Η αυτοκτονία αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου παγκόσμια στους νέους 15 -29 ετών. Η καλύτερη πρόταση για να ξεκινήσεις ένα κείμενο. Είχα γράψει ένα άρθρο* για την κατάθλιψη, το οποίο έφτασε μέχρι και το site της Μπαλατσινού, ζωή να ‘χουμε.
Έχω την απίστευτη τιμή να κρατάω μικρόφωνο και να μιλάω σε κόσμο. Για ό,τι μου κατέβει. Και γελάνε. Γιατί αυτή είναι η δουλειά μου, να τους κάνω να γελάνε. Δεν έχω κρύψει, όχι χωρίς προσωπικό κι επαγγελματικό ρίσκο, ότι επιβεβαιώνω σε αρκετό βαθμό τον μύθο του θλιμμένου κλόουν. Το σημαντικό είναι ότι την τελευταία διετία, μαζί με τους θεραπευτές μου και την δική μου μεγάλη προσπάθεια, είμαι καλά. Δεν ξέρω για πόσο θα μείνω, αλλά τώρα το χαίρομαι όσο μπορώ.
Η πρόσφατη τραγωδία με τη φονική πυρκαγιά στον καταυλισμό της Μόριας ήρθε να στρέψει για μια ακόμη φορά τα φώτα στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης δεκάδων χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών στα hot spot των νησιών του Αιγαίου. Μόνο που κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί πλέον πως «έπεσε από τα σύννεφα».
Ρεπορτάζ: Αλέξανδρος Ζέρβας, Αγγελική Δημοπούλου
Όπως τονίζουν μάλιστα, μιλώντας στο Τvxs.gr, άνθρωποι που παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς την κατάσταση τα τελευταία χρόνια η συγκεκριμένη τραγωδία αποτελούσε «αυτοεκπληρούμενη προφητεία». Στη Μόρια και τους άλλους καταυλισμούς ανά την Ελλάδα οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με το κρύο, τις ασθένειες, τη βία, ακόμη και τις καταστροφές.
«Για πολλούς πρόσφυγες είναι τραυματικό ακόμη και να μπουν στον καταυλισμό»
«Τίποτα από όσα ακούμε για τη Μόρια δεν είναι είναι καινούργιο. Απλά τώρα άλλαξαν κάπως τα μεγέθη λόγω της αύξησης των προσφυγικών ροών» αναφέρει η Έφη Λατσούδη από τον ανοιχτό χώρο φιλοξενίας του πρώην ΠΙΚΠΑ στη Λέσβο και προσθέτει: «Όλα όμως τα λάθη επαναλαμβάνονται σε βαθμό που δείχνει πως δε θέλουμε να διδαχθούμε από τα λάθη μας». «Δυστυχώς για πολλούς πρόσφυγες έχει καταντήσει τραυματικό να μπαίνουν στη Μόρια. Μετά την πυρκαγιά επικράτησε πολύ φόβος, τρόμος θα έλεγα. Πολλοί δε θέλανε να επιστρέψουν καν στα καταλύματά τους» σημειώνει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, περιγράφει με ιδιαίτερα μελανά χρώματα την κατάσταση που βιώνουν οι μετανάστες στη Μόρια. «Οι χώροι στα κοντέινερ δεν ήταν ποτέ αρκετοί για τους διαμένοντες στο καταυλισμό. Πάντα υπήρχε ένα μεγάλος αριθμός που χρειαζόταν να μείνει σε σκηνές, χειμώνες, καλοκαίρια, με χιόνια, με βροχές, με αφόρητο κρύο. Ο συγκεκριμένος αριθμός άλλοτε έπεφτε – όταν υπήρχαν κάποιες αναχωρήσεις – κι άλλοτε έφτανε στο peak. Σήμερα βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο. Έρχεται καθημερινά κόσμος, ο οποίος δεν έχει που να μείνει, με αποτέλεσμα να πηγαίνει στις σκηνές που υπάρχουν έξω από τον καταυλισμό. Άμα μπορούσατε να δείτε την περιοχή αυτή τη στιγμή, θα διαπιστώνατε πως όλος ο λόφος έξω από το καμπ είναι καλυμμένος από σκηνές» σημειώνει η κα Λατσούδη. Την ίδια στιγμή, επισημαίνει τη στάση της μιας μεγάλης μερίδας τοπικής κοινωνίας. «Εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με ιδιαίτερη εχθρότητα τους πρόσφυγες ακόμη κι αυτές τις στιγμές. Κανείς δεν σκέφτεται πως αν ζούσαν Έλληνες υπό συνθήκες Μόριας, καταυλισμός δε θα υπήρχε, θα τον είχαν κάψει» υπογραμμίζει με νόημα.
