Επιστροφές… στα καμπ για ανήλικους πρόσφυγες

Την επανεξέταση των προγραμμάτων φιλοξενίας και προστασίας των ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων έχει ζητήσει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, ο οποίος ετοιμάζεται να ξηλώσει και αυτό ακόμα το μάλλον υποτυπώδες και ανεπαρκές πλαίσιο προστασίας, που αποτελούσε μέχρι πρότινος προτεραιότητα, υποτίθεται, του πρωθυπουργού και προβαλλόταν ως «βέλτιστη πρακτική» από το ίδιο το υπουργείο.

Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες από πηγές του υπουργείου, στους ξενώνες φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων θα μένουν μόνο όσοι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν προσφυγικό προφίλ (προέρχονται, δηλαδή, από χώρες που έχουν υψηλό ποσοστό χορήγησης προσφυγικού καθεστώτος) και μόνο όσοι έχουν ενταξιακή συμπεριφορά, σε συνάρτηση με την επάρκεια θέσεων στις δομές αυτές.

Ασυνόδευτοι ανήλικοι που εμφανίζουν παραβατική συμπεριφορά θα απομακρύνονται από τις δομές φιλοξενίας και θα οδηγούνται στις λεγόμενες «ασφαλείς ζώνες» των προσφυγικών δομών, σε διαχωρισμένους χώρους των καμπ μόνο για ασυνόδευτους ανήλικους, με (υποτίθεται) αυξημένη δυνατότητα επιτήρησης και ασφάλειας, αλλά στην πράξη χωρίς ουσιώδεις διαφορές και χωρίς στοιχειωδώς κατάλληλο πλαίσιο υποστήριξης, σε ένα περιβάλλον που το χαρακτηρίζουν κακοποιητικό οργανώσεις και φορείς παιδικής προστασίας και που τραυματίζει ακόμη περισσότερο ανήλικους εξαιρετικά βασανισμένους στη ζωή τους.

Οι πηγές επισημαίνουν ότι, με τον πρόσφατο νόμο Πλεύρη που καταργεί τη δυνατότητα να δίνεται άδεια διαμονής μετά την ενηλικίωση σε ασυνόδευτους ανήλικους που είχαν ολοκληρώσει τρεις τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι που δεν παίρνουν άσυλο θα απελαύνονται στις χώρες προέλευσης και μάλιστα κατά προτεραιότητα. Σημειώνουν επίσης ότι για τον σκοπό αυτό γίνονται ήδη συνομιλίες με χώρες προέλευσης.

Σύμφωνα με πληροφορίες από οργανώσεις, έχει σταματήσει ήδη η παραπομπή ανήλικων στο ενταξιακό πρόγραμμα Junior+ με προγράμματα εκμάθησης ελληνικών και επαγγελματικής κατάρτισης και απόκτησης δεξιοτήτων για ασυνόδευτους ανήλικους που ενηλικιώνονται, ενόψει και της προκαθορισμένης λήξης του προγράμματος την επόμενη χρονιά. Επισημαίνουν επίσης ότι το υπουργείο δεν έχει δημοσιεύσει από τον Ιανουάριο στατιστικά στοιχεία για τους ασυνόδευτους ανήλικους στη χώρα μας.

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», στα τέλη Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε στο υπουργείο συνάντηση οργανώσεων που τρέχουν δομές φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων με την αρμόδια γενική γραμματεία Ευάλωτων Πληθυσμών και Θεσμικής Προστασίας.

Βασικό αντικείμενο της συνάντησης, την οποία ζήτησαν οι οργανώσεις, ήταν η παραβατική συμπεριφορά που μπορεί να εμφανίζουν ορισμένοι ασυνόδευτοι ανήλικοι στους ξενώνες και η νομική ευθύνη των οργανώσεων, όπως και ο τρόπος παρέμβασης.

Ωστόσο, οργανώσεις με μεγάλη εμπειρία στη φιλοξενία ασυνόδευτων ανηλίκων επισημαίνουν στην «Εφ.Συν.» ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αποτελεί λύση αυτό που επιχειρεί τώρα το υπουργείο, να αντικαταστήσει δηλαδή τη φροντίδα στις δομές, όσο ανεπαρκής και δύσκολη κι αν είναι, με την κόλαση της διαμονής στις λεγόμενες «ασφαλείς ζώνες» των καμπ και των απελάσεων.

«Στις ασφαλείς ζώνες δεν υπάρχει παιδική προστασία. Μεγάλο ποσοστό παιδιών που φθάνουν με παραπομπή από τα καμπ, μας έρχονται με δερματική πάθηση. Δεν γίνονται καν αναγκαίες εξετάσεις για ινσουλίνη, για να μη μιλήσουμε για πιο σύνθετες ψυχοκοινωνικές εξετάσεις. Εχουμε περιστατικά εκφοβισμού, περιστατικά που δεν προστατεύουν τα παιδιά ούτε οι επιφορτισμένοι με την προστασία τους υπάλληλοι φύλαξης ή οι επίτροποι. Το θέμα δεν είναι να κλείσουμε τα παιδιά στα καμπ. Το θέμα είναι πώς να δουλέψουμε παιδαγωγικά με ένα παιδί, δίνοντας περισσότερα εργαλεία στους ανθρώπους που εργάζονται στο πεδίο», σημειώνει μέλος οργάνωσης που έχει κέντρα φιλοξενίας ασυνόδευτων.

