Από τον Θοδωρή Νικολάου
Επιθυμώ να είμαι ειλικρινής απέναντι στους αναγνώστες του κειμένου και στους θεατές των φωτογραφιών μου.
Κυρίως απέναντι στους συνανθρώπους μας που έχουν σταθεί εμπρός στον φακό μου.
Ο Φ. διαγνώστηκε με σχιζοφρένεια. Πλήρως λειτουργικός σήμερα απολαμβάνει τη ζωή του
Αν μιλάω σε πρώτο ενικό, παραβιάζοντας την δημοσιογραφική αρχή που τοποθετεί τον άνθρωπο και όχι τον δημιουργό σε πρώτο πλάνο, είναι γιατί ο κόσμος της ψυχικής υγείας δεν έχει φωνή.
Δεν του έχει δοθεί φωνή.
Ζωγραφιά σε τοίχο του ΨΝΑ
Σύνθημα γραμμένο σε τοίχο του ΨΝΑ.
Η ανάγκη να σκύψω πάνω από όσους νοσούν από κάποια ψυχική διαταραχή, εκπορεύεται από τη δική μου μάχη με την κατάθλιψη, τη φωτογραφική μου περιέργεια, που με ωθεί να θέλω να ανοίξω τριπλοκλειδωμένες πόρτες και και από την αίσθηση του χρέους απέναντι στον αδύναμο – χωρίς βέβαια να επιδιώκω τον ρόλο του λυτρωτή ή του μεσία.
Ξεκίνησα να φωτογραφίζω στις, ανά την Ελλάδα δομές ψυχικής υγείας πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια, το 2018.
Εύθραυστος και ο ίδιος από το τρίτο καταθλιπτικό επεισόδιο που μόλις είχα περιδιαβεί και τελειώνοντας το φωτογραφικό μου βιβλίο για τα Βαλκάνια, ρώτησα τον ψυχοθεραπευτή μου και τον ψυχίατρό μου αν πιστεύουν πως μπορώ να τα καταφέρω.
Όχι να ολοκληρώσω ένα έργο για την ψυχική υγεία – αυτό φαινόταν και σε εμένα τότε αδύνατο – αλλά να περάσω την πόρτα του ελληνικού ψυχιατρείου σαν φωτογράφος, έστω για μια φορά.
Η πίστη μου σε σημείο εμμονής τους έκανε να αλλάξουν γνώμη.
Λίγο καιρό αργότερα θα μάθαινα να ζω και να φωτογραφίζω μέσα στα ψυχιατρεία, τα οικοτροφεία, τους ξενώνες, τα προστατευόμενα διαμερίσματα.
Γυναίκα που πάσχει από κατάθλιψη στο καθιστικό του σπιτιού της.
Αυτές οι επισκέψεις που διαρκούν έως σήμερα, ίσως είναι το σημαντικότερο πράγμα που έχω κάνει στη ζωή μου.
Και δεν είμαι βέβαιος αν για το υπόλοιπο της ζωής μου πράξω κάτι σημαντικότερο.
Τα χρόνια αυτά που φωτογραφίζω έχω συναντήσει και φωτογραφίσει εκατοντάδες ανθρώπους.
Η ιστορία του καθενός θα μπορούσε να χωρέσει σε ένα ξεχωριστό βιβλίο.
Ένας 27χρονος βρέθηκε στο ψυχιατρείο μετά από ένα ψυχωσικό επεισόδιο που «άνοιξε» ύστερα από ένα ψυχοπιεστικό γεγονός και χρήση ναρκωτικών ουσιών.
Ο Βασίλης νοσηλεύεται σε ένα τμήμα του ΨΝΑ για περισσότερα από 20 χρόνια. Ξέρω πως με το που θα με δει να περνάω την πόρτα θα έρθει πάνω μου γεμάτος δυσπιστία. Επίσης, γνωρίζω πως μετά από μια ώρα θα στηθεί μπροστά μου για να του βγάλω ένα πορτραίτο.
