Το δράμα της τραγουδίστριας που επέζησε του Ολοκαυτώματος, αλλά κατηγορήθηκε ως συνεργάτιδα της Γκεστάπο, ζωντανεύει στο «Βιέρα Γκραν»
«Η ζωή κοστίζει ακριβά. Η επιβίωση, επίσης». Το αποδεικνύει περίτρανα το δράμα της Βιέρα Γκραν, της Πολωνής τραγουδίστριας στο γκέτο της Βαρσοβίας, η οποία επέζησε του Ολοκαυτώματος, αλλά μέχρι το τέλος της ζωής της προσπαθούσε να πείσει ότι δεν ήταν συνεργάτιδα της Γκεστάπο. Την κατηγορία της προδοσίας, που της θύμιζαν σε κάθε ευκαιρία οι εβραϊκές οργανώσεις, παρά τη δικαστική αθώωση, δεν κατάφερε ποτέ να σβήσει, μέχρι το 2007, οπότε πέθανε ημίτρελη στο Παρίσι.
Ο συνεργάτης της, ο θρυλικός πιανίστας Βλάντισλαβ Σπίλμαν, που ενέπνευσε τον Πολάνσκι για την ταινία «Ο πιανίστας», δεν της έδωσε χείρα βοηθείας. «Δεν πέθανες εσύ; Και τι γυρεύεις εδώ; Εγώ άκουσα ότι συνεργάστηκες με την Γκεστάπο!», της απάντησε τον Ιανουάριο του 1945, όταν του ζήτησε δουλειά στο Ράδιο Βαρσοβία, όπου ήταν διευθυντής μετά τον πόλεμο. Κατέθεσε και εναντίον της. Αλλά κι εκείνη τον κατηγόρησε ότι συνεργάστηκε με τους ναζί, προκειμένου να γλιτώσει. «Τον έβλεπα καθαρά. Ηταν ο Σπίλμαν με πηλήκιο αστυνομικού», είπε περιγράφοντας μια φρικιαστική σκηνή βίας, με Εβραίους πολιτοφύλακες εναντίον Εβραίων πολιτών. «Ξέρει ότι το ξέρω. Και σωπαίνει». Ποια είναι τελικά η αλήθεια;
Η άλλοτε εκπληκτικής ομορφιάς Βιέρα Γκραν, γεννημένη το 1918 και μεγαλωμένη στη Βαρσοβία, ανοίγει με μεγάλη δυσκολία την πόρτα του μικρού και μίζερου διαμερίσματός της, στο Παρίσι, στην Πολωνέζα συγγραφέα και δημοσιογράφο Αγκάτα Τουσίνσκα, η μητέρα της οποίας επίσης γλίτωσε από το γκέτο της Βαρσοβίας. Είναι συχνά επιθετική και προσβλητική, στον διάδρομο έχει γράψει: «Η κλίκα του Σπίλμαν και του Πολάνσκι θέλει να με σκοτώσει! Βοήθεια», αλλά δέχεται να αφηγηθεί την ιστορία της.
Η Γκραν και ο Σπίλμαν συναντήθηκαν για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 1941, στο καφέ «Στούκα», το διασημότερο κέντρο καλλιτεχνών και διανοουμένων στο εβραϊκό γκέτο, όπου αυτή τραγουδούσε, ήταν η σταρ, κι εκείνος ο πιανίστας και ακομπανιατέρ. Υπήρχε τρόμος, αλλά το γκέτο είχε ανάγκη να ζήσει, να ψυχαγωγηθεί. Την άνοιξη του 1942 η Γκραν κατόρθωσε να διαφύγει από το γκέτο, αφήνοντας πίσω τη μάνα και τις αδελφές της, που φορτώθηκαν στα βαγόνια. Ο Σπίλμαν ήταν κι αυτός το μοναδικό μέλος της οικογένειάς του που επέζησε. Περίπου μισό αιώνα αργότερα, ο Πολάνσκι, ο οποίος έχει κι αυτός την εμπειρία της διαφυγής από το γκέτο της Κρακοβίας σε ηλικία δέκα ετών, μετέτρεψε τη μοίρα του πιανίστα σε ταινία-σύμβολο. Εκείνη, εκτοπισμένη από την ταινία, μια ζωντανή νεκρή, παρακολουθεί την απονομή των τριών Οσκαρ και τον μεταθανάτιο θρίαμβο του Σπίλμαν (πέθανε το 2000), του «τεχνίτη» της δυστυχίας της, όπως έλεγε.
