πάολο Παζολίνι, ήταν καθαρά πολιτικό και όχι σεξουαλικό έγκλημα.
Η έρευνα της Ιταλικής δικαιοσύνης σχετικά με τη δολοφονία Παζολίνι άρχισε εκ νέου μετά την αναίρεση του Πελόζι αλλά οι δικαστές αποφάσισαν ότι δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία για να συνεχιστεί.
Είναι θαμμένος στην Καζάρσα, στο αγαπημένο του Φριούλι.
Πηγές: Πιέρ Πάολο Παζολίνι, Το μακρύ ταξίδι της άμμου, εκδόσεις Ηλέκτρα, Αθήνα 2006, Το Βήμα, Repubblica.it
http://www.koinotopia.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=619%3A2011-08-21-17-32-01&catid=16%3A2010-07-12-21-15-46&Itemid=12&lang=el
