Στο κρίσιμο οκτάμηνο από το Μάρτιο μέχρι τον Οκτώβριο του 2012, ο κυνισμός πότισε το λεξιλόγιο στον ελληνικό Τύπο. Τον επικύρωναν οι «σκούπες» για τις οποίες διαβάσαμε εκατοντάδες φορές, αναφορικά με επιχειρήσεις που απευθύνονταν σε ανθρώπους, οι οποίοι όμως έπρεπε να σαρωθούν από τους δρόμους και το βλέμμα μας, σαν αναλώσιμα, μιαρά και επικίνδυνα απορρίμματα. Είναι αυτοί τους οποίους η Χρυσή Αυγή αποκάλεσε «σκουπίδια», συναντώντας περίσσια κατακραυγή από τα ίδια μίντια που κατά κόρον πρόβαλαν (επίσης με περίσσια ευκολία) τις «σκούπες» και τις επιτυχίες τους. Η μεγάλη «σκούπα για τη λαθρομετανάστευση» συμπληρώθηκε από μικρότερες «σκούπες» για την εγκληματικότητα, την παραβατικότητα, το παραεμπόριο, τα ναρκωτικά, την πορνεία, κι όλα αυτά συσχετισμένα στα δημοσιεύματα με την παρουσία των μεταναστών, που έτσι μεταμορφώνονταν σε πηγή κάθε δεινού του τόπου.
Αλλά εκεί όπου αυτή η πρακτική απέκτησε διαστάσεις εκστρατείας αποστροφής προς τους μετανάστες ήταν με την έκταση που δόθηκε και το λόγο που χρησιμοποιήθηκε για να μιλήσουν γι’ αυτούς ως «άμεση απειλή για τη δημόσια υγεία». Πολύ προτού διαβάσουμε στα έντυπα μύδρους κατά της βουλευτή της Χρυσής Αυγής Ε. Ζαρούλια, που αποκάλεσε τους μετανάστες «κάθε λογής υπάνθρωπο, τριτοκοσμικό που έχει εισβάλει στην πατρίδα μας, με τις κάθε λογής αρρώστιες που κουβαλάει», διαβάζαμε –και μάλιστα επί μήνες– τρομακτικούς τίτλους και ανατριχιαστικές περιγραφές για τη «νοσηρότητα» της ύπαρξής τους.
Ήδη από τις αρχές Μαρτίου του 2012 και έως τις εκλογές πέρυσι το Μάιο, ο Τύπος κατακλύστηκε με δεκάδες δημοσιεύματα, τα οποία, υιοθετώντας πλήρως και αναπαράγοντας τις επικλήσεις κυβερνητικών παραγόντων περί «υγειονομικής βόμβας από τους μετανάστες, έτοιμης να εκραγεί», με φορτισμένη γλώσσα έσπερναν τον πανικό: «2.042 ανθυγιεινές εστίες στο κέντρο της πρωτεύουσας – Κατά δεκάδες στοιβάζονται οι παράνομοι μετανάστες», «Τριτοκοσμικές συνθήκες – Σε εκατοντάδες κτίρια όπου διαμένουν άνθρωποι έχουν εντοπιστεί τρωκτικά, βουνά σκουπιδιών», «“Ανθυγιεινές εστίες” χαρακτηρίζονται ολόκληροι δρόμοι στο κέντρο με παρουσία αλλοδαπών, τοξικομανών, απορριμμάτων, ούρων, αφοδευμάτων», «Άνθρωποι και ποντίκια σε 500 κτίρια – Τριτοκοσμικές εικόνες σε εγκαταλειμμένα κτίσματα και πολυκατοικίες στις οποίες διαμένει μεγάλος αριθμός αλλοδαπών – Κτίρια υγειονομικές βόμβες. Απορρίμματα και ούρα τρωκτικών παντού. Δυσοσμία. Κίνδυνος νοσημάτων. SOS», «Η κραυγή των κατοίκων. Άγιος Παντελεήμονας: “Aυθαίρετα μετατρέπουν χώρους σε μαγειρεία ή υπνωτήρια και κινδυνεύει η υγεία μας” καταγγέλλουν οι κάτοικοι για μια κατάσταση που κάνει την περιοχή κέντρο συγκέντρωσης κάθε μαφίας και παραβατικότητας».
