Aπό την Πρωτοβουλία Αλβανών Μεταναστών και Αλληλέγγυων«Σε μια πόλη του Βορρά / Πήγα για να δουλέψω / Τη ζωή μου άφησα / Ανάμεσα στη Θέουτα και το Γιβραλτάρ»
Οι μετανάστες δεν είναι πιόνια
Έχουν περάσει πέντε ημέρες από τα γεγονότα στη Θέουτα, όπου περίπου 50.000 άνθρωποι επιχείρησαν να περάσουν από το Μαρόκο στην Ισπανία. Η συντριπτική πλειονότητά τους έχει ήδη επιστρέψει, ενώ οι ισπανικές αρχές έχουν τοποθετήσει πλωτό φράγμα στα σύνορα. Την ίδια στιγμή, συνεχίζονται οι επιχειρήσεις ανάσυρσης νεκρών, ο αριθμός των οποίων έχει ξεπεράσει τους 80.
Τώρα που κατακάθισε η σκόνη της οργής και τα πνεύματα κάπως ηρέμησαν, ως ΠΑΜΑ δεν μπορούμε να μη σχολιάσουμε όσα διαβάσαμε και διαβάζουμε τις τελευταίες ημέρες για τη Θέουτα και τις αντιδράσεις μεγάλου μέρους του ελληνικού και διεθνούς πολιτικού κόσμου.
Να σημειώσουμε ευθύς εξαρχής ότι με μεγάλη απογοήτευση βλέπουμε ότι πλέον δεν είναι μόνο η Δεξιά και η ακροδεξιά που χρησιμοποιούν μια βαθιά απανθρωποποιητική γλώσσα για τους μετανάστες, καθώς στην ίδια κατεύθυνση κινούνται ολοένα και περισσότερο δυνάμεις του κέντρου, της κεντροαριστεράς, αλλά ακόμη και τμήματα της λεγόμενης ριζοσπαστικής Αριστεράς.
Ας πιάσουμε όμως τα πράγματα από όσα είναι ήδη γνωστά σε όσους και όσες παρακολουθούν συστηματικά το μεταναστευτικό φαινόμενο των τελευταίων δεκαετιών. Η Θέουτα, ισπανικός θύλακας στη βόρεια Αφρική, αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο επικίνδυνα σύνορα της Ευρώπης. Παρόλα αυτά, η ανθρώπινη ανάγκη οδήγησε για ακόμη μία φορά, με κίνδυνο την ζωή τους, χιλιάδες ανθρώπους να αποπειρώνται να διασχίσουν τα σύνορα για μια καλύτερη ζωή.
Κι όμως, ο τρόπος που διεξάγεται η συζήτηση στην Ελλάδα αλλά και ευρύτερα στην Ευρώπη, αντιμετωπίζει αυτούς τους ανθρώπους ως άβουλα όντα που είναι το «μακρύ χέρι» του Ισραήλ ή άλλων δυνάμεων που θέλουν αποσταθεροποιήσουν την Ισπανία επειδή η κυβέρνηση Σάντσεθ δεν υποτάσσεται στις επιθυμίες του Ισραήλ κ.ο.κ.
Έτσι ξαφνικά, έπαψε να έχει πρωτεύουσα σημασία ότι μιλάμε ανθρώπους, για τις ζωές τους και για τους υλικούς λόγους που τους οδήγησαν στην εν λόγω κατάσταση.
Αυτή η προσέγγιση είναι κατά τη γνώμη μας πολιτικά προβληματική σε πολλά επίπεδα.
Πρώτον, γιατί παρουσιάζει την κυβέρνηση Σάντσεθ περίπου ως μια αντιιμπεριαλιστική πρωτοπορία, τη στιγμή που συνεχίζει να αποτελεί μέρος της ίδιας ευρωπαϊκής συνοριακής πολιτικής που εδώ και χρόνια οδηγεί χιλιάδες ανθρώπους στον θάνατο στη Μεσόγειο.
