Γιαν βαν Άικ «Ο γάμος των Αρνολφίνι, 1434»

Γιαν βαν Άικ «Ο γάμος των Αρνολφίνι, 1434»

Screen Shot 2015-07-09 at 7.59.31 AMΑνάμεσα στα 2.300 έργα που στεγάζονται στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου -καλύπτοντας την περίοδο από τα μέσα του 13ου αιώνα έως το 1900- φιλοξενείται και «Ο γάμος των Αρνολφίνι» που πρόκειται για έναν από τους πιο σημαντικούς πίνακες. Πόσο μάλλον αν γνωρίζει κανείς τους συμβολισμούς του.

Παρατηρώντας τον πίνακα του Γιάν βαν Άικ βλέπουμε ένα ζευγάρι αριστοκρατών, ντυμένο ακριβά μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον με πλούσιο διάκοσμο. Ξύλινα σανδάλια βρίσκονται απρόσεκτα τοποθετημένα στο παρκέ. Η γυναίκα φοράει ένα ακριβό φόρεμα με πτυχώσεις, ενώ το όλο σκηνικό φαντάζει μυστηριώδες για την σημερινή εποχή. Ο πίνακας δημιουργήθηκε στην Μπριζ το 1434, την πιο σημαντική εμπορική μητρόπολη του Βορρά. Το ζευγάρι που αναπαριστά ο ζωγράφος είναι εύπορο. Μπορούμε να το διακρίνουμε εύκολα από τα ρούχα του. Αφενός το πολυτελές φόρεμα της κυρίας είναι φτιαγμένο από ακριβό ύφασμα, στολισμένο με γούνα.

Οι πολλές πτυχώσεις που πέφτουν πολύ προσεκτικά τοποθετημένες, μαρτυρούν την ύπαρξη οικονόμου που τις επιμελήθηκε και κατ’ επέκταση φανερώνουν την οικονομική ευμάρεια. Αφετέρου ο άνδρας είναι ντυμένος με έναν πλούσιο μανδύα από βελούδο και γούνα. Ο Ιταλός έμπορος είχε στην κατοχή του (στο σπίτι του) χαλιά από την Ανατολή, σπάνιο καθρέφτη και ιδιαίτερα βιτρώ στα παράθυρα. Μπορούσε ακόμα να γευτεί και πορτοκάλια, είδος ακριβό για την εποχή. Ωστόσο το δωμάτιο είναι στενό και κυριαρχεί στο φόντο το μεγάλο κόκκινο κρεβάτι. Σε δεύτερο πλάνο στο βάθος, στον κεντρικό άξονα του πίνακα βλέπουμε έναν καθρέπτη διακοσμημένο περιμετρικά με έξι ζωγραφισμένα μενταγιόν, που αναπαριστούν θρησκευτικές σκηνές από την ζωή και τα πάθη του Χριστού. Ο καθρέπτης από γυαλί λόγω της δύσκολης διαδικασίας να κατασκευαστεί ήταν δυσεύρετος. Κοιτάζοντάς τον προσεκτικά βλέπουμε δύο φιγούρες ανθρώπων που εισέρχονται στο δωμάτιο. Οι Γάλλοι τους ονόμαζαν καθρέφτες των μαγισσών καθώς μεγέθυναν κατά τρόπο μυστηριώδη το οπτικό πεδίο του παρατηρητή.

ο γάμος των αρνολφίνι, Γιαν βαν Άικ, Γιαν βαν Άικ Ο γάμος των Αρνολφίνι, ο γάμοσ των αρνολφίνι, ο γάμος του αρνολφίνι

Το δεξί χέρι της γυναίκας ακουμπά στο αριστερό χέρι του άντρα. Η χειρονομία αυτή βρίσκεται στο κέντρο του πίνακα προσδίδοντάς του ιδιαίτερη σημασία. Ο άντρας έχει παράλληλα το δεξί του χέρι σηκωμένο σαν να ορκίζεται. Για τους σύγχρονους της εποχής εκείνης, οι συμβολισμοί του πίνακα είναι χωρίς αμφιβολία ξεκάθαροι. Το ζευγάρι ανταλλάσει όρκους αιώνιας πίστης, καθώς εκείνη την στιγμή φέρεται να παντρεύεται.. Τον 15ο αιώνα ο γάμος μπορούσε να τελεστεί παντού, ακόμα και στο εσωτερικό προσωπικής κατοικίας. Η ύπαρξη μαρτύρων κατά την τέλεση του μυστηρίου δεν ήταν απαραίτητη, στην δεδομένη περίπτωση όμως το ζευγάρι είχε την τύχη να έχει την μαρτυρία δύο ακόμα προσώπων. Η εκκλησία πέτυχε έναν αιώνα αργότερα να καθιερώσει ως απαραίτητη την ύπαρξη ιερωμένου για την τέλεση του γάμου. Αυτός ο πίνακας αποτελεί περίτρανη απόδειξη της τέλεσης του μυστηρίου του γάμου καθώς αντικαθιστά τον ρόλο που θα είχε σήμερα μια φωτογραφία ή ένα επίσημο έγγραφο.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο μεταλλικός, φλαμανδικός πολυέλαιος κάτω από τον οποίο είναι τοποθετημένο το ζευγάρι. Παρατηρώντας τον προσεκτικά αντιλαμβανόμαστε πως μόνο ένα κερί του είναι αναμμένο. Δίπλα στο συζυγικό κρεβάτι βρίσκεται ένα ξύλινο αγαλματίδιο της Αγ. Μαργαρίτας που θριαμβεύει εναντίον του δράκου, φυλακτό για τις μέλλουσες μητέρες. Η υπογραφή του καλλιτέχνη στο κέντρο του πίνακα προσλαμβάνει ιδιαίτερη σημασία μετατρέποντας τελικά τον πίνακα σε αποδεικτικό έγγραφο γάμου.