Το tvxs.gr, μίλησε με τον Απόστολο Βεΐζη, λίγο πριν την τελευταία τραγωδία στη Μόρια. Ο διευθυντής προγραμμάτων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, γνωρίζει ιδιαίτερα καλά την κατάσταση τόσο στο νησί, όπου η οργάνωση βρίσκεται και δρα από το 2008, όσο και σε άλλα μεγάλα camps στα ελληνικά νησιά. Τα όσα μας είπε, είναι δυστυχώς χαρακτηριστικά των όσων ακολούθησαν της συνέντευξης. «Η επίσημη χωρητικότητα των hot spot είναι 6.338. Οι άνθρωποι που μένουν γύρω από αυτούς τους χώρους ξεπερνούν τους 26.000. Υπάρχουν νησιά όπως στη Σύμη που δεν υπάρχει καμία δομή. Στη Μόρια ο πληθυσμός είναι τετραπλάσιος, στη Σάμο εννεαπλάσιος, στη Χίο τετραπλάσιος, στην Κω τέσσερις με πέντε φορές επάνω και στη Λέρο διπλάσιος. Δεν υπάρχουν λοιπόν ούτε οι υποδομές, ούτε οι συνθήκες υγιεινής. Μια τουαλέτα για 100 ανθρώπους, ένα ντουζ για 230 – 250 ανθρώπους, κάποιοι φτάνοντας δεν έχουν καν πρόσβαση σε κουβέρτα. Οι συνθήκες υγιεινής και διαβίωσης έχουν άμεσα επιπτώσεις στην καθημερινότητα των προσφύγων και στην υγεία τους. Όταν οι άνθρωποι ζουν υπό αυτές τις συνθήκες και χωρίς να γνωρίζουν τι θα τους συμβεί την επόμενη ημέρα, δημιουργείται ένα περιβάλλον γεμάτο ένταση. Πρόκειται επίσης για ανθρώπους που έχουν βιώσει καταστάσεις πολέμου και τραυματικές εμπειρίες κατά το ταξίδι τους προς την Ελλάδα και πολλοί αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας».
«Υπάρχει κίνδυνος για ανάλογες τραγωδίες το χειμώνα – Άνθρωποι παλεύουν να ζεσταθούν με αυτοσχέδιους μηχανισμούς μέσα στις σκηνές»
Η Έφη Λατσιούδη σημειώνει πως μέσα σε αυτή την κατάσταση ο κίνδυνος να ζήσουμε ανάλογες τραγωδίες στο μέλλον είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτός. «Φανταστείτε ανθρώπους, μέσα σε σκηνές το καταχείμωνο, να προσπαθούν να ζεσταθούν οι ίδιοι αλλά να ζεστάνουν και τα παιδιά τους, μέσα σε ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες. Ας μην ξεχνάμε πως τόσο το 2016 όσο και το 2017 είχαμε θανάτους ανθρώπων που επιχείρησαν να βρουν θέρμανση με αυτοσχέδιο τρόπο. Πρέπει να υπάρξει ιδιαίτερη προσοχή το επόμενο διάστημα για να μη δούμε ανάλογα φαινόμενα» αναφέρει εμφατικά.
Την ίδια στιγμή, τονίζει πως η στάση της αστυνομίας σήμερα, μετά και τα τραγικά γεγονότα της Κυριακής, μόνο σε θετική κατεύθυνση δεν κινείται: «Στη Μόρια υπάρχει οργή, υπάρχει ένταση, λογικό είναι άλλωστε . Η αστυνομία το μόνο που προσπαθεί να κάνει είναι να κρατήσει τους μετανάστες στην ευρύτερη περιοχή του καταυλισμού. Και προσπαθεί να το κάνει επενδύοντας στην καταστολή συνήθως. Αυτό φυσικά αυξάνει την ένταση».
«Έρχονται υγιείς, τους κάνεις και νοσούν»
Ένα πολύ σοβαρό ζήτημα στη Μόρια αλλά και τους καταυλισμούς προσφύγων σε όλη την Ελλάδα έχει να κάνει με την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η οποία είχε πάντοτε κενά. Οι πρόσφατες όμως αποφάσεις της κυβέρνησης για μη παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε πρόσφυγες χωρίς ΑΜΚΑ, ήρθε να κάνει τα δεδομένα ακόμη χειρότερα.