Οι «γιγαντιαίες επιχειρήσεις σκούπα για όσους παρανομούν στο κέντρο με στόχαστρο τους λαθρομετανάστες, το παραεμπόριο, τα ναρκωτικά και την πορνεία με πρώτο σταθμό τα κτίρια υγειονομικές βόμβες», απασχόλησαν δεκάδες εκτενή δημοσιεύματα που υποδαύλιζαν τον φόβο. Η «σκούπα» συνυπήρχε με το «συναγερμό», τη «βόμβα», τα «λοιμώδη», το «μεσαίωνα» και τις «εφόδους», περιγράφοντας σκηνές εφιαλτικές: «Σπίτια -τρώγλες και εστίες μόλυνσης», «Συναγερμός για τους λαθρομετανάστες – δραματική αύξηση νοσημάτων, όπως η λοίμωξη HIV, η ηπατίτιδα B και C, η ελονοσία και η φυματίωση, ενώ σε μεγάλο ποσοστό εμφάνιζαν δερματικά αποστήματα και γάγγραινα, ψώρα και φθειρίαση, εξανθήματα στρεπτόκοκκου και σταφυλόκοκκου», «Κορμιά με πληγές, συγκατοικούν με ποντίκια και κατσαρίδες». Και το αποκορύφωμα: «Υψηλό λοιμογόνο φορτίο “κουβαλούν” μαζί τους οι εκατοντάδες χιλιάδες λαθρομετανάστες – Αποκαλυπτικά στοιχεία για τον όγκο της υγειονομικής βόμβας των μεταναστών: Επιδημία AIDS σε Έλληνες ασθενείς αλλά με στελέχη του ιού HIV ασιατικής, αφρικανικής και πρώην σοβιετικής προέλευσης!» Και όλα αυτά συχνά διανθισμένα με επιπλέον επισημάνσεις –για όσους δεν το εμπέδωσαν– ότι «η έκρηξη νοσημάτων οφείλεται στην ανεξέλεγκτη ροή λαθρομεταναστών».
Μία μόλις εβδομάδα πριν από τις εκλογές του Μαΐου, η «απειλή» παρουσιάστηκε να ενσαρκώνεται στο σκαμμένο πρόσωπο (εκτεθειμένο σε κάθε μέσο) και την υποθηκευμένη ζωή μιας ξένης: «Ρωσίδα ιερόδουλος σκορπά τον τρόμο», «Πανικός… 21χρονη ιερόδουλος από τη Ρωσία μεταδίδει τον ιό του έιντζ σε οίκο ανοχής όπου εργάζεται παράνομα», «Τρόμος για όσους έπαιξαν ρωσική ρουλέτα» έγραφαν, συμπληρώνοντας ότι «δεν είχε άδεια παραμονής» ως επιβαρυντικό στοιχείο. Ένας νέος γύρος τρόμου για τις παλαιές και νέες αρρώστιες «λόγω της αθρόας προσέλευσης μεταναστών» ξεκίνησε συνεπικουρούμενος από δηλώσεις ιθυνόντων για: «Απασφαλισμένη υγειονομική βόμβα οι μολυσμένες με HIV ιερόδουλες – Η υγειονομική βόμβα του AIDS ξέφυγε από το γκέτο των παράνομων αλλοδαπών».
Όταν, μάλιστα, οι επόμενοι έλεγχοι έδειξαν ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εκδιδόμενων που συνελήφθησαν και βρέθηκαν οροθετικές δεν ήταν ξένες, η κατάρρευση του μύθου περί των «αλλοδαπών που σκορπούν τον τρόμο» αποδόθηκε από κάποια δημοσιεύματα αποκλειστικά στο γεγονός ότι «με τη σύλληψη της Ρωσίδας, οι αλλοδαπές κυριολεκτικά εξαφανίστηκαν από την “πιάτσα” και οι έλεγχοι αφορούσαν σχεδόν αποκλειστικά Ελληνίδες». Έκτοτε πολλά δημοσιεύματα θα επέμεναν να θυμίζουν ότι όλα ξεκίνησαν από τη «Ρωσίδα», ενώ θα πρόβαλαν καθημερινά τον αριθμό των νέων οροθετικών και την εθνικότητά τους, εφόσον ανάμεσά τους υπήρχαν ξένες. Τη δε ημέρα των εκλογών του Μαΐου, εκτενή αφιερώματα ανέλυαν «τον χάρτη της πορνείας ανά εθνικότητα» και «τις πιάτσες των γυναικών του μολυσμένου έρωτα ανά φυλή», εξηγούσαν πως «δεκάδες ροζ γραφεία στέλνουν κατ’ οίκον αλλοδαπές, χωρίς να τις έχουν περάσει από ιατρικές εξετάσεις», διευκρίνιζαν πως «τα κλειδιά των πορνείων βρίσκονται στα χέρια συμμοριών αλλοδαπών» και έδιναν το λόγο σε ανώνυμους αξιωματικούς για να δηλώσουν πως «το πρόβλημα είναι “εισαγόμενο”».
