Η προσπάθεια να ξεφύγουν από τις συγκρούσεις στην Συρία έχει οδηγήσει χιλιάδες ανθρώπων στην φυγή και εκατοντάδες χιλιάδες προσφύγων αναζητούν άσυλο στην Ευρώπη.
Όταν ένας ποιητής και ένας δημοσιογράφος συναντούν πέντε Παλαιστίνιους και Σύρους στο Μιλάνο, οι οποίοι έχουν μπει στην Ευρώπη μέσω του Ιταλικού νησιού Λαμπεντούσα, αφού έφυγαν από τον πόλεμο στην Συρία, αποφασίζουν να τους βοηθήσουν να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό στην Σουηδία – και – ελπίζουν να αποφύγουν την σύλληψή τους ως διακινητές – προσποιούμενοι μια συντροφιά προσκεκλημένων σε γάμο.
Με μια Παλαιστίνια φίλη ντυμένη νύφη και καμιά δεκαπενταριά Ιταλούς και Σύρους φίλους ως «προσκεκλημένους» στο γάμο, διασχίζουν την Ευρώπη σε ένα τετραήμερο ταξίδι 3.000 χιλιομέτρων.
Αυτή η συναισθηματικά φορτισμένη αποστολή δεν φέρνει μόνον στην επιφάνεια τις ιστορίες αλλά και τη συναισθηματική έκφραση της ελπίδας και των ονείρων των πέντε Παλαιστίνιων και Σύρων και των κάπως ιδιαίτερων «διακινητών» τους.
Αποκαλύπτει επίσης μια άγνωστη πλευρά της Ευρώπης – μιας Ευρώπης δ-διεθνικής, υποστηρικτικής και ασεβούς που ρεζιλεύει τις νομοθεσίες και τις απαγορεύσεις της λεγόμενης «Ευρώπης – Φρούριου» σε μια μασκαράτα που περιέχει στοιχεία φάρσας.
Το ‘On the Bride Side’ καταγράφει ένα ασυνήθιστο σχέδιο να βοηθηθούν οι πρόσφυγες να φτάσουν στην Σουηδία [Marco Garofalo / Al Jazeera]
ΑΠΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ
Της Gabriele del Grande
Ήταν Σεπτέμβριος 2013 και είχα μόλις φτάσει στο Αλέπο, φιλοξενούμενος από τέσσερις ακτιβιστές στην γειτονιά της Ashrafiya (Ασραφίγια). Η φωνή της Λιβανέζας τραγουδίστριας, Fairuz, ηχούσε από τα ηχεία ενός παλιού υπολογιστή καλύπτοντας τον ήχο εκρήξεων βομβών και το σφύριγμα από σφαίρες που έφταναν από την άλλη πλευρά της πόλης από έναν ελεύθερο σκοπευτή. Ο σκοπευτής μας κλείδωνε στο στόχαστρό του κάθε φορά που προσπαθούσαμε να κοιτάξουμε έξω από τα παράθυρα.
Η πρώτη γραμμή του πυρός είχε μετακινηθεί στο σπίτι μας. Είμασταν αβοήθητοι. Η δυνατή μουσική ήταν η μόνη μας ασπίδα, βοηθώντας μας να μην ακούμε τον πόλεμο και να μην βλέπουμε τον θάνατο. Συνήθως τραγουδούσαμε, χορεύαμε, λέγαμε ανέκδοτα και αστειευόμασταν μεταξύ μας. Μπορούσαμε στο βάθος να ακούμε τις βόμβες να καλύπτονται από την μουσική μας.
Γελούσαμε υστερικά, έτοιμοι για το χειρότερο. Έπειτα, ένα νεαρό αγόρι μας χτύπησε την πόρτα. Κρατούσε ένα νυφικό. Τον κοιτάζαμε έκπληκτοι. Είχε μια σοβαρή έκφραση και καθώς το αφήσαμε να μπει, πήγε στην κουζίνα και επέστρεψε κρατώντας ένα χασαπομάχαιρο. Άρχισε να κόβει το νυφικό σε λεπτές λωρίδες. Έπειτα, έδωσε στον καθένα μας από μία λωρίδα και μας είπε να την δέσουμε σφιχτά γύρω από το κεφάλι μας σαν επίδεσμο και να τον ακολουθήσουμε.
Αν και δεν ήταν μεγαλύτερος από 12, και δεν είχαμε ιδέα ποιος ήταν, αποφασίσαμε να τον εμπιστευτούμε. Έτσι, με τα κεφάλια μας τυλιγμένα σαν με επίδεσμο με τις λευκές λωρίδες, βγήκαμε έξω στη νύχτα. Δεν υπήρχε φως πουθενά στην γύρω περιοχή. Κινούμασταν μέσα από σκοτεινά δρομάκια, γλιστρώντας τις παλάμες μας στους τοίχους για να καθοδηγούμαστε. Μπορούσαμε να δούμε τα αστέρια και τα κόκκινα αντιαεροπορικά στον ουρανό.
