Οκτώβριος 1922, H άνοδος του Μουσολίνι στην εξουσία

Έχουμε να μάθουμε κάτι από την επικράτηση του φασισμού στην Ιταλία το 1922; Αυτό το άρθρο υποστηρίζει την άποψη ότι υπάρχουν κάποιες αναλογίες της σημερινής περιόδου με εκείνη την εποχή, που πρέπει να μας κάνουν να ανησυχούμε…
Η Ιταλία μετά τον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο
Η Ιταλία βγήκε από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των νικητριών δυνάμεων, αλλά κατεστραμμένη και με το κοινωνικό και πολιτικό καθεστώς να τρίζει επικίνδυνα. Δεν θα μπορούσε να είναι και διαφορετικά με 600χιλ.νεκρούς, πολλές εκατοντάδες χιλιάδες τραυματίες και ανάπηρους και τους στρατιώτες να γυρίζουν από το μέτωπο, ζητώντας να γίνουν πράξη ότι τους υποσχέθηκαν.
Οι προδομένες προσδοκίες και η αθλιότητα της ζωής, αυτή ήταν η Ιταλία αμέσως μετά τον πόλεμο. Αυτό ήταν και το φόντο της θύελλας των εργατικών αγώνων που ξέσπασαν. Το Σοσιαλιστικό κόμμα όμως, που ήταν περισσότερο ένας χαλαρός εκλογικός οργανισμός   και η ηγεσία των συνδικάτων, δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν στην έκρηξη των μαζών. Ιδιαίτερα στην κρίσιμη μάχη του κύματος των καταλήψεων του 1920, ο ρόλος των σοσιαλιστών και συνδικαλιστών ηγετών, δεν ήταν απλά ανεπαρκής αλλά και προδοτικός. Ο συμβιβασμός στη μεγαλύτερη ταξική μάχη της περιόδου, οδήγησε το εργατικό κίνημα στην απογοήτευση και την απάθεια. Το κύμα των απεργιών εξαντλήθηκε, τα οργανωμένα μέλη στα συνδικάτα έπεσαν κατακόρυφα και η κρίση με την ανεργία που έφερε, παρέλυσαν εντελώς το εργατικό κίνημα.
Η Επίθεση των φασιστών
Αυτό σήμαινε το τέλος της «Κόκκινης διετίας» και την απαρχή της επίθεσης των βιομηχάνων και όλης της άρχουσας τάξης. Οι βιομήχανοι απογοητευμένοι από τα αδιέξοδα της δημοκρατίας, βρήκαν διέξοδο σε εξωκοινοβουλευτικές λύσεις, στηρίζοντας με κάθε τρόπο τις διάφορες ακροδεξιές οργανώσεις. Το ιταλικό φασιστικό κίνημα του Μουσολίνι, που ιδρύθηκε το 1919, ήταν η μια απ’ αυτές.
Ο Μουσολίνι, αστέρας στη ριζοσπαστική πτέρυγα του Σοσιαλιστικού Κόμματος πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, μέσω του εθνικισμού, μεταπήδησε στην άκρα δεξιά.
Η πολιτική των φασιστών ήταν απλή και ξεκάθαρη: η συντριβή των οργανώσεων του εργατικού κινήματος και των αριστερών κομμάτων. Η μέθοδος ωμή και αποτελεσματική. Τάγματα μελανοχιτώνων με φορτηγά, με την κάλυψη της αστυνομίας και εξοπλισμό και εκπαίδευση από τον στρατό, επιτίθονταν αιφνιδιαστικά σε επιλεγμένους στόχους και τους τσάκιζαν. Έτσι το πέρασμα των φασιστικών ορδών, μέσα σε δύο χρόνια,  άφησε πίσω του πάνω από 3χιλιαδες  δολοφονημένους συνδικαλιστές και αγωνιστές κάθε πολιτικής προέλευσης .
Η αντίδραση του Σοσιαλιστικού κόμματος, ήταν να ζητήσει καταφύγιο και βοήθεια από τον  βασιλιά Βίκτωρα Εμμανουήλ. Ο αρχηγός του, ο Τουράτι, έμεινε στην ιστορία για εκείνη τη περιβόητη δήλωση ότι «είναι  θαρραλέο να δηλώνεις δειλός».Το κράτος όμως, δεν χρειαζόταν  πια τους σοσιαλιστές για να ελέγξει τις απεργίες, γιατί είχε την υποστήριξη των Μελανοχιτώνων. Απ’ την άλλη το ΚΚΙ ,που είχε ιδρυθεί μόλις το 1921, κρατούσε μια εντελώς διασπαστική στάση απέναντι στις  άλλες εργατικές και δημοκρατικές οργανώσεις, υποτιμώντας σοβαρά τον φασιστικό κίνδυνο.
