Καγιούμ Αχμέντ, 10 Αυγούστου 2020
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Covid–19 έχει επηρεάσει δυσανάλογα της κοινότητες των μη λευκών. Και τη διατήρηση αυτής της κατάστασης θα βοηθήσει η «κυριαρχία επί των εμβολίων» – δηλαδή η ιδέα που υιοθετούν οι ΗΠΑ και η Ευρώπη, ότι μεμονωμένες κυβερνήσεις δικαιούνται να χρησιμοποιήσουν πόρους για να αποκτήσουν πρόσβαση κατά προτεραιότητα στα εμβόλια όταν κυκλοφορήσουν.
Ενα ασφαλές και αποτελεσματικό εμβόλιο θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19. Ακόμη και αν βρεθεί ένα τέτοιο εμβόλιο, ωστόσο, είναι απίθανο να παραχθεί επαρκής αριθμός δόσεων τα επόμενα 2-3 χρόνια, ώστε να είναι καθολικά προσβάσιμο. Επομένως, όταν γίνει διαθέσιμο ένα εμβόλιο COVID-19, ποιος πρέπει να το πάρει πρώτος;
Είναι αναμενόμενο οι περισσότερες οδηγίες για την κατανομή περιορισμένων προμηθειών εμβολίων να δώσουν προτεραιότητα στους εργαζομένους στον τομέα της Υγείας. Αλλά για το πώς πρέπει να χορηγηθεί ένα εμβόλιο COVID-19 πέρα από αυτήν την ομάδα, δεν υπάρχει συμφωνία.
Οι οδηγίες για την κατανομή εμβολίων κατά τη διάρκεια πανδημίας γρίπης, που κυκλοφόρησαν το 2018 από το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), τοποθετούσαν μέρος του προσωπικού εθνικής ασφάλειας στην κορυφή της λίστας, μαζί με τους εργαζομένους στον τομέα της Υγείας. Αυτό αντικατοπτρίζει την τάση του CDC πριν από την COVID-19 να δίνει έμφαση στην «ασφάλεια» ακόμα και στο τομέα της δημόσιαςς υγείας: το εμβόλιο της γρίπης, λένε οι οδηγίες, πρέπει να κατανέμεται με τρόπο που θα «διατηρεί την εθνική ασφάλεια, την υγειονομική περίθαλψη και άλλες βασικές κοινοτικές υπηρεσίες».
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ακολουθεί μια διαφορετική προσέγγιση στις τελευταίες οδηγίες του, που κυκλοφόρησαν τον περασμένο μήνα, και αφορούσαν αποκλειστικά τον COVID-19. Ορίζει τους ενηλίκους άνω των 65 ετών ως την ομάδα υψηλότερης προτεραιότητας, μετά τους εργαζομένους στον τομέα της Υγείας. Ο πρωταρχικός στόχος του ΠΟΥ είναι η μείωση της θνητότητας και η αποτροπή της κατάρρευσης των συστημάτων Υγείας.
Ωστόσο, για τους ειδικούς της βιοηθικής, η κατευθυντήρια αρχή κατά την κατανομή περιορισμένων πόρων στην πανδημία COVID-19 πρέπει να είναι η «μεγιστοποίηση των ωφελειών». Υποστηρίζουν ότι, μετά τον εμβολιασμό των εργαζομένων στην υγειονομική περίθαλψη, ένα σύστημα κλήρωσης θα ήταν ο πιο δίκαιος τρόπος για την κατανομή των περιορισμένων προμηθειών του εμβολίου.
Κάθε μία από αυτές τις οδηγίες κατανομής εμβολίων ζυγίζει διαφορετικά παράγοντες όπως το επάγγελμα, η ηλικία και ο ιατρικός κίνδυνος. Αλλά όλες τους έχουν ένα κοινό: δεν αναφέρονται σε φυλετικά κριτήρια.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο COVID-19 έχει επηρεάσει δυσανάλογα τις μη λευκές κοινότητες. Στις ΗΠΑ το CDC αναφέρει ότι οι ιθαγενείς Αμερικανοί και οι Αφροαμερικανοί είναι πέντε φορές πιο πιθανό να προσβληθούν από τον COVID-19 από ό,τι οι λευκοί. Οι μαύροι και οι λατινοαμερικανικής καταγωγής πεθαίνουν δυο φορές πιο συχνά από τους λευκούς.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η υπηρεσία Δημόσιας Υγείας της Αγγλίας διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι από το Μπαγκλαντές έχουν διπλάσιες πιθανότητες από τους λευκούς να πεθάνουν από COVID-19, ενώ σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οι μαύρες γυναίκες έχουν 4,3 φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν από COVID-19 από όσες έχουν οι λευκές.
Μια σειρά παραγόντων συμβάλλουν σε αυτές τις ανισότητες. Οι κοινότητες των μαύρων, των ιθαγενών και των εγχρώμων (BIPOC) κυρίως απασχολούνται σε εργασίες που δεν μπορούν να γίνουν από το σπίτι. Είναι πιο πιθανό να μετακινούνται με τις δημόσιες συγκοινωνίες, να συγκατοικούν με πολλούς ανθρώπους, και συχνά να υποφέρουν από υποκείμενα νοσήματα. Επιπλέον, οι κοινότητες BIPOC έχουν μειωμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες Υγείας και γενικα σε κοινωνικές υπηρεσίες διαχρονικά. Η καταπιεστική φύση της λευκής υπεροχής είναι εμφανέστατη.
Το CDC συζήτησε εάν η φυλή και η εθνικότητα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στις αποφάσεις κατανομής εμβολίων COVID-19. Αλλά δεν υπάρχει γενική συμφωνία σε αυτό το θέμα, και δεν είναι καθόλου σίγουρο το αν θα συμπεριληφθούν αυτά τα κριτήρια και με ποιο τρόπο. Δεδομένου του πόσο επηρεάζει η φυλή τα ποσοστά μετάδοσης και θνητότητας, κριτήρια κατανομής που δεν συμπεριλαμβάνουν τη φυλή δεν είναι κατάλληλα. Αυτό που χρειάζεται είναι ένα ενεργό αντιρατσιστικό πλαίσιο.
Το πλαίσιο πάντα σχεδιάζεται με βάση την «κυριαρχία επί των εμβολίων» – μια ιδέα που περιγράφει πώς οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν δημόσια χρηματοδότηση, και υποστηριζονται από τη φαρμακευτική βιομηχανία και τα ερευνητικά πανεπιστήμια, για να αποκτήσουν προτεραιότητα στην πρόσβαση των εμβολίων. Αυτή η ιδέα -που αγκαλιάστηκε από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη- μετατρέπει τα εμβόλια σε όργανα εξουσίας που έχουν σχεδιαστεί για να αποφασίσουν ποιανού η ζωή έχει μεγαλύτερη αξία.
Η ύπαρξη της Συμπεριληπτικής Συμμαχίας για τα Εμβόλια, με τον ειρωνικό τίτλο, δείχνει πώς η κυριαρχία επί των εμβολίων αναπαράγει την παγκόσμια ανισότητα. Η Συμμαχία που περιλαμβάνει τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ολλανδία – έχει διαπραγματευτεί την πρόσβαση κατά προτεραιότητα σε διάφορα πιθανά εμβόλια COVID-19 και «εργάζεται επίσης για να διαθέσει ένα μέρος των εμβολίων σε φτωχές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Αφρικής».
Αυτή η επίδειξη της ευρωπαϊκής «καλοσύνης» προς τις φτωχές αφρικανικές χώρες υποννοεί μια αποικιακή δυναμική και, ευρύτερα, επισημαίνει την ανεπάρκεια μιας προσέγγισης που δε λαμβάνει υπόψη τη φυλή. Οι ιστορικές αδικίες που διαπράττονται εναντίον των κοινοτήτων BIPOC πρέπει συνεπώς να συμπεριληφθούν στο σχεδιασμό πλαισίων κατανομής εμβολίων ως μέρος μιας πιο ολοκληρωμένης διαδικασίας για την αντιμετώπιση των συστημικών αποτυχιών που είναι ενσωματωμένες στα συστήματα Υγείας.
Στο βιβλίο του «Πώς να Είσαι Αντιρατσιστής», ο ιστορικός Ίμπραμ Χ. Κέντι παραθέτει τον δικαστή του Ανώτατου Δικαστηρίου Χάρι Μπλάκμουν ο οποίος έγραψε το 1978 ότι «για να ξεπεράσουμε τον ρατσισμό, πρέπει πρώτα να λάβουμε υπόψη μας τη φυλή. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Και για να έχουμε ίση μεταχείριση απέναντι στα άτομα, πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε διαφορετικά». Στην κρίση του COVID-19, αυτό σημαίνει οι κοινότητες BIPOC πρέπει να έχουν προνομιακή πρόσβαση στο εμβόλιο, μαζί με τους εργαζομένους στον τομέα της Υγείας.
Από την άλλη, αν το κάνουμε αυτό θα πρέπει να λάβουμε υπόψη το ζήτημα της μακράς ιστορίας πειραμάτων στις κοινότητες BIPOC. Μόλις πριν λίγους μήνες, Γάλλοι γιατροί πρότειναν τα εμβόλια για τον COVID – 19 να δοκιμαστούν πρώτα σε Αφρικανούς. Όταν υπάρχει αυτό το προηγούμενο, κάθε προσπάθεια να εμβολιαστούν πρώτα αυτές οι κοινότητες θα αντιμετωπιστεί με φόβο και σκεπτικισμό. Αυτή την πραγματικότητα πρέπει να τη λάβει υπόψη ένα αντιρατσιστικό πλαίσιο κατανομής.
Η παροχή προτεραιότητας στις κοινότητες BIPOC όσον αφορά ένα εμβόλιο COVID-19 δεν πρέπει να θεωρηθεί ως αποζημίωση για τη δουλεία και την αποικιοκρατία. Θα χρειαστούν πολύ περισσότερα από ένα εμβόλιο για την αντιμετώπιση των συστημικών αδικιών της λευκής υπεροχής. Ωστόσο, ένα αντιρατσιστικό πλαίσιο κατανομής θα μπορούσε να είναι ένα βήμα προς την επανεξέταση της ουδέτερης φυλετικής ιδεολογίας που διαμορφώνει την παγκόσμια αρχιτεκτονική Υγείας.
Μετάφραση Έφη Γαρίδη
