Σε μια περίοδο που ο καπιταλιστικός κόσμος συγκλονίζεται από παρατεταμένες κρίσεις, πολέμους, φτώχεια και την ξέφρενη άνοδο της ακροδεξιάς, η επιστροφή στη θεωρητική και πολιτική παρακαταθήκη του Λέοντα Τρότσκι δεν αποτελεί απλώς μια πράξη ιστορικής μνήμης. Είναι μια αδήριτη πολιτική αναγκαιότητα για κάθε αγωνιστή και αγωνίστρια του εργατικού και αντιρατσιστικού κινήματος. Ως ένας από τους βασικούς ηγέτες της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917, οργανωτής του Κόκκινου Στρατού και θεμελιωτής της Τέταρτης Διεθνούς, ο Τρότσκι αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στην υπεράσπιση του επαναστατικού μαρξισμού και του προλεταριακού διεθνισμού.
Η μάχη ενάντια στον σοσιαλσωβινισμό και τον εθνικό διχασμό
Από τα χρόνια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τρότσκι στάθηκε αταλάντευτα απέναντι στην προδοσία των ηγεσιών της σοσιαλδημοκρατίας, οι οποίες έσυραν τους εργαζόμενους στα χαρακώματα για να αλληλοσφαγιαστούν στο όνομα της «πατρίδας» και των συμφερόντων των αστών τους. Ο Τρότσκι υποστήριξε σθεναρά ότι τα σύνορα των εθνικών κρατών δεν είναι παρά τα δεσμά της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Η θέση του για τη «Διαρκή Επανάσταση» απέδειξε ότι η απελευθέρωση της εργατικής τάξης δεν μπορεί να ολοκληρωθεί εντός των στενών ορίων μιας χώρας. Σήμερα, που οι κυβερνήσεις της Ευρώπης και του πλανήτη στήνουν φρούρια, κλείνουν σύνορα και πνίγουν πρόσφυγες στη Μεσόγειο, ο διεθνιστικός λόγος του Τρότσκι αντηχεί πιο δυνατά από ποτέ: «Οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα» όταν αυτή ανήκει στους εκμεταλλευτές τους, και η αλληλεγγύη των λαών είναι το μόνο αντίδοτο στον εθνικιστικό λόγο.
Η ανατομία του φασισμού: μια προειδοποίηση που επαληθεύεται
Ίσως η πιο κρίσιμη συνεισφορά του Τρότσκι στη σύγχρονη πολιτική πάλη είναι η ανάλυσή του για την άνοδο του φασισμού και του ναζισμού τη δεκαετία του 1930. Σε αντίθεση με τις ολέθριες σταλινικές θεωρίες της εποχής (όπως η θεωρία του «σοσιαλφασισμού» που διέλυσε το εργατικό κίνημα), ο Τρότσκι κατανόησε με μοναδική διαύγεια ότι ο φασισμός δεν είναι απλώς μια ακραία μορφή αστικής δημοκρατίας ή μια τυχαία παρέκκλιση, αλλά η απελπισμένη και βίαιη απάντηση του κεφαλαίου όταν η κρίση βαθαίνει και η αστική τάξη δεν μπορεί πλέον να κυβερνήσει με τα κοινοβουλευτικά μέσα.
Ο φασισμός κινητοποιεί τα εξαθλιωμένα, μικροαστικά στρώματα που συνθλίβονται από την κρίση, στρέφοντάς τα όχι κατά του πραγματικού τους εχθρού —του τραπεζικού και βιομηχανικού κεφαλαίου—, αλλά κατά των πιο ευάλωτων: των μεταναστ(ρι)ών, των μειονοτήτων και της οργανωμένης εργατικής τάξης. Σήμερα, βλέποντας την ακροδεξιά και τον φασισμό να ξανασηκώνουν κεφάλι, τροφοδοτούμενοι από τις πολιτικές της λιτότητας και της ισλαμοφοβίας που υιοθετούν ακόμα και οι «κεντρώες» κυβερνήσεις, οι προειδοποιήσεις του Τρότσκι αποκτούν ανατριχιαστική επικαιρότητα.
Το Ενιαίο Μέτωπο: η μόνη διέξοδος
Απέναντι στην επέλαση του φασισμού, ο Τρότσκι δεν περιορίστηκε σε διαπιστώσεις. Έθεσε τη στρατηγική του Ενιαίου Μετώπου. Υποστήριξε ότι οι εργατικές οργανώσεις, τα συνδικάτα και οι αριστερές δυνάμεις —ανεξάρτητα από τις ιδεολογικές διαφορές τους— οφείλουν να συνασπιστούν για να τσακίσουν τις φασιστικές συμμορίες πριν αυτές αποκτήσουν μαζική δύναμη και επιβληθούν στην κοινωνία. Κάθε προσπάθεια συμβιβασμού ή «ενσωμάτωσης» της ακροδεξιάς στα θεσμικά πλαίσια οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή.
Σε έναν κόσμο που βυθίζεται στον ρατσισμό, τους πολέμους και την εκμετάλλευση, η παρακαταθήκη του μας θυμίζει πως η ιστορία δεν γράφεται από τα πάνω, αλλά από τους αγώνες των από τα κάτω. Ούτε βήμα πίσω από τον διεθνισμό, ούτε σπιθαμή εδάφους στον φασισμό!
