Μια καινούργια πλατεία φτιάχνεται στην πόλη μας, ανάμεσα Ψαρών, Εθνικής Αντιστάσεως Δογάνης και Μπουδούτση και βρίσκεται απέναντι από το Lidl στη Δραπετσώνα, σ’ένα χώρο που από το 2009 ανήκει στον δήμο. Βόρεια και δυτικά υπάρχουν πολυόροφες πολυκατοικίες που υψώνονται σαν τείχος και απέναντι, επί της Εθνικής Αντιστάσεως, βρίσκονται πολλά από τα παλιά μικρομάγαζα που κάποια απ’αυτά σίγουρα θα βγάλουν τραπεζοκαθίσματα στο φαρδύ πεζοδρόμιο της νέας πλατείας.
Την κατασκευή της, απ’ότι έχουμε πληροφορηθεί, την έχει αναλάβει η κατασκευαστική εταιρεία του Ρουσσουνέλου βάσει μιας συμφωνίας που έγινε το 2009 με τον τότε δήμο Δραπετσώνας. Επί της Δογάνης υπάρχει και η τελευταία μπλε πολυκατοικία του Ροσοσυνέλου που ξεκίνησε να κατασκευάζεται στην αρχή της κρίσης το 2009 και ακόμα δεν έχει τελειώσει. Ελπίζουμε σ’αυτήν την νέα πλατεία ο τόνος να δίνεται από το πράσινο και το χώμα. Και φυσικά να υπάρχει και μία παιδική χαρά, μιας και δίπλα της στις δέκα τόσες πολυκατοικίες κατοικούν πολλές νέες οικογένειες. Αυτό που κάνει αυτήν την πλατεία άξια προσοχής είναι το παρελθόν της.
Στα τέλη του 19ου αιώνα η περιοχή ανήκε στο δήμο Πειραιά, ήταν ελώδης και εξ αιτίας του ότι υπήρχαν πολλά βούρλα, ονομαζόταν Βούρλα. Το 1875 κατασκευάστηκε ένα μεγάλο κτίριο που έφτανε μέχρι την Ανδ.Μιαούλη κι όπου στις κάμαρές του εξασκούσαν το επάγγελμά τους πολλές πόρνες. Αυτό κράτησε μέχρι το 1937. Το 1941 το κτίριο μετατράπηκε σε φυλακή που έκλεισε το 1970. Στις 17 Ιουλίου του 1955 έγινε η μεγάλη απόδραση 27 κομμουνιστών που κρατούντο στις φυλακές, ένα θέμα που κρατήθηκε στην πολιτική επικαιρότητα κοντά στον ένα χρόνο και φυσικό είναι να υπάρξει στην πλατεία ένα μνημείο αφιερωμένο σ’εκείνη την θρυλική απόδραση. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ιστορία της πλατείας μπορείτε να διαβάσετε στο τέλος του άρθρου ένα απόσπασμα από την wikipedia.
Το πως θα ονομαστεί η νέα πλατεία δεν το γνωρίζουμε. Σ’εμάς πάντως, όταν στις αρχές της μεταπολίτευσης ξαναβάπτισαν την πλατεία Ταμπουρίων, πλατεία Λαού, δεν μας άρεσε αυτή η μετονομασία. Η γνώμη μας κλίνει προς το να υποστηρίζει τα παλιά ονόματα, που μάλιστα ενισχύεται όταν αυτά μεταφέρουν κι ένα μήνυμα από την ιστορία τους.
Την αναφορά στην νέα αυτή πλατεία την κάνουμε και για έναν ακόμα λόγο. Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου » Κατεβαίνει ο Καμουζάς στους φούρνους», σελ.138. Η ιστορία εξελίσσεται μεσούντος του εμφυλίου στις φυλακές Βούρλων Πειραιά, τότε που κρατούντο χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι. Η Παπαϊωάννου εξιστορεί τις άθλιες συνθήκες που επικρατούσαν μέσα στη φυλακή, το φόβο του περιβόητου Καμουζά που θα έλθει για να λιανίσει τους ανυπότακτους έγκλειστους, την αντοχή των εγκλείστων που υπομένουν τα πάνδεινα, όχι μόνο σωματικά αλλά και ψυχικά, ο καθένας μόνος του αλλά και με συλλογική προσπάθεια. Στο βιβλίο παίζει και ο φύλακας Σκουλάς, ένας φιλάνθρωπος φρουρός που κρυφά βοηθάει όσο μπορεί τους φυλακισμένους. Η καρδιά του βιβλίου είναι τα γραπτά του Φώτη, ενός νεαρού κρατούμενου συγγραφέα που ειδικά το διήγημά του «Γαλιανή» στοιχειώνει τα μυαλά των συγκρατουμένων του φέρνοντας μνήμες από την πρότερη ειρηνική ζωή τους και η προσπάθεια της Λευκής, κόρη του Σκουλά, για να τα φυγαδεύσει.