Η μοναδική αντίσταση στην άνοδο του φασισμού προήλθε από τους  Arditi del Popolo, ένα μαχητικό μέτωπο βάσης, που συγκροτήθηκε το 1921. Ενώ πολιτικά ήταν πολυσυλλεκτική, συσπειρώνοντας μαχητές αναρχικούς, σοσιαλιστές, κομμουνιστές και καθολικούς, κοινωνικά ήταν μια οργάνωση σχεδόν αποκλειστικά εργατική.  Η φήμη των Αrditi εξαπλώθηκε γρήγορα,  μετά από βαριές ήττες που επέβαλλαν στους Μελανοχιτώνες στις μάχες της Ρώμης (1921), Σαρτζάνα(1921) και Πάρμα (1922). Παρά τις τοπικές επιτυχίες όμως των Αrditi, δεν ήταν δυνατό να σταματήσουν την άνοδο του φασισμού στην εξουσία.
Τον Αύγουστο του 1922, τα συνδικάτα σε μια τελευταία πράξη αντίστασης στη φασιστική βία, κήρυξαν γενική απεργία. Η συντονισμένη δράση όμως των φασιστών και του κράτους, επέβαλλαν την τελική ήττα του εργατικού κινήματος.
Ο δρόμος για τους φασίστες είχε ανοίξει και τον Οκτώβρη ο Μουσολίνι απαίτησε να του δοθεί η εξουσία, αλλιώς θα βάδιζε στη Ρώμη επικεφαλής 300χιλιάδων Μελανοχιτώνων. Στην πράξη, κατάφερε να συγκεντρώσει λιγότερους από 20χιλιάδες, που αποτελούσαν έναν εύκολο αντίπαλο για τις αστυνομικές δυνάμεις της πρωτεύουσας. Ό ίδιος ο Μουσολίνι, βρισκόταν στο Μιλάνο για να είναι σίγουρος για την διαφυγή του αν αποτύγχανε η «Πορεία στη Ρώμη». Η φιλελεύθερη κυβέρνηση Φάκτα που τόσο τον είχε βοηθήσει, αποφάσισε αυτή τη φορά να τον εμποδίσει. Κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αλλά ο βασιλιάς δεν υπέγραψε το διάταγμα. Έτσι έπεσε η κυβέρνηση και ανέλαβε πρωθυπουργός ο Μουσολίνι. Για είκοσι χρόνια το εργατικό κίνημα δεν ξανασήκωσε κεφάλι…
Τα μαθήματα
Πολλοί εκείνα τα χρόνια είχαν χλευάσει τους θεατρινισμούς του Μουσολίνι και την οπερέτα της «πορείας στη Ρώμη». Αυτό όμως δεν άλλαξε το πολιτικό αποτέλεσμα, που ήταν καταστροφικό για την Αριστερά. Αυτό είναι και το πρώτο μάθημα που πρέπει να κρατήσουμε για σήμερα, γιατί πολλοί στην ελληνική Αριστερά είτε δεν «βλέπουν», είτε κοροϊδεύουν τον Μιχαλαλιάκο και τα τάγματα του αλλά και τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύουν.
Το δεύτερο μάθημα όμως, έχει να κάνει με την στάση της ηγεσίας του Σοσιαλιστικού Κόμματος που τήρησε τότε. Η άμυνα απέναντι στους φασίστες, δεν βρίσκεται στην έκκληση στην αστυνομία και το κράτος να προστατεύσει την Αριστερά. Αυτό δεν έγινε πουθενά και ποτέ, γιατί η μόνη δύναμη που μπορεί – και θέλει – να σταματήσει το φασισμό είναι το εργατικό κίνημα και οι μαχητές του.
Τρίτο και τελευταίο μάθημα είναι ότι η μετωπική τακτική (η αντιφασιστική εργατική συμμαχία), είναι το μοναδικό εργαλείο για την απόκρουση στη φασιστική επίθεση. Σ’ αυτό το δρόμο το ελληνικό αντιφασιστικό κίνημα έχει κάνει προς το παρόν λίγα βήματα και πρέπει να βιαστεί…
Παναγιώτης Λίλλης