Ο Φ. μου έστειλε μήνυμα στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, όταν έμαθε για το project. «Θα ήθελα να σου μιλήσω, να λάβω μέρος σε ό,τι κάνεις», μου είχε γράψει. Σήμερα είμαστε στενοί φίλοι και σε κάθε βόλτα μου διηγείται για τις ιδέες και τις ψευδαισθήσεις του, αποκύημα της σχιζοφρένειας που διαγνώστηκε όταν ήταν 1 ετών.
Η Ελένη ζει σε ένα Οικοτροφείο Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης της ΕΠΑΨΥ στην Ερέτρια. Κάθε φορά που αφήνω πίσω τη δομή είναι αυτή που με ξεπροβοδίζει, στέλνοντας χαιρετίσματα στη σύντροφό μου.
Η Γ. αναμετράται με την κατάθλιψη.
Η Μ. με την αγοραφοβία.
Ο Ν. με τη διαταραχή πανικού.
«Τι είναι αυτό που έχει αποτυπωθεί στη μνήμη σου»; Γνωρίζω πως αυτή είναι πλέον συχνή ερώτηση προς τους φωτογράφους, που καλύπτουν ιστορίες όπως αυτή. Δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη εικόνα που να με έχει συγκλονίσει, απαντώ. Όλες οι εικόνες, όλοι οι άνθρωποι με έχουν σημαδέψει. Αλλά αν κάτι επανέρχεται συνέχεια στο νου μου, αυτό δεν είναι μια εικόνα, ούτε καν μια φράση. Είναι μια μυρωδιά. Η μυρωδιά του ψυχιατρείου. Η μυρωδιά της «αρρώστιας», που όμως δεν είναι των ανθρώπων, αλλά ενός κλειστού συστήματος, του ασύλου.
Γυναίκα από την Αφρική κοιτάζει έξω από το παράθυρο στο βάθος του διαδρόμου.
Είναι αλήθεια, πως ο κόσμος της ψυχικής υγείας δεν «πουλάει». Οι άνθρωποι με ψυχιατρική εμπειρία είναι ο τελευταίος τροχός της καπιταλιστικής αμάξης, για πολλούς οι φορείς μια απόκοσμης εμπειρίας. Πάνω τους προβάλλεται το έλλειμμα της δημοκρατίας και της κοινωνικής ενσυναίσθησης.
Η αποϊδρυματοποίηση στη χώρα μας δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Κυρίως, γιατί αποτελεί μια κοινωνική και πολιτική πράξη, και όχι μια καθαρά ιατρική. Αυτό που ξεκίνησε έπειτα από τη διεθνή κατακραυγή για τη «Ντροπή της Λέρου» έμεινε ανολοκλήρωτο. Τα τείχη δεν έπεσαν ακόμα. Και αν κάποιοι φωτισμένοι γιατροί, νοσηλευτές, εργοθεραπευτές προσπαθούν να τα ρίξουν, υπάρχουν άνθρωποι έξω από αυτά που τα χτίζουν.
Πριν λίγες ημέρες ένας από τους πλέον αγαπημένους μου ανθρώπους διαγνώστηκε με διπολική διαταραχή. Δεν είναι η μόνη. Δεν πρέπει να αισθάνεται μόνη.
Το έργο πραγματοποιείται κατόπιν αδειοδότησης και γνωμοδότησης από φορείς όπως το Υπουργείο Υγείας, τα Επιστημονικά Συμβούλια και οι Διοικήσεις Νοσοκομείων, τα Διοικητικά Συμβούλια Δομών Επανένταξης και οι Διοικήσεις Τμημάτων. Όσοι συμμετείχαν υπέγραψαν φόρμα συναίνεσης φωτογράφισης.
Κείμενο/ Φωτογραφίες: Θοδωρής Νικολάου
Επιμέλεια Shorthand: Σταύρος Διοσκουρίδης
Πηγή: news247.gr