Η Μαριλένα Παπαϊωάννου γεννήθηκε το 1982 στην Αθήνα. Σπούδασε Μοριακή Βιολογία και Γενετική, ενώ παράλληλα εκπαιδεύτηκε στον σύγχρονο χορό. Το δεύτερο βιβλίο της, η νουβέλα «Κατεβαίνει ο Καμουζάς στους Φούρνους», εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2016 από τις Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας. Σήμερα ζει στην Αθήνα και ασχολείται με τον χορό και τη λογοτεχνία. Ακολουθούν 500 λέξεις από την συγγραφέα.
Ποια βιβλία έχετε αυτόν τον καιρό πλάι στο κρεβάτι σας;
Μόνον «Τα σακιά» της Ιωάννας Καρυστιάνη.
Ποιος ήρωας/ηρωίδα λογοτεχνίας θα θέλατε να είστε και γιατί;
Ο Νικήτας Τσιάκας από το μυθιστόρημα του Αρη Φακίνου «Το όνειρο του πρωτομάστορα Νικήτα». Γιατί είχε εξωπραγματική υπομονή, επιμονή και όραμα.
Με ποιον συγγραφέα θα θέλατε να δειπνήσετε;
Με την κυρία Καρυστιάνη.
Ποιο ήταν το τελευταίο βιβλίο που σας έκανε να θυμώσετε;
Δεν θυμώνω με τα βιβλία, δεν υπάρχει λόγος – αν δεν μου αρέσει κάποιο, το αφήνω στην άκρη.
Και το τελευταίο που σας συγκίνησε;
«Το δέντρο» του Παντελή Πρεβελάκη, από την τριλογία «Ο Κρητικός».
Ποιο κλασικό βιβλίο δεν έχετε διαβάσει και ντρέπεστε γι’ αυτό;
Γιατί να ντραπώ για κάτι τέτοιο; Εχω όλη τη ζωή μπροστά μου να διαβάσω χιλιάδες ακόμη βιβλία. Εξάλλου, ο καθένας καλό είναι να διαβάζει ό,τι του κάνει κέφι, όχι ό,τι ορίζουν οι άλλοι.
Μυθοπλασία και Ιστορία, επινόηση και πραγματικότητα: κάπου στο ενδιάμεσο βρίσκεται η πεζογραφία σας ή όχι;
Γράφω μυθοπλασία. Από την Ιστορία απλώς αντλώ έμπνευση για το σκηνικό υπόβαθρο της πλοκής.
Σας έχει απασχολήσει η Ελλάδα της δεκαετίας του ’40 και ειδικά ο Εμφύλιος. Γιατί; Βρίσκετε αναφορές στο σήμερα;
Γιατί με ενδιαφέρει πολύ εκείνη η εποχή. Παλιότερα, όπως όλοι οι Ελληνες, μάθαινα την Ιστορία σχετικά μονόπλευρα. Γρήγορα μου γεννήθηκε η επιθυμία να την μάθω όπως πραγματικά συνέβη, από όλες τις πλευρές κι ακούγοντας όλες τις φωνές. Κάπως έτσι άρχισα να διαβάζω Ιστορία και ιστορικό μυθιστόρημα. Κι απ’ ό,τι φαίνεται, όλα όσα διάβασα επηρέασαν υποσυνείδητα εκείνα που επέλεξα να γράψω.
Εχετε fb, twitter κτλ.; Εάν ναι, εμποδίζουν ή εμπλουτίζουν το γράψιμο και το διάβασμα;
Εχω μόνο fb. Εμποδίζει το γράψιμο και το διάβασμα, σαφώς, όπως και την ίδια τη ζωή! Τα συναρπαστικά, η έμπνευση, η δημιουργία και όλα τα σχετικά ξεκινούν όταν βγεις από το fb. Γι’ αυτό και το χρησιμοποιώ με ρέγουλα!
Πατώντας εδώ θα σας εμφανιστεί η παρουσίαση του βιβλίου της Παπαϊωάννου από την Λίνα Πανταλέων όπως δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή με τον τίτλο «Φως φυλακής».