Αφού βγήκαμε στον κύριο δρόμο, αναθαρρήσαμε, πήραμε μια βαθιά ανάσα κι αρχίσαμε να τρέχουμε χωρίς ποτέ να κοιτάξουμε πίσω. Χρειαστήκαμε όλες μας τις δυνάμεις για να κινήσουμε τα σώματά μας αψηφώντας τον ήχο των σφαιρών που σφύριζαν πάνω από τα κεφάλια μας. Την επόμενη μέρα, κατάλαβα: ο λευκός επίδεσμος ήταν σήμα για τους ελεύθερους σκοπευτές του Ελεύθερου Συριακού Στρατού. Το ότι συνειδητοποίησα ότι ένα νυφικό μου είχε σώσει τη ζωή, με έκανε πραγματικά να χαμογελάσω.
Αποφάσισα να κρατήσω αυτήν την λωρίδα άσπρο ύφασμα. Όταν γύρισα στο σπίτι μου στο Μιλάνο, την έβαλα σε ένα συρτάρι, μαζί με κάποια άλλα ταξιδιωτικά αναμνηστικά που είχα συλλέξει από όλον τον κόσμο. Σχεδόν το είχα ξεχάσει τελείως, μέχρι που ο πόλεμος ξαναχτύπησε την πόρτα μου και ένα νυφικό μας έσωσε γι’ ακόμη μια φορά.
Όλα συνέβησαν τυχαία, ακόμη δεν είχε περάσει ένας μήνας έπειτα από την επιστροφή μου από τη Συρία. Ήμουν μαζί με δύο στενούς φίλους από τη Δαμασκό, οι οποίοι τώρα μένουν στο Μιλάνο, τον Khaled Soliman al-Nassiry και τον Tareq al-Jabr. Είχαμε συνεννοηθεί να συναντηθούμε στον σταθμό του τραίνου στο Μιλάνο και ψάχναμε να βρούμε μια καφετέρια όταν μας πλησίασε ένας άντρας περίπου τριάντα ετών.
Είχε ένα σακίδιο στην πλάτη και φαινόταν καινούργιος στην πόλη.
«Ξέρετε πότε φεύγει το επόμενο τραίνο για την Σουηδία;» ρώτησε στα Αραβικά. Βάλαμε τα γέλια. Δεν υπήρχαν τραίνα που να φεύγουν για την Σουηδία, οπότε του προσφέραμε έναν καφέ. Τρεις ώρες αργότερα, ακόμη καθόμασταν, μιλώντας γύρω από το τραπέζι που ήταν γεμάτο από άδειες κούπες καφέ και με το τασάκι γεμάτο γόπες.
Το όνομά του ήταν Abdallah και ήταν Σύρος Παλαιστίνιος από το Γιαρμούκ στη Δαμασκό. Είχε φύγει από την Συρία κατά τον πόλεμο, ενώ εξακολουθούσε να είναι φοιτητής Αγγλικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Λατάκεια. Είχε φτάσει στην Ιταλία δύο εβδομάδες νωρίτερα, στις 11 Οκτωβρίου, και ως εκ θαύματος είχε επιζήσει από ένα ναυάγιο όπου είχαν πνιγεί 250 άνθρωποι. Τον πήγαμε σε ένα κέντρο υποδοχής στο Μιλάνο. Τον αφήσαμε εκεί αλλά η ιστορία του μας ακολούθησε στο σπίτι.
Δεν ήταν πρώτη φορά. It was not the first time. Είχαμε υποδεχθεί πολλούς φίλους του Khaled Soliman al-Nassiry’s στα σπίτια μας καθώς εγκατέλειπαν την Συρία λόγω πολέμου. Συνήθως έμεναν μαζί μας μια, δυο μέρες , ίσα ίσα μέχρι να βρουν κάποιον που θα μπορούσε να τους περάσει λαθραία στην Σουηδία, όπου είχαν ήδη οικογένεια, φίλους ή απλώς μια κοινότητα από ομοεθνείς τους. Κάθε φορά, για καιρό αφού είχαν φύγει, οι ιστορίες τους για τον πόλεμο αντηχούσαν ακόμη στ’ αυτιά μας, μέχρι που αποφασίσαμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτό.