Δεύτερον, οι άνθρωποι που επιχειρούν να περάσουν τα σύνορα παύουν να αντιμετωπίζονται ως πολιτικά υποκείμενα στο πλαίσιο αυτών τον λόγων. Παύουν να έχουν βούληση, επιθυμίες, σχέδια, φόβους και ελπίδες. Δεν παρουσιάζονται ως άνθρωποι που παίρνουν μια εξαιρετικά δύσκολη απόφαση γνωρίζοντας ότι μπορεί να χάσουν ακόμη και τη ζωή τους στην προσπάθεια να αποκτήσουν ένα καλύτερο μέλλον. Παρουσιάζονται τελικά ως άβουλα πιόνια, ως εργαλεία στα χέρια κρατών και κυβερνήσεων.
Τρίτον, λησμονούμε ότι αυτή η γλώσσα δεν είναι καινούργια. Το 2020, στον Έβρο, ακούγαμε ότι οι μετακινούμενοι άνθρωποι ήταν τα «υποχείρια» του Ερντογάν. Το ίδιο μάλιστα ειπώθηκε αργότερα για όσους βρέθηκαν στα σύνορα Πολωνίας–Λευκορωσίας, ότι ήταν τα «υποχείρια» του Λουκασένκο ή του Πούτιν.
Φαίνεται πως το μόνο που αλλάζει κάθε φορά είναι το όνομα του υποτιθέμενου ενορχηστρωτή. Δεν αλλάζει όμως η εικόνα που απεικονίζει τον μετανάστη. Είναι πάντα κάποιος άλλος που σκέφτεται για λογαριασμό του, αποφασίζει για λογαριασμό του και τον κινεί σαν μαριονέτα όταν και όποτε θέλει. Σαν να μην είναι ποτέ, το ίδιο το υποκείμενο, ο ίδιος ο άνθρωπος που αποφασίζει να μεταναστεύσει!
Γνωρίζουμε φυσικά ότι τα κράτη εκμεταλλεύονται τις μεταναστευτικές ροές για γεωπολιτικούς σκοπούς. Γνωρίζουμε ότι χαλαρώνουν ή και ενισχύσουν τους συνοριακούς ελέγχους ανάλογα με τις πολιτικές τους σκοπιμότητες. Για παράδειγμα στην προκειμένη περίπτωση οι γεωπολιτικές πιέσεις που δέχεται η ισπανική κυβέρνηση μπορούν και πρέπει να ειδωθούν στο πλαίσιο συγκεκριμένων πολιτικών της επιλογών αναφορικά με γενοκτονία στην Παλαιστίνη, την στρατηγική της συμμαχία με την Αλγερία – η οποία βρίσκεται σε αντιπαράθεση με το Μαρόκο, την γενικότερη δεξιά στροφή στο στο πλαίσιο της ΕΕ και την προσπάθεια επιβολής από 22 ηγέτες κρατών μελών της ακροδεξιών μέτρων μεταναστευτικής πολιτικής στην Ισπανία κοκ.
Σε τελική ανάλυση, δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση το γεγονός ότι οι άνθρωποι που προσπαθούν να μεταναστεύσουν για μια καλύτερη ζωή, αξιοποιούν τους ανταγωνισμούς, τις αντιφάσεις και τις συγκρούσεις μεταξύ κρατών όταν αυτές δημιουργούν ένα παράθυρο διαφυγής ή μια ευκαιρία. Και σε καμία περίπτωση δεν έχουν οι μετανάστες κάποια ηθική υποχρέωση να μην κάνουν χρήση αυτών των αντιφάσεων που δύναται να τους οδηγήσουν σε μια καλύτερη ζωή. Αντιθέτως, ακριβώς αυτό το γεγονός αποδεικνύει πως οι μετανάστες δεν είναι πιόνια αλλά είναι κι εκείνοι ορθολογικά όντα που κάνουν εκτιμήσεις, υπολογισμούς και σχεδιάζουν πάντα ακόμα και με παρόντα το κίνδυνο απώλειας της ζωή τους. Τούτο το τελευταίο έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις αφηγήσεις που παρουσιάζουν τους μετανάστες ως απλά μέσα εκπλήρωσης των σχεδίων «εχθρικών» κρατών ή ηγετών.
