Πύρρειος νίκη Μέρκελ, αστάθεια και δεξιά μετατόπιση του σκηνικού

Ο πο­λι­τι­κός άξο­νας στη Γερ­μα­νία με­τα­το­πί­ζε­ται δεξιά, καθώς τα κόμ­μα­τα του απερ­χό­με­νου κυ­βερ­νη­τι­κού συ­να­σπι­σμού (Δεξιά και SPD) αθροι­στι­κά έπε­σαν σχε­δόν 14%, οι δυ­νά­μεις που το­πο­θε­τού­νται στα αρι­στε­ρά της Σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας (το Die Linke και οι Πρά­σι­νοι) πα­ρα­μέ­νουν στά­σι­μες, ενώ σύσ­σω­μη τη φθορά των κομ­μά­των του δι­κομ­μα­τι­σμού και την ψήφο οργής και δια­μαρ­τυ­ρί­ας ει­σπράτ­τουν στα δεξιά της Μέρ­κελ το σκλη­ρό νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρο FDP και η ακρο­δε­ξιά του AfD («Εναλ­λα­κτι­κή για τη Γερ­μα­νία»).

Υπο­χώ­ρη­ση του δι­κομ­μα­τι­σμού

Η Μέρ­κελ απέ­τυ­χε στον στόχο που το κόμμα της είχε θέσει, να φθά­σει του­λά­χι­στον το 40%. H κα­τρα­κύ­λα του κόμ­μα­τος της Μέρ­κελ κατά 8,5 μο­νά­δες οδη­γεί το CDU, όπως και τον βαυα­ρι­κό κλάδο του, το CSU, στο δεύ­τε­ρο χει­ρό­τε­ρο πο­σο­στό (33%) μετά τον Β’ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο. Στα πάνελ από το βράδυ των εκλο­γών οι «φω­στή­ρες» έσπευ­σαν να ισχυ­ρι­στούν ότι η Μέρ­κελ αμ­φι­σβη­τή­θη­κε για τη «φι­λό­ξε­νη» πο­λι­τι­κή της απέ­να­ντι στους πρό­σφυ­γες, και όχι για την οι­κο­νο­μία… Η αλή­θεια είναι αρ­κε­τά δια­φο­ρε­τι­κή. H απο­τυ­χία του βα­σι­κού κόμ­μα­τος της απερ­χό­με­νης κυ­βέρ­νη­σης (CDU/CSU) οφεί­λε­ται στην επι­δεί­νω­ση του βιο­τι­κού επι­πέ­δου για με­γά­λο τμήμα των Γερ­μα­νών ερ­γα­ζο­μέ­νων μετά το 2008, με την επί­ση­μη φτώ­χεια να μετρά 8 εκα­τομ­μύ­ρια αν­θρώ­πους, τα ερ­γα­σια­κά δι­καιώ­μα­τα να ωθού­νται προς τα κάτω, την ελα­στι­κή και ανα­σφά­λι­στη ερ­γα­σία να καλ­πά­ζουν, τον πραγ­μα­τι­κό μέσο μισθό να μειώ­νε­ται.

Για τους ίδιους λό­γους, το πάλαι ποτέ σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τι­κό SPD συ­νε­χί­ζει τη μακρά πο­ρεία του προς την… πα­σο­κο­ποί­η­ση. Από το 2000, συ­γκυ­βερ­νώ­ντας τότε με τους Πρά­σι­νους, πρω­το­στά­τη­σε σε μέτρα σκλη­ρής λι­τό­τη­τας ενά­ντια στον ερ­γα­ζό­με­νο λαό της Γερ­μα­νί­ας, κάτι αντί­στοι­χο με τα δικά μας «μνη­μό­νια», και ήρθε σε ευ­θεία σύ­γκρου­ση με τα κοι­νω­νι­κά στρώ­μα­τα που το στή­ρι­ζαν για δε­κα­ε­τί­ες. Στη συ­νέ­χεια προ­χώ­ρη­σε σε δύο συ­γκυ­βερ­νή­σεις με τη Δεξιά (2005-2009 και 2013-2017). Από κοι­νού εμπέ­δω­σαν και βά­θυ­ναν τη νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρη ανα­διάρ­θρω­ση σε βάρος του γερ­μα­νι­κού προ­λε­τα­ριά­του. Τα προ­ε­κλο­γι­κά φού­μα­ρα για «κοι­νω­νι­κή ευαι­σθη­σία» του Σουλτς απο­δεί­χθη­κε ότι δύ­σκο­λα μπο­ρού­σαν να πεί­σουν τους… ιθα­γε­νείς. Το SPD έπεσε κατά επι­πλέ­ον 5 πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες και έφτα­σε στο ιστο­ρι­κό χα­μη­λό 20,5%. Τα όποια όνει­ρα για δυ­να­τό­τη­τα σχη­μα­τι­σμού κυ­βέρ­νη­σης με Πρά­σι­νους και Αρι­στε­ρά εξα­νε­μί­στη­καν, ενώ άρ­χι­σαν ήδη τα σε­νά­ρια πα­ραί­τη­σης του Σουλτς.