Έντυπη
Ιστορικά στοιχεία από την Wikipedia: Η περιοχή των Βούρλων κατοικήθηκε για πρώτη φορά το 1875 με την δημιουργία ενός τεράστιου κτιρίου που κάλυπτε ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο που ορίζεται από τους οδούς Εθνικής Αντιστάσεως, Ψαρών, Ανδ. Μιαούλη και Δογάνης ( οι οδοί αναφέρονται με τη σημερινή ονομασία τους) για την στέγαση των ιερόδουλων γυναικών. Την εποχή εκείνη στον Πειραιά λειτουργούσαν πολλοί κακόφημοι οίκοι με ιερόδουλες. Ο Δήμος Πειραιά με αίτημα στην τότε κυβέρνηση το 1872 ζήτησε την δημιουργία ενός μεγάλου κτιρίου για την στέγαση των συγκεκριμένων γυναικών. Η κυβέρνηση αρχικά αρνήθηκε (1873 ) κρίνοντας τις ιερόδουλες παράνομες αλλά σε λίγο υπέκυψε παραχωρώντας την περιοχή στον δήμο για να ανεγερθεί το κτίριο υπό τον όρο ο χώρος που θα ανεγερθούν τα κτίρια θα ανήκουν ιδιοκτησιακά στον τότε εργολάβο κατασκευής τους Ν. Μπόμπολα. Η επιχείριση λειτουργούσε για 60 χρόνο με ιερόδουλες γυναίκες όλων των ηλικιών 16 – 60 ετών από όλες τις περιοχές του κόσμου. Μετά την Μικρασιατική καταστροφή και την έλευση των προσφύγων στην Δραπετσώνα η γύρω περιοχή άρχισε να γίνεται πυκνοκατοικημένη αυξάνοντας περισσότερο τα κέρδη της. Όλοι οι ρεμπέτες της Δραπετσώνας, των Ταμπουρίων και του Πειραιά περνούσαν εκείνη την εποχή από τα Βούρλα για να βρουν το κατάλληλο ταίρι, που εκτός από ιερόδουλων ήταν μεγάλο κέντρο, εμπόρων ναρκωτικών και σωματέμπορων. Το 1932 οι κάτοικοι των γύρω περιοχών που είχαν γίνει αρκετά πυκνοκατοικημένες άρχισαν έντονες διαμαρτυρίες στον δήμο και την τότε κυβέρνηση για την λειτουργία του κακόφημου οίκου στην περιοχή τους που την υποβάθμιζε σημαντικά. Τελικά τα πορνεία των Βούρλων διαλύθηκαν το 1937 και οι ιερόδουλες μεταφέρθηκαν στην Τρούμπα και στην θέση των Βούρλων οικοδομήθηκαν φυλακές.
Οι φυλακές λειτούργησαν για πρώτη φορά από τους Γερμανούς το 1941 ως κατοχικές αλλά παρέμειναν φυλακές και μετά την αποχώρηση των Γερμανών από το Ελληνικό κράτος σαν τόπος φυλακισμού και βασανιστηρίων των αντικαθεστωτικών ιδιαίτερα των κομμουνιστών. Στις 3 πτέρυγες που φιλοξενούσαν ιερόδουλες γυναίκες ανάλογα με την ηλικία τους μεταφέρθηκαν φυλακισμένοι στις δυο πρώτες ποινικοί και στην τρίτη αποκλειστικά πολιτικοί κρατούμενοι, ενεργά μέλη του ΚΚΕ κατηγορούμενοι για κατασκοπεία εκ μέρους της ΕΣΣΔ. Οι συνθήκες ζωής των κρατούμενων ήταν φρικτές, δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστές στον έξω κόσμο, αλλά οι φυλακές των Βούρλων έγιναν πασίγνωστες για την μεγάλη απόδραση του 1955 αν και θεωρούντο φυλακές υψίστης ασφαλείας.
Το 1955 πολιτικοί κρατούμενοι της τρίτης πτέρυγας εργάστηκαν σκληρά 4 μήνες για την δημιουργία διαδρόμου μήκους 16 μέτρων και ύψους 2 μέτρων. Όταν ο διάδρομος ολοκληρώθηκε έγινε η απόδραση στις 17 Ιουλίου του 1955 εικοσιεπτά κομμουνιστών. Η απόδραση αυτή είχε προκαλέσει σοκ στην κοινή γνώμη και ήταν για περισσότερο από έναν χρόνο κύριο θέμα στις εφημερίδες εκείνης της εποχής. Οι δραπέτες επικηρύχθηκαν με μεγάλα ποσά με εντολή του ίδιου του τότε αντιπρόεδρου της κυβέρνησης Παναγιώτη Κανελλόπουλου, οι υπάλληλοι των φυλακών βρέθηκαν σε πολύ δύσκολη θέση επειδή σχεδόν όλοι κατηγορήθηκαν βαριά για συνέργεια ή αδιαφορία. Οι φυλακές των Βούρλων εξακολουθούσαν να λειτουργούν κανονικά και μετά την απόδραση για 15 χρόνια περίπου ακόμα και έκλεισαν οριστικά το 1970.