Η ιδέα προέκυψε καθώς τρώγαμε ένα βράδυ στο σπίτι του φίλου μας Antonio Augugliaro, ο οποίος είναι σκηνοθέτης και συντάκτης. Μιλούσαμε για την ιστορία του Abdallah, για την λαθραία διακίνηση των Σύρων προσφύγων στο Μιλάνο και στα σύνορα. Τότε ξαφνικά μου ήρθε η ιδέα! «Ξέρετε ποιους δεν θα σταματούσαν ποτέ οι συνοριοφύλακες; Έναν γάμο με τους καλεσμένους τους! Η αστυνομία δεν θα έλεγχε ποτέ τα χαρτιά της νύφης!»»
Όλα ξεκίνησαν σαν αστείο, μέχρι που μια, δυο μέρες αργότερα, τηλεφώνησε σ’ εμένα και τον Khaled ο Antonio Augugliaro. Μας είπε ότι το είχε σκεφτεί και ότι έπρεπε να το κάνουμε. Όταν τον ρώτησα σε τι αναφερόταν, μου απάντησε: «Έλα! Ασφαλώς μιλάω για τη νύφη!»
Δεν μπορούσα να το πιστέψω. Όντως θα προσποιούμασταν μια γαμήλια παρέα για να αποφύγουμε τους συνοριακούς ελέγχους και να μεταφέρουμε μια ομάδα προσφύγων πολέμου στην Σουηδία για να ζητήσουν άσυλο;
Ο Khaled, ο Antonio κι εγώ συναντηθήκαμε για καφέ και κοιταχτήκαμε αμέσως στα μάτια. Έπρεπε να καταλάβουμε αν όντως θα το κάναμε αυτό. Αισθανθήκαμε την πίεση μιας επιλογής που θα μπορούσε να αλλάξει τις ζωές μας μια για πάντα. Στην ουσία, το να βοηθήσουμε αυτούς τους ανθρώπους να φύγουν από την Ιταλία σήμαινε να διακινδυνέψουμε να συλληφθούμε με τις κατηγορίες της υποβοήθησης της παράνομης μετανάστευσης. Το έγκλημα θα μπορούσε να επισύρει ποινή φυλάκισης 15 χρόνων. Ήταν ιδιαίτερα σοβαρό, κι όμως το όνειρο της νύφης ήταν ισχυρότερο από οποιαδήποτε αμφιβολία είχαμε.
Έχοντας δει τον πόλεμο με τα ίδια μας τα μάτια και ενθυμούμενοι τους θανάτους στ’ ανοιχτά της Λαμπεντούσα τον Οκτώβριο του 2013, νιώθαμε ότι κάναμε το σωστό. Αυτή η ισχυρή πίστη στο σχέδιο μας έκανε να ξεχάσουμε τον κίνδυνο που διατρέχαμε. Η αδρεναλίνη έκανε τα υπόλοιπα. Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, οργανώσαμε μια ψεύτικη γαμήλια συντροφιά, αλλά επίσης και μια κινηματογραφική παραγωγή για να γυρίσουμε την όλη περιπέτεια σε ντοκιμαντέρ.
Εν τω μεταξύ, ασχοληθήκαμε επίσης και με θέματα διοικητικής μέριμνας: ενοικιάσαμε τέσσερα αυτοκίνητα κι ένα φορτηγάκι, αποφασίσαμε τον προορισμό, αναζητήσαμε φιλοξενία κατά την πορεία του ταξιδιού. Γυρίσαμε το Μιλάνο για ένα κατάστημα απ’ όπου θα μπορούσαμε να αγοράσουμε ένα νυφικό και κομψά ρούχα, καθώς και μια κομμώτρια για τους πέντε Παλαιστίνιους και Σύρους που είχαμε εμπλέξει στο σχέδιό μας.
Το πρώτο άτομο που προσκαλέσαμε ήταν ο Abdallah. Αυτός θα ήταν ο γαμπρός. Στην συνέχεια, μιλήσαμε στον Αlaa και στον γιό του, Manar, ένα παιδί ράπερ που μας είχε κερδίσει με την μουσική του. Τέλος, ο Ahmed και η Mona, ένα ζευγάρι παλιών αντίπαλων που ανήκαν στην Συριακή αριστερά. Όσο για τη νύφη, καλέσαμε μια Παλαιστίνια – Σύρια φίλη μας, την Tasnim, η οποία συμφώνησε με ενθουσιασμό. Στη συνέχεια έστειλα ένα άκρως εμπιστευτικό email σε 10 Ιταλούς φίλους που θα μας βοηθούσαν να κάνουμε όλη αυτήν την μασκαράτα πιο πιστευτή σε περίπτωση που γίνονταν συνοριακοί έλεγχοι.