Το ακρο­δε­ξιό AfD κα­τά­κτη­σε την τρίτη θέση με πε­ρί­που 13% (από 4,7% το 2013). Κέρ­δι­σε ψή­φους μα­ζι­κά από τη νε­ο­λαία, και από φτωχά λαϊκά στρώ­μα­τα, αλλά και από τη με­σαία τάξη, από κόσμο που απεί­χε σε προη­γού­με­νες προ­ε­κλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις αλλά και 1 εκα­τομ­μύ­ριο πρώην ψη­φο­φό­ρους της Μέρ­κελ, ενώ διεμ­βό­λι­σε τα ακρο­α­τή­ρια και των άλλων κομ­μά­των. Μά­λι­στα, στην πε­ριο­χή της πρώην Ανα­το­λι­κής Γερ­μα­νί­ας, στην πε­ριο­χή με τη με­γα­λύ­τε­ρη ανερ­γία και φτώ­χεια, το AfD απέ­σπα­σε το 21,5% των ψήφων και βγήκε δεύ­τε­ρη δύ­να­μη.

Ακρο­δε­ξιά απει­λή

Δεν πρό­κει­ται για «εθνο­λαϊ­κι­στι­κό» κόμμα (ακού­στη­κε πολύ ο όρος) αλλά για «φα­σί­στες με γρα­βά­τα». Το AfD μπο­ρεί μεν να ιδρύ­θη­κε το 2013 ως δεξιό «ευ­ρω­σκε­πτι­κι­στι­κό» κόμμα, αλλά όπως γρά­φα­με στην Ερ­γα­τι­κή Αρι­στε­ρά, «τα επό­με­να χρό­νια ακο­λού­θη­σε μια πο­ρεία δε­ξιάς ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σης … Το κα­λο­καί­ρι του 2015 απο­μά­κρυ­νε τις πιο «φι­λε­λεύ­θε­ρες»-με­τριο­πα­θείς τά­σεις του και έχει με­τα­τρα­πεί σε «κα­νο­νι­κό» ακρο­δε­ξιό κόμμα, με ανοι­χτά να­ζι­στι­κή πτέ­ρυ­γα που κερ­δί­ζει έδα­φος ιδιαί­τε­ρα στη νε­ο­λαία».

Πέρα από την ενί­σχυ­ση του ρα­τσι­σμού στη γερ­μα­νι­κή πο­λι­τι­κή σκηνή τα τε­λευ­ταία χρό­νια, υπήρ­ξαν και άλλες εξε­λί­ξεις: 1) Προ­στέ­θη­κε η κλι­μά­κω­ση της κό­ντρας στις σχέ­σεις Τουρ­κί­ας-Γερ­μα­νί­ας. 2) Η ου­σια­στι­κή ταύ­τι­ση Δε­ξιάς και Κε­ντρο­α­ρι­στε­ράς πάνω στα οι­κο­νο­μι­κά-κοι­νω­νι­κά ζη­τή­μα­τα οδή­γη­σε σε μια δε­ξιό­στρο­φη προ­ε­κλο­γι­κή πε­ρί­ο­δο με κέ­ντρο τους με­τα­νά­στες/πρό­σφυ­γες και τις γερ­μα­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις. 3) Στην προ­ε­κλο­γι­κή μάχη η «φι­λό­ξε­νη» Μέρ­κελ έκανε δη­λώ­σεις για κλεί­σι­μο τζα­μιών, ενώ ο «κε­ντρο­α­ρι­στε­ρός» Σουλτς την έβγαι­νε στη Μέρ­κελ από τα… δεξιά στο ζή­τη­μα των γερ­μα­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Ακόμα και αμέ­σως μετά το exit poll, ο Σουλτς φόρ­τω­σε την απο­τυ­χία του στο «1 εκα­τομ­μύ­ριο πρό­σφυ­γες και με­τα­νά­στες που οδή­γη­σαν στην άνοδο του AfD»… Κάπως έτσι, τα επι­χει­ρή­μα­τα της ακρο­δε­ξιάς κα­θιε­ρώ­θη­καν ως «κοινή λο­γι­κή», και μά­λι­στα επι­βρα­βεύ­τη­καν ως η πιο κα­θα­ρή έκ­φρα­ση αυτής της κοι­νής λο­γι­κής.