Τα έντονα περιγράμματα, η αυστηρή προοπτική και η τολμηρή απεικόνιση της ομορφιάς του ανθρώπινου σώματος που παρατηρείται στους φλωρεντινούς ζωγράφους του 15ου αιώνα αντικαθίσταται στο Βορρά από την εμμονή για αναπαράσταση των αληθινών λεπτομερειών του φυσικού τοπίου και των πραγμάτων. Εκπρόσωπος της Φλαμανδικής σχολής ο Γιαν Βαν Άικ, επιθυμούσε να αποδώσει με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τον ορατό κόσμο, ενώ φημολογείται πως ο ίδιος εφηύρε την ελαιογραφία. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα η ανάμειξη των χρωμάτων, τα οποία υπήρχαν μόνο σε μορφή σκόνης, γινόταν κυρίως με αυγό (τεχνική αυγοτέμπερας) · μια τεχνική που δεν κάλυπτε τις προσδοκίες των ζωγράφων των Κάτω Χωρών που κυνηγούσαν την ακρίβεια, την λεπτομερή αναπαράσταση και το σταδιακό πέρασμα των χρωμάτων μέσω της φωτοσκίασης. Η ανάμειξη των χρωμάτων σε μορφή σκόνης με λάδι αντί για αυγό δημιούργησε πίνακες εντυπωσιακούς και παραστάσεις που μοιάζουν τραβηγμένες με φωτογραφικό φακό.
Μια τέτοια έκφραση της πραγματικότητας αποτελεί «Ο αρραβώνας των Αρνολφίνι» (ή «Πορτραίτο των Αρνολφίνι»). Έχει ειπωθεί πως πρόκειται για μια προσωπογραφία-καταγραφή της σημαντικής στιγμής των αρραβώνων, όπως θα αναλάμβανε να κάνει σήμερα ένας συμβολαιογράφος. Ο Γιαν βαν Άικ κατάφερε χάρη στη νέα τεχνική να αποδώσει ρεαλιστικά την έννοια του βάθους αλλά και να συμπεριλάβει συμβολικά στοιχεία που προκάλεσαν κατά καιρούς αμφιλεγόμενες ερμηνείες. Για παράδειγμα, παραθέτω κάποια από τα οποία προκαλούν ενδιαφέρον: τα ώριμα φρούτα δεν δηλώνουν παρά την έννοια της φθοράς και του θανάτου ή κατά άλλες θεωρίες την γονιμότητα και την πτώση του ανθρώπινου γένους από τον παράδεισο · πιο απλά αποτελούν ένδειξη πλούτου αφού η εισαγωγή τους στις Κάτω Χώρες ήταν ιδιαίτερα ακριβή. Το ένα και μοναδικό κερί που είναι αναμμένο συμβολίζει την ματιά του Θεού ή ενός ιερού φαντάσματος και το σκυλάκι αποτελεί σύμβολο συζυγικής πίστης ή ακόμα και την επιθυμία του ζευγαριού να αποκτήσει απογόνους. Τέλος, η επιλογή των χρωμάτων δεν είναι τυχαία αφού το κόκκινο συνδέεται με την σαρκική ένωση και την αγάπη, το πράσινο του φορέματος εκφράζει την ελπίδα και το λευκό κάλυμμα στα μαλλιά της κοπέλας την αγνότητά της. Μάλιστα, η νεαρή γυναίκα έχει μόλις τοποθετήσει το δεξί της χέρι στο αριστερό χέρι του Αρνολφίνι, ο οποίος ετοιμάζεται με το δεξί του χέρι να κρατήσει την σύζυγό του πλέον, σαν ένα τεκμήριο της ένωσής τους.
Screen Shot 2015-07-09 at 7.56.46 AM
Ο ζωγράφος επιλέγει με δύο τρόπους να δηλώσει την παρουσία του τη στιγμή των αρραβώνων : αν παρατηρήσουμε καλύτερα το έργο, θα διαπιστώσουμε πως η μορφή του σχηματίζεται στον καθρέπτη που βρίσκεται στον τοίχο του δωματίου πίσω από το ζευγάρι, λαμβάνοντας την ίδια θέση με τους παρατηρητές, ενώ επιβεβαιώνει την νομική εγκυρότητα του γάμου με την λατινική φράση : “Johannes de Eyck fuit hic 1434″ (Ο Γιαν Βαν Άικ ήταν εδώ 1434). Από ένα έργο του 15ου αιώνα θα ήταν παράλειψη η ανυπαρξία του χριστιανικού στοιχείου, γι’ αυτό και οι σκηνές περιμετρικά του καθρέπτη δεν είναι παρά ιερές εικόνες από τα πάθη του Χριστού για τις οποίες υποστηρίζεται πως ο Γιαν Βαν Άικ χρειάστηκε μεγεθυντικό φακό για να φιλοτεχνήσει.

Πηγές: http://frapress.grhttp://www.galsnguys.gr

2.013