Ως προς το επιχείρημα του υπουργείου που χαρακτηρίζει «ασφαλή χώρα καταγωγής» την Αίγυπτο, από όπου ερχόταν μέχρι πρότινος μεγάλος αριθμός ασυνόδευτων ανήλικων, το μέλος της οργάνωσης υπογραμμίζει ότι παρόλο που οι ανήλικοι αυτοί δέχονται σωρηδόν απορριπτικές απαντήσεις στα αιτήματα ασύλου, με πανομοιότυπες διατυπώσεις που δεν παίρνουν υπόψη το ατομικό ζήτημα του κάθε παιδιού, σχεδόν το σύνολο των παιδιών είναι θύματα εξαναγκαστικής παιδικής εργασίας, διεθνούς προστασίας, βασανιστηρίων ή άλλου τύπου εκμετάλλευσης και απουσίας εκπαίδευσης, καταστάσεις, δηλαδή, που χρήζουν διεθνούς προστασίας.

Ο Απόστολος Βεΐζης, διευθυντής της οργάνωσης ΙNTERSOS, που συμμετείχε στη συνάντηση των φορέων με τη γενική γραμματεία, σημειώνει ότι το ζήτημα αντιμετωπίζεται, φτάνει να υπάρχει πολιτική βούληση στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, για μια ολιστική προσέγγιση στη διαχείριση της καθημερινότητας των παιδιών από την άφιξή τους μέχρι την ένταξή τους στην ελληνική κοινωνία. Επισημαίνει ότι υπάρχουν πολλά θετικά παραδείγματα παιδιών που εξελίσσονται, αρκεί να υπάρξει ένα πλαίσιο διαλόγου, εμπιστοσύνης και φροντίδας. «Η ευκαιριακή διαχείριση, η ανεπάρκεια στην προστασία και η έλλειψη ολιστικής προσέγγισης καταλήγουν στην ποινικοποίηση των παιδιών και στον εγκλεισμό τους, με στόχο να γίνουν αόρατα. Καταγράφουμε χιλιάδες παιδιά που χάνονται στην Ευρώπη. Χάνονται λόγω των πολιτικών που διαχειρίζονται αριθμούς και όχι ανθρώπινες ζωές», υπογραμμίζει ο ίδιος.

Η Ελπίδα Ευθυμιάτου, εθελόντρια στην οργάνωση Ιατρική Παρέμβαση, επισημαίνει: «Αντί να διώχνουμε τα παιδιά, καλό θα ήταν, εφόσον έχουμε έλλειψη εργατικών χεριών στον τουρισμό και στον αγροτικό τομέα, να επιμείνουμε στην προσπάθεια να μάθουν την ελληνική γλώσσα και να εκπαιδευτούν ώστε κοντά στην ενηλικίωσή τους να μπορούν να εργαστούν με νόμιμο τρόπο ή να προχωρήσουν στις σπουδές και στη ζωή τους».

Θέματα συμπεριφοράς

Πηγές της γενικής γραμματείας Ευάλωτων Πληθυσμών και Θεσμικής Προστασίας του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου επισημαίνουν, απαντώντας σε ερωτήματα της «Εφ.Συν.»:

«Η γενική γραμματεία έχει δεχθεί επανειλημμένως, κατά το τελευταίο έτος, αιτήματα από φορείς λειτουργίας δομών φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων, με σκοπό τη διερεύνηση λύσεων για περιπτώσεις ανηλίκων που παρουσιάζουν σημαντικές δυσχέρειες ένταξης στο υφιστάμενο πλαίσιο και στους κανόνες φιλοξενίας, επιδεικνύοντας, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και παραβατικές συμπεριφορές. Κοινό παρονομαστή των εν λόγω αιτημάτων αποτελεί η διαπιστούμενη αδυναμία αποτελεσματικής διαχείρισης των συγκεκριμένων περιστατικών, καθώς και η σοβαρή διατάραξη της εύρυθμης λειτουργίας των δομών φιλοξενίας, με επιπτώσεις τόσο στη λειτουργία τους όσο και στους λοιπούς φιλοξενούμενους ανηλίκους. Στο πλαίσιο αυτό, η γενική γραμματεία εξετάζει διάφορες εναλλακτικές προσεγγίσεις για τη διαχείριση των συγκεκριμένων περιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής κλιμακωτών μέτρων υποστήριξης και διαχείρισης. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται περιλαμβάνεται και η πιθανότητα μεταφοράς ανηλίκων σε Ασφαλείς Ζώνες εντός των Ελεγχόμενων Δομών Προσωρινής Φιλοξενίας Αιτούντων Ασυλο.

»Τα Εποπτευόμενα Διαμερίσματα Ημιαυτόνομης Διαβίωσης (Ε.Δ.Η.Δ.) συνιστούν έναν ειδικό τύπο φιλοξενίας, σχεδιασμένο για την ομαλή μετάβαση και ένταξη των ανηλίκων άνω των 16 ετών στην κοινωνία. Απευθύνονται σε ανηλίκους που έχουν επιδείξει υψηλό βαθμό ενταξιακής προσαρμογής και αυτονομίαςκαι για τους οποίους εκτιμάται ότι, λαμβανομένου υπόψη και του καθεστώτος διαμονής τους, υπάρχουν οι προϋποθέσεις για τη συνέχιση και περαιτέρω ενίσχυση της ενταξιακής τους πορείας.

»Ως εκ τούτου, τα εν λόγω προγράμματα απευθύνονται κυρίως σε ανηλίκους που είναι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας ή κάτοχοι άλλου τύπου άδειας διαμονής, καθώς και σε αιτούντες διεθνούς προστασίας. Αντίθετα, δεν εντάσσονται στο συγκεκριμένο σχήμα ανήλικοι που προέρχονται από χώρες οι οποίες χαρακτηρίζονται ως ασφαλείς χώρες καταγωγής».