«Έρχονται υγιείς και τους κάνεις να νοσούν, τα hot spot είναι κέντρα παραγωγής νοσημάτων στους πρόσφυγες», αναφέρει o Απόστολος Βεΐζης, και συνεχίζει: «Όταν κάποιος νοσεί πρέπει να τον καλύψουν οι υπηρεσίες υγείας. Τι συμβαίνει όμως στην πράξη, τα νοσοκομεία έχουν εξαντλήσει τις δυνατότητές τους. Έχουν τεράστιες ελλείψεις σε προσωπικό και διαμεσολαβητές και το πρόγραμμα που διενεργούσε ο ΕΟΔΥ που είναι το πρώην ΚΕΕΛΠΝΟ είχε πάντα ελλείψεις. Στην Λέσβο υπήρχαν δυο γιατροί για 10.000 ανθρώπους και σήμερα για 13.000 και πάνω. Άρα το προσωπικό δεν επαρκεί. Και το τρίτο που έδεσε τη σούπα ήταν όταν στις 11 Ιουλίου πάρθηκε η απόφαση να αλλάξει η διαδικασία παροχής ΑΜΚΑ προς τους νεοεισερχόμενους. Πράγμα που έκανε για τους ανθρώπους που έχουν προβλήματα υγείας πιο δύσκολη την πρόσβαση και προσβασιμότητα στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη».
«Το 2016 έγινε κάτι που ήταν πολύ σημαντικό για την Ελλάδα, η αλλαγή της νομοθεσίας που επέτρεπε την πρόσβαση στο σύστημα υγείας για όλους. Αυτό αναλύεται σε τέσσερα επίπεδα, πρόσβαση, προσβασιμότητα, ποιότητα και αποδοχή» επισημαίνει παράλληλα ο κύριος Βεΐζης: «Δεν φτάνει να πάω στο νοσοκομείο αλλά πρέπει να είναι και προσβάσιμο, να υπάρχει γιατρός, να μου παρέχει υπηρεσίες και παίζει φυσικά ρόλο και η ποιότητα των υπηρεσιών αυτών. Αυτό δημιουργεί περισσότερες δυσκολίες καθώς οι άνθρωποι φτάνουν τελικά στις δομές υγείας όταν το πρόβλημά τους είναι πιο δύσκολο».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Έφη Λατσούδη: «Φανταστείτε καρκινοπαθείς, διαβητικούς ή επιληπτικούς, οι οποίοι δεν μπορούν να πάρουν καν τα φάρμακά τους κι αναγκάζονται να ζουν μέσα τέτοιες συνθήκες, χωρίς πρόσβαση ακόμη και σε καθαρό πόσιμο νερό. Η επιβάρυνσή τους είναι αδιανόητη» υπογραμμίζει.
Παιδιά προσπαθούν να αυτοκτονήσουν
Ακόμη χειρότερη είναι η κατάσταση όσον αφορά τους ανήλικους πρόσφυγες. Όπως αναφέρει ο διευθυντής προγραμμάτων των Γιατρών χωρίς Σύνορα: «Τον Ιούλιο και τον Αύγουστο 73 παιδιά παραπέμφθηκαν στις δικές μας ομάδες για θέματα ψυχικής υγείας. Τα τρία είχαν κάνει απόπειρα αυτοκτονίας, 17 είχαν αυτοτραυματιστεί. Δέκα από τα 73 ήταν κάτω των 6 ετών ενώ το μικρότερο ήταν μόλις 2 ετών. Μιλάμε για παιδιά που έχουν σταματήσει να παίζουν. Παιδιά που βλέπουν εφιάλτες, παιδιά που φοβούνται να βγουν από τη σκηνή, παιδιά που αρχίζουν να αποσύρονται από την καθημερινότητα και έχουν σταματήσει να μιλάνε. Σε ένα παιδί που είναι στη φάση της ανάπτυξης αυτό όπως καταλαβαίνετε αφήνει μόνιμες βλάβες. Υπάρχουν και μικρά παιδιά που είχαν βιαστεί. Προχθές ένα παιδάκι έχασε τη ζωή του παίζοντας με μια κούτα».
«Η δική μας παιδιατρική κλινική έχει καταγράψει περίπου 113 παιδιά με σύνθετα ή χρόνια προβλήματα υγείας, μεταξύ των οποίων μικρά παιδιά με σοβαρές καρδιοπάθειες, