Σανταγιάνα, Τζορτζ (George Santayana, Μαδρίτη 1863 – Ρώμη 1952). Αμερικανός φιλόσοφος, ισπανικής καταγωγής.
Το 1872 η μητέρα του εγκαταστάθηκε στη Βοστόνη μαζί με τον εννιάχρονο τότε Σ. Σπούδασε αρχικά στο Λατινικό Σχολείο της Βοστόνης, στο κολέγιο του πανεπιστημίου Χάρβαρντ, στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου και, τέλος, στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, με καθηγητές τους Γουίλιαμ Τζέιμς και Τζοσάια Ρόις.
Το 1898 άρχισε να διδάσκει στο τμήμα φιλοσοφίας του πανεπιστημίου Χάρβαρντ, το 1907 έγινε τακτικός καθηγητής και παρέμεινε εκεί έως το 1912, οπότε επέστρεψε οριστικά στην Ευρώπη, μετά τον θάνατο της μητέρας του.
Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου πολέμου έζησε στην Αγγλία και από το 1925 εγκαταστάθηκε οριστικά στη Ρώμη.
Τα έργα του Σ., ο οποίος επηρέασε σημαντικά τη φιλοσοφία του α’ μισού του 20ού αι., καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τομέων της ανθρώπινης σκέψης, από τη θεωρητική φιλοσοφία και την αισθητική έως τη φιλολογική κριτική, την πεζογραφία και την ποίηση.
Με αφετηρία νατουραλιστικές θέσεις, προσέγγισε τον κριτικό ρεαλισμό, διακρίνοντας τη σφαίρα της ύπαρξης (χωροχρονική, υποκείμενη στο γίγνεσθαι, ελεγχόμενη) από τη σφαίρα της ουσίας (εξωχρονική και εξωχωρική, μη υποκείμενη στον προσδιορισμό και στο γίγνεσθαι).
Σύμφωνα με τις απόψεις του, οι ουσίες μπορούν να αναγνωριστούν στο πεδίο του λόγου, αλλά η λεγόμενη ζωική πίστη σώζει τον άνθρωπο από τον ριζικό σκεπτικισμό και του επιτρέπει να μετασχηματίζει τις ουσίες σε γνωστικά όργανα.
Η φιλοσοφία αυτή αποτυπώνεται πληρέστερα στο θεμελιώδες έργο του Σκεπτικισμός και ζωική πίστη (1923).
Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα του περιλαμβάνονται:
>Η αίσθηση της ομορφιάς (1896),
>Η ζωή της λογικής ή οι φάσεις της ανθρώπινης προόδου (5 τόμοι, 1905-6),
>Οι σφαίρες του είναι (4 τόμοι, 1927-40),
>Ο τελευταίος πουριτανός (1935, μυθιστόρημα),
>Η ιδέα του Χριστού στα Ευαγγέλια (1946),
>η τρίτομη αυτοβιογραφία του (Πρόσωπα και τόποι, 1944-45,
>Η πατρίδα μου, ο κόσμος, 1953, μετά τον θάνατό του) κ.ά.
Μερικά από τ’ αποφθέγματά του :
>Όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του, είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει.
>Η αθεΐα μου, σαν του Σπινόζα, είναι αληθινή ευσέβεια προς το Σύμπαν και απαρνείται μόνο τους θεούς που κατασκεύασαν οι άνθρωποι κατ’ εικόνα κι ομοίωση, για να γίνουν υπηρέτες των ανθρωπίνων συμφερόντων τους.
>Μόνο οι νεκροί έχουν δει το τέλος του πολέμου.
(φράση που έγινε δημοφιλής στην Αμερική, όταν τη χρησιμοποίησε ο στρατηγός McArthur. Αποδίδεται λανθασμένα και στον Πλάτωνα)
>Θρησκεία είναι η φυσική αντίδραση της φαντασίας όταν έρχεται αντιμέτωπη με τις δυσκολίες ενός εχθρικού κόσμου.
>Δεν υπάρχει θεραπεία για τη γέννηση και το θάνατο εκτός από το να απολαύσουμε το ενδιάμεσο.
>Φανατισμός είναι να διπλασιάζεις την προσπάθεια, ενώ έχεις ξεχάσει τον σκοπό.
>Τα πόδια του ανθρώπου πρέπει να είναι ριζωμένα στη χώρα του, αλλά τα μάτια του πρέπει να εξερευνούν όλο τον κόσμο.
>Κάθε μεταβατική περίοδος είναι ένα διάλειμμα μεταξύ δυο μεταβατικών περιόδων.
>Η μουσική είναι βασικά άχρηστη, όπως και η ζωή.
>Χάος είναι ένα όνομα για κάθε τάξη που προκαλεί σύγχυση στο μυαλό μας.
>Σχεδόν κάθε σοφό ρητό έχει ένα αντίθετο, όχι λιγότερο σοφό, για να το εξισορροπεί.
>Η Αμερική είναι μια νέα χώρα με παλιά νοοτροπία.
πηγές:ygeiaonline.gr. gnomikologikon.gr