Η υπόθεση με τις οροθετικές αποτελεί επιτομή του πώς σημαντική μερίδα του Τύπου λειτούργησε με αυτοματισμούς και δίχως δεύτερη σκέψη. Οι φωτογραφίες τους παρέλασαν στα μίντια. Δηλώσεις κυβερνητικών παραγόντων που σε ρόλο Εισαγγελέα υποστήριζαν ότι «η δημοσιοποίηση είναι επιτρεπτή, γιατί γνώριζαν ότι είναι φορείς της μολυσματικής ασθένειας και συνειδητά τη διέσπειραν διαπράττοντας κακουργηματική πράξη» δεν αναπαράχθηκαν απλώς, αλλά υιοθετήθηκαν από κείμενα τα οποία –πριν καν απαγγελθούν κατηγορίες– επικαλούμενα ανώνυμες «πληροφορίες» και εκτιμήσεις «παραγόντων» έγραφαν ότι «η Ρωσίδα διέσπειρε αλόγιστα τον ιό του AIDS» ή «το πιο τραγικό είναι ότι κάποιες γνώριζαν και σκορπούσαν το θάνατο στα στέκια του έρωτα».
Αν στην περίπτωση της γενικής «υγειονομικής βόμβας που συνιστούν οι μετανάστες» δεν υπήρξε ένα ρεπορτάζ –ή έστω η απορία– για το πώς συμβάλλει στην αντιμετώπιση της «απειλής» η απαγόρευση (που θεσπίστηκε εκείνο το διάστημα) παροχής δωρεάν περίθαλψης σε όσους δεν διαθέτουν νομιμοποιητικά έγγραφα, στην περίπτωση των οροθετικών εκδιδόμενων δεν υπήρξε ένα ρεπορτάζ για τη δική τους περίθαλψη και τις συνθήκες τους στη φυλακή. Μέσα στη γενικευμένη προβολή του φόβου και του πανικού, μόλις δύο δημοσιεύματα απασχόλησαν οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας έξω από την Ευελπίδων με πανό που έγραφαν: «Είμαστε οροθετικοί στην αξιοπρέπεια». Και, ελάχιστος χώρος υπήρξε για τις καταγγελίες της Γ. Γ. Ισότητας, του ΚΕΘΕΑ, του Συνηγόρου του Πολίτη, των εργαζόμενων στο ΚΕΕΛΠΝΟ και άλλων σχετικών φορέων για τους αστυνομικού τύπου υγειονομικούς ελέγχους, την παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και του ιατρικού απόρρητου, την προσβολή της αξιοπρέπειας, καθώς και το στιγματισμό και εκ νέου θυματοποίηση γυναικών, συχνά βεβαρημένων από την τοξικομανία, την εκμετάλλευση και το trafficking.
Όσο για το trafficking, ακόμη και σαν λέξη υπήρξε σχεδόν προγραμμένη. Σε ένα μόνο άρθρο διαβάσαμε πως «η 22χρονη Ρωσίδα ήταν υπό τον έλεγχο της ρωσικής μαφίας» και σε ελάχιστα ρεπορτάζ πως ανάμεσα στις εκδιδόμενες χωρίς άδεια υπάρχουν χιλιάδες γυναίκες θύματα εμπορίας, πως εκμεταλλευόμενοι δεισιδαιμονίες στις Νιγηριανές «κάνουν μάγια» για να τις αναγκάσουν να είναι πειθήνιες σκλάβες του σεξ ή ότι εγκληματικές οργανώσεις φέρνουν χορεύτριες που εξαναγκάζουν στην πορνεία. Και μόνο σε ένα δημοσίευμα διαβάσαμε τις θέσεις της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, για το πόσο αόρατη παραμένει η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων εμπορίας στην Ελλάδα, καθώς σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 2011 αναφέρθηκαν μόλις 95 θύματα. Αλλά και για τη μοίρα που παρά τις διεθνείς συμβάσεις τούς επιφυλάσσεται στην χώρα μας: «Γυναίκες και κορίτσια που έχουν εξωθηθεί στην πορνεία, έχοντας διαπράξει συχνά παραβιάσεις του νόμου περί μετανάστευσης, συνήθως υπό την καθοδήγηση των διακινητών, δεν λαμβάνουν την απαραίτητη προστασία, αλλά θεωρούνται παράνομες αλλοδαπές και εκδιδόμενες, και συχνά απελαύνονται».