Οι «προ­βλη­μα­τι­σμοί» των συ­στη­μι­κών ανα­λυ­τών για την άνοδο της Ακρο­δε­ξιάς δεν είναι ούτε αθώοι ούτε αυ­θε­ντι­κοί. Τις αστι­κές τά­ξεις σε όλη την Ευ­ρώ­πη τις συμ­φέ­ρει να υπερ­προ­βάλ­λε­ται και να διο­γκώ­νε­ται ο «καλ­πα­σμός» της ακρο­δε­ξιάς: αφε­νός συ­σπει­ρώ­νει έναν κόσμο στο «ακραίο Κέ­ντρο», αφε­τέ­ρου αυτό στρέ­φει ένα άλλο τμήμα του κό­σμου που είναι ορ­γι­σμέ­νο στα δικά τους (ακρο­δε­ξιά) παι­διά και όχι στην Αρι­στε­ρά.

Το ακρο­δε­ξιό κί­νη­μα PEGIDA στα τέλη του 2014 κα­τά­φε­ρε να κι­νη­το­ποιεί αρ­κε­τές χι­λιά­δες κόσμο, αλλά το αντι­φα­σι­στι­κό μέ­τω­πο απά­ντη­σε με συ­γκε­ντρώ­σεις πολ­λα­πλά­σιου με­γέ­θους και οδή­γη­σε στη συρ­ρί­κνω­σή του τους επό­με­νους μήνες, μια νίκη στους δρό­μους για το αντι­φα­σι­στι­κό-δη­μο­κρα­τι­κό κί­νη­μα. Στη Γερ­μα­νία των εμπρη­στι­κών επι­θέ­σε­ων σε τζα­μιά, ξε­δι­πλώ­θη­κε και ένα τε­ρά­στιο κύμα αλ­λη­λεγ­γύ­ης στους πρό­σφυ­γες. Ακόμα και το βράδυ των εκλο­γών πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε μα­ζι­κή αντι­φα­σι­στι­κή συ­γκέ­ντρω­ση στο Βε­ρο­λί­νο, ως απά­ντη­ση για την εί­σο­δο των φα­σι­στών στη Βουλή για πρώτη φορά μετά το τέλος του Β’ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου. Είναι στοι­χεία που πρέ­πει να κρα­τή­σου­με για να μην αφή­σου­με την προ­πα­γάν­δα να σπεί­ρει απαι­σιο­δο­ξία και στρε­βλή ει­κό­να για τις δυ­να­τό­τη­τες των φα­σι­στών.

Αρι­στε­ρά

Το Die Linke (9,2%) δο­κι­μά­στη­κε στα χρό­νια της κρί­σης ως τρίτη δύ­να­μη και αξιω­μα­τι­κή αντι­πο­λί­τευ­ση. Αντί όμως να αδρά­ξει την ευ­και­ρία για μια ρι­ζο­σπα­στι­κή και κι­νη­μα­τι­κή αρι­στε­ρή αντι­πο­λί­τευ­ση που θα κα­τά­φερ­νε να θέσει την Αρι­στε­ρά στο κέ­ντρο του εν­δια­φέ­ρο­ντος των ερ­γα­ζό­με­νων τά­ξε­ων στη χώρα, έμει­νε στά­σι­μο (+0,6%) και βρέ­θη­κε στην πέμ­πτη θέση, πα­ρα­χω­ρώ­ντας την τρίτη θέση (και ίσως και τη θέση της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης) στην ακρο­δε­ξιά… Το Κόμμα της Αρι­στε­ράς δυ­στυ­χώς κα­τα­γρά­φτη­κε για με­γά­λα τμή­μα­τα των φτω­χών Γερ­μα­νών ως τμήμα του κα­τε­στη­μέ­νου. Σε κά­ποια κρα­τί­δια συ­γκυ­βέρ­νη­σε με τους Σο­σιαλ­δη­μο­κρά­τες και τους Πρά­σι­νους, υλο­ποιώ­ντας νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις. Δεν ξέ­κο­ψε από τα σε­νά­ρια συ­νερ­γα­σί­ας με το SPD ούτε σε κε­ντρι­κό επί­πε­δο, ενώ στο Με­τα­να­στευ­τι­κό συχνά υπο­κλί­θη­κε στις ξε­νο­φο­βι­κές «ανη­συ­χί­ες του πλη­θυ­σμού».