Πρέπει να σημειωθεί δε, πως τα τελευταία χρόνια, με την επιλογή της ΕΕ να κρατήσει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες σε γειτονικές χώρες, όπως το Μαρόκο, η Τουρκία, η Λιβύη κοκ, έχει καταστήσει αυτές τις χώρες ντε φακτο ρυθμιστές των ροών με αποτέλεσμα να έχουν αποκτήσει μόχλευση. Η αντιμεταναστευτική πολιτική των τελευταίων ετών κάνει το πρόβλημα ακόμα μεγαλύτερο καθώς εκατονταδες χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονται εγκλωβισμένοι στις χώρες δίπλα από την ΕΕ χωρίς να υπάρχουν ασφαλείς δίοδοι.
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που θέλουμε να τονίσουμε είναι πως άνθρωποι δεν παύουν να έχουν βούληση επειδή ένα κράτος άνοιξε τα σύνορα. Δεν παύουν να σκέφτονται, να υπολογίζουν, να ελπίζουν να ζυγίζουν καταστάσεις και να παίρνουν τελικά οι ίδιοι την απόφαση να ρισκάρουν τη ζωή τους για να αναζητήσουν ένα καλύτερο μέλλον.
Ως Αλβανοί και Αλβανίδες μετανάστες γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει αυτό: Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν κατέρρευσε το αλβανικό κράτος και τα σύνορα άνοιξαν, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν στην Ελλάδα, στην Ιταλία και σε άλλες χώρες. Και για να τα περάσουν ανέβηκαν σε φορτηγά και σε πλοία όπως ακριβώς έκαναν και οι Μαροκινοί τώρα. Όπως ακριβώς κάνουν οι άνθρωποι κατά την διάρκεια της ιστορίας τους πάντοτε και θα συνεχίσουν να κάνουν διότι η μετανάστευση είναι συνυφασμένη με τον άνθρωπο.
Κλείνοντας, θεωρούμε χρήσιμο να σημειώσουμε πως μας ανησυχεί ιδιαίτερα όταν βλέπουμε ακόμη και τμήματα της Αριστεράς να υιοθετούν μια γλώσσα που στερεί από τους μετανάστες την ανθρώπινη υπόστασή τους. Δεν αλλάζει τίποτα αν αντί για τον «Ερντογάν» ή τον «Λουκασένκο» βάλουμε στη θέση του «μαριονετίστα» το Ισραήλ ή τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: οι μετανάστες παύουν να αντιμετωπίζονται ως άνθρωποι που δρουν και αποφασίζουν για τη ζωή τους. Και με αυτό διαφωνούμε οριζοντίως και καθέτως.
Εμείς αρνούμαστε να τους δούμε έτσι. Οι μετανάστες δεν είναι πιόνια. Δεν είναι υβριδικά όπλα. Δεν είναι το μακρύ χέρι κανενός κράτους. Οι μετανάστες είναι άνθρωποι. Και όπως όλοι οι άνθρωποι, έχουν τη δυνατότητα να σκέφτονται, να αποφασίζουν και να αγωνίζονται για μια καλύτερη ζωή. Όσο η πολιτική συζήτηση αρνείται να αναγνωρίσει αυτή την απλή αλήθεια, τόσο θα αναπαράγει την ίδια απανθρωποποίηση που υποτίθεται ότι θέλει να καταπολεμήσει και τόσο θα απομακρυνόμαστε από κάθε έννοια αλληλεγγύης και διεθνισμού.
9