Το κύμα πανικού στα μίντια για την «υγειονομική βόμβα των λαθρομεταναστών» αλλά και την απειλή των «παράνομα εκδιδόμενων γυναικών, συνήθως αλλοδαπών» δεν εξάντλησε τα πολιτικά του οφέλη με τις εκλογές. Ωστόσο, σίγουρα, όπως έγραψε επικρίνοντας τον τρόπο χειρισμού της υπόθεσης η Μαριάνα Τζιαντζή: «Η εμβληματική εικόνα των εκλογών ήταν ένα έγχρωμο φωτογραφικό δωδεκάπτυχο: δώδεκα οροθετικές ιερόδουλες, δώδεκα θηλυκοί απόστολοι του θανάτου, δώδεκα υγειονομικές βόμβες (εκ των οποίων οι δέκα «made in Greece»). Επιτέλους, ο εχθρός έχει πρόσωπο και ονοματεπώνυμο, έχει πατρίδα…» Όπως ξένη πατρίδα συνέχισε να έχει ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία και μετεκλογικά, με συχνά δημοσιεύματα για το πόσες «παράνομες» προσήχθησαν και έμφαση στην εθνικότητα, πόσες βρέθηκαν οροθετικές, πόσοι πελάτες κάλεσαν την γραμμή του ΚΕΕΛΠΝΟ, πόσοι «μολύνθηκαν από τις ιερόδουλες». Με πανομοιότυπους τίτλους για «εφιαλτικές διαστάσεις», αναπαρήγαγαν στην ουσία αστυνομικά δελτία τύπου για τις «επιχειρήσεις σκούπα» στην Αθήνα.
Από τον Αύγουστο του 2012, η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της επιχείρησης «Ξένιος Ζευς» παρήλαυνε από τις εφημερίδες με ειδικό κεφάλαιο αφιερωμένο σε εκδιδόμενες, οίκους ανοχής και καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, στο πλαίσιο της «πάταξης της λαθρομετανάστευσης και της εγκληματικότητας», ως δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Συχνά μάλιστα επαναλαμβάνονταν οι ίδιοι τίτλοι των προηγούμενων μηνών, ότι «θερίζουν τα λοιμώδη στα στέκια της αδήλωτης πορνείας και των λαθρομεταναστών», περί «επανεμφάνισης ξεχασμένων νόσων από την αθρόα και χωρίς υγειονομικό έλεγχο είσοδο μεταναστών και περί του «χάρτη της πορνείας στις πιάτσες ανά εθνικότητα».
Κι ενώ ήταν πολλά τα άρθρα γνώμης που σχολίασαν τον τρόπο χειρισμού αυτής της υπόθεσης, είτε υπερθεματίζοντας το διασυρμό των οροθετικών για τη «δημόσια προστασία» (μάλλον των πελατών τους, κατά 50% ευυπόληπτοι παντρεμένοι, σύμφωνα με ρεπορτάζ) είτε καταδικάζοντάς τον με καυστική γλώσσα, σπάνια σχολίασαν πώς τόσο αυτή όσο και η συνολικότερη υπόθεση της «υγειονομικής βόμβας των λοιμωδών» χρησιμοποιήθηκε ως μέσο απόσπασης πολιτικών οφελών με αιχμή τη δαιμονοποίηση των μεταναστών. Απόψεις όπως «η ένταση και η έκταση του φαινομένου της πορνείας είναι ευθέως ανάλογη με τη λαθρομετανάστευση… Πορνεία, ανεργία, παραβατικότητα και εγκληματικότητα επωάζονται στην ίδια μήτρα της λαθρομετανάστευσης», δεν ήταν σπάνιες έστω και λιγότερο μισαλλόδοξα διατυπωμένες. Κι έτσι, ο τρόπος ενημέρωσης για τη «νοσηρότητα των λαθρομεταναστών» ανέδειξε παράλληλα και τη νοσηρότητα του μεταναστευτικού λόγου.
*Οι απόψεις που εκφράζονται στο παρόν άρθρο είναι του συγγραφέα και δεν αντανακλούν κατ’ ανάγκη την επίσημη άποψη της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.
πηγή:unhcr.gr