Κυ­βερ­νη­τι­κές προ­ο­πτι­κές

Δύο κυ­βερ­νη­τι­κά σε­νά­ρια φα­ντά­ζουν πι­θα­νά, και έχουν και τα δύο δυ­σκο­λί­ες. Το πρώτο είναι η συ­νέ­χεια του με­γά­λου συ­να­σπι­σμού με το SPD. Θε­ω­ρη­τι­κά είναι το κα­λύ­τε­ρο σε­νά­ριο για τον γερ­μα­νι­κό κα­πι­τα­λι­σμό, εξα­σφα­λί­ζει τη μέ­γι­στη κυ­βερ­νη­τι­κή στα­θε­ρό­τη­τα και κοι­νω­νι­κή συ­ναί­νε­ση. Η Μέρ­κελ τάσ­σε­ται υπέρ αυτού του σε­να­ρί­ου, καθώς η συ­ντα­γή απο­δεί­χθη­κε πε­τυ­χη­μέ­νη: η Δεξιά ηγε­μο­νία εδραιώ­θη­κε, η Κε­ντρο­α­ρι­στε­ρά απο­κα­θη­λώ­θη­κε. Ωστό­σο, για την ώρα το SPD απορ­ρί­πτει κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κά το σε­νά­ριο, λόγω της κα­τάρ­ρευ­σης των πο­σο­στών του. Ξέρει ότι αν το κάνει, η πε­ραι­τέ­ρω ρήξη με τη βάση του είναι δε­δο­μέ­νη. Την αξιο­πι­στία των πρώ­των δη­λώ­σε­ων εκ­προ­σώ­πων του SPD μένει βέ­βαια να τη δούμε στη συ­νέ­χεια…

Το δεύ­τε­ρο σε­νά­ριο, και μέχρι στιγ­μής πι­θα­νό­τε­ρο, είναι η συ­γκυ­βέρ­νη­ση με το FDP και τους Πρά­σι­νους. Το δεξιό FDP ήταν ο δεύ­τε­ρος (μετά το AfD) με­γά­λος κερ­δι­σμέ­νος, φτά­νο­ντας στο 10,7%, με άνοδο 6 μο­νά­δων, και δη­λώ­νει πρό­θυ­μο για συ­γκυ­βέρ­νη­ση με το CDU, αλλά απαι­τεί­ται και τρί­τος «εταί­ρος». Οι Πρά­σι­νοι (8,9%) δεί­χνουν έτοι­μοι να συ­ζη­τή­σουν με τη Δεξιά. Αν και η εποχή που απο­τε­λού­σε «σκάν­δα­λο» μια τέ­τοια συ­νερ­γα­σία είναι πα­ρελ­θόν (συ­νέ­βη σε κρα­τί­δια), πα­ρα­μέ­νει δύ­σκο­λο να υπο­στη­ρί­ξουν στο ακρο­α­τή­ριό τους μια συμ­μα­χία με τη Δεξιά και σε πα­νε­θνι­κό επί­πε­δο. Επι­πλέ­ον, πα­ρου­σιά­ζουν σο­βα­ρές δια­φο­ρές με το FDP σε μια σειρά θέ­μα­τα. Σε αυτό το σε­νά­ριο, η κυ­βέρ­νη­ση που προ­κύ­πτει θα είναι από πολ­λές πλευ­ρές αδύ­να­μη.

*Ανα­δη­μο­σί­ευ­ση από την Ερ­γα­τι­κή Αρι­στε­ρά