του Δημήτρη Γκορίτσα

Το συγκεκριμένο κείμενο ανήκει στην εποχή της “παιδικής μου ηλικίας” στην αρθρογραφία. Γράφτηκε με αφορμή τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, τον Ιούλη του 1996. Αν το έγραφα σήμερα, θα είχε άλλο πρόλογο και επίλογο, πιο επικαιρα παραδείγματα -η συζήτηση περι “χαρισματικότητας” των σημερινών ηγετών στην Αριστερά- και ίσως και λίγο διαφορετικές εμφάσεις -θα αφιέρωνα σίγουρα ένα μερος του στο ζήτημα του “ατομικού ηρωισμού”. Όμως από την βασική επιχειρηματολογία, δεν θα άλλαζα τίποτα. Επίσης καλό είναι ένα άρθρο να κρίνεται στο πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο γράφτηκε. Γι’ αυτό και το παραθέτω αυτούσιο.

“Πέθανε ένας χαρισματικός πολιτικός ηγέτης που σφράγισε την ιστορία”: αυτό ήταν το σλόγκαν που ακολούθησε τον θάνατο του Παπανδρέου. Πρόκειται για την κλασσική αστική αντίληψη, ότι την ιστορία την φτιάχνουν οι “μεγάλοι άντρες” -καμιά φορά και γυναίκες. “Η βούληση, οι ιδέες, η μεγαλοφυΐα των μεγάλων προσωπικοτήτων είναι που καθορίζουν τον ρου της ιστορίας”, αυτό μας λένε συνεχώς.

Αυτή η αντίληψη της ιστορίας είναι εντελώς ψεύτικη. Για να καταλάβουμε πώς οι ιδέες αλλάζουν την κοινωνία, πρέπει να δούμε από που προέρχονται οι ιδέες και γιατί οι άνθρωποι τις ακολουθούν. Και μόνο μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια μπορούμε να αξιολογήσουμε, πόσο κρίσιμος και “χαρισματικός” μπορεί να είναι ο ρόλος του ατόμου στη δημιουργία της ιστορίας.

Τις απαντήσεις δίνει ο Ιστορικός Υλισμός, η θεωρία της ιστορίας που θεμελιώθηκε απ’ τον Μαρξ.