Η νύφη κι ο γαμπρός που περνούν τα σύνορα μεταξύ Ιταλίας και Γαλλίας. [Marco Garofalo /Al Jazeera]
Τη νύχτα πριν να φύγουμε, καθώς έψαχνα στην ντουλάπα μου να βρω κανένα ωραίο πουκάμισο, βρήκα τον λευκό επίδεσμο από το Αλέπο. Τον έβαλα στο μέτωπό μου, μπροστά από τον καθρέφτη. Εξακολουθούσε να μου κάνει. Προς στιγμήν με πλημμύρισαν αναμνήσεις.
Είδα τον Abu Adel, που είχε σκοτωθεί εκείνες τις ημέρες, μετά τον Bushkin, που είχε πρόσφατα αρραβωνιαστεί αλλά εξακολουθούσε να τριγυρνά στο Αλέπο με την κάμερά του και τον Abu Mohammad, ο οποίος επρόκειτο να ιδρύσει έναν ραδιοφωνικό σταθμό και αντ’ αυτού κατέληξε στο νοσοκομείο, τραυματισμένος από όλμο.
Μετά άνοιξα τα μάτια μου και αισθάνθηκα ότι μπορούσαμε να τα καταφέρουμε. Το νυφικό θα μας προστάτευε για άλλη μια φορά. Τύλιξα τον λευκό επίδεσμο και τον έβαλα στην τσέπη μου πριν φύγω από το σπίτι.
Μερικές ώρες αργότερα, συναντήθηκα με τους συνταξιδιώτες μου. Συνολικά ήμασταν 23, Ιταλοί, Παλαιστίνιοι και Σύροι. Όλοι ντυμένοι με κατάλληλα ρούχα για γάμο – νέοι άνδρες και γυναίκες από τις δύο πλευρές της Μεσογείου, έτοιμοι να ρισκάρουμε τα πάντα, μαζί, για να αποδείξουμε ότι μερικές φορές τα όνειρα βγαίνουν αληθινά κι ότι ακόμη υπάρχει ελπίδα.
Νέοι άνδρες και γυναίκες από τις δύο ακτές της Μεσογείου ήμασταν έτοιμοι να ρισκάρουμε τα πάντα για να αποδείξουμε ότι μερικές φορές τα όνειρα βγαίνουν αληθινά κι ότι ακόμη υπάρχει ελπίδα. [Marco Garofalo /Al Jazeera]
Την ημέρα που φύγαμε, δεν είχαμε ιδέα ότι η περιπέτειά μας θα άγγιζε τόσους πολλούς ανθρώπους σε όλον τον κόσμο. Το ανακαλύψαμε μόλις επιστρέψαμε στο Μιλάνο και ξεκινήσαμε μια εκστρατεία εύρεσης κονδυλίων (crowdfunding) για να χρηματοδοτήσουμε το ντοκιμαντέρ. 2.617 υποστηρικτές από 37 διαφορετικές χώρες είχαν δωρίσει 100.000 ευρώ.
Ήταν η μεγαλύτερη εκστρατεία εύρεσης κονδυλίων που είχε γίνει ποτέ στην ιστορία του Ιταλικού και Παλαιστινιακού κινηματογράφου. Χάρις στην υποστήριξή τους, μπορέσαμε να ολοκληρώσουμε την post – production έγκαιρα ώστε να συμμετάσχουμε στο 71ο Φεστιβάλ Διεθνούς Κινηματογράφου της Βενετίας.
Η ταινία επιλέχθηκε και κέρδισε τρία ειδικά βραβεία της κριτικής επιτροπής. Έναν χρόνο αργότερα, δόθηκε άδεια προβολής στους κινηματογράφους στην Ιταλία και παίχτηκε σε πολλά από τα μεγαλύτερα διεθνή φεστιβάλ ντοκιμαντέρ στον κόσμο (IDFA, HotDocs και DocEdge, μεταξύ αυτών). Έχει επίσης προβληθεί σε 36 χώρες παγκοσμίως, καθώς και από τον σταθμό SKY της Ιταλίας και τώρα από το Αγγλικό Al Jazeera.
Είναι εκπληκτικό πως η τρελή ιδέα μιας ομάδας ρομαντικών όπως εμείς μπόρεσε να κερδίσει την καρδιά τόσων πολλών ανθρώπων σε όλον τον κόσμο. Θέλαμε να αποδείξουμε ότι η Μεσόγειος δεν είναι απλά ένα νεκροταφείο αλλά ότι μπορεί να γίνει και η θάλασσα που μας ενώνει. Το On The Bride’s Side πετυχαίνει ακριβώς αυτό.
Ένα από τα γκράφιτι στους τοίχους του εγκαταλελειμμένου σπιτιού κοντά στο Πέρασμα του Θανάτου (Death Pass) [Marco Garofalo / Al Jazeera]
Μετάφραση: Τατιάνα Αναγνωστοπούλου
Πηγή: Al Jazeera