Η Βιέρα Γκραν, μετά τις δίκες του 1945 και 1947, οι οποίες την απάλλαξαν από την κατηγορία του διπλού πράκτορα, αλλά δεν τη δικαίωσαν, αυτοεξορίστηκε, εγκαταλείποντας ακόμη και τον σύζυγό της. Γύρισε όλο τον κόσμο, από το Ισραήλ, όπου δέχτηκε τα πιο οδυνηρά χαστούκια, έως τη Γαλλία, τη Σουηδία και τη Βενεζουέλα.
Την αποκάλεσαν «Πολωνέζα Εντίθ Πιαφ», τραγούδησε δίπλα στον Αζναβούρ, αλλά «τη στοίχειωνε ο απόηχος κάθε φήμης». Οπου κι αν βρισκόταν, κάποια εβραϊκή οργάνωση τής θύμιζε το αμφιλεγόμενο παρελθόν. Το 1971, μέλη της Παγκόσμιας Ομάδας Αγώνα κατά των ναζί εγκληματιών, απείλησαν ότι θα εμφανιστούν σε ρεσιτάλ της στο Ισραήλ με τις ριγέ φόρμες των στρατοπέδων.
«Το τέλος του πολέμου δεν ήταν εντελώς συνώνυμο του τέλους της κόλασης. Τα θύματα του Χίτλερ που επέζησαν δεν έπαψαν ποτέ να αγωνίζονται. Ενεπλάκησαν σε έναν κυκεώνα αλληλοκατηγοριών, από τον οποίο ήταν δύσκολο να βρουν διέξοδο», σχολιάζει η συγγραφέας, η οποία συνομίλησε και με πολλά άλλα πρόσωπα, που είτε γνώρισαν την Γκραν είτε είχαν εμπλακεί ποικιλοτρόπως στην υπόθεσή της. Σκάλισε τα αρχεία της και πολλά άλλα. Οι αναμνήσεις αντιφάσκουν. Ο γνωστός κριτικός Μαρσέλ Ράιχ Ρανίτσκι διατύπωσε την άποψη ότι «την παραμικρή επαφή να είχες με τους Γερμανούς σε έβγαζαν συνεργάτη».
Η «Κατηγορούμενη» είναι ένα συναρπαστικό βιβλίο, που κινείται ανάμεσα στη δημοσιογραφική έρευνα, τη βιογραφία και το μυθιστόρημα. Αποτυπώνει με τα πιο ζωηρά χρώματα μια ολόκληρη σκοτεινή εποχή.
Σελιδοδείκτης
«Ουδέποτε τον αποκάλεσε »ο πιανίστας μου», ωστόσο μιλούσε πολύ γι΄ αυτόν. Κι εκείνος δεν την αποκάλεσε ποτέ »η τραγουδίστριά μου». Δεν αναφέρθηκε ποτέ δημόσια σε αυτήν. Οι δηλώσεις που έκανε ο Βλάντισλαφ Σπίλμαν στη δίκη της Βιέρα Γκραν δεν βγήκαν έξω από την αίθουσα του δικαστηρίου». (σελ. 201)
«Εγώ βάζω με τον νου μου κι ένα διαφορετικό σενάριο. Λέω ότι καθένας από τους δυο τους γνώριζε κάτι για τον άλλο, που στο μεταπολεμικό πλαίσιο ήταν μάλλον μεμπτό από την εβραϊκή σκοπιά. Ο Σπίλμαν επιτέθηκε πρώτος, από φόβο μήπως γίνει ο ίδιος στόχος επίθεσης?». (σελ. 209)
«ΒΙΕΡΑ ΓΚΡΑΝ. Η ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΗ»
ΑΓΚΑΤΑ ΤΟΥΣΙΝΣΚΑ
Βιογραφία
Μετάφραση: Θωμάς Σκάσσης
Εκδόσεις «Καπόν»
Σελίδες: 352
Τιμή: 19,7 ευρώ
ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΟΥΜΠΟΥΛΑ
[email protected]
Πηγη:ethnos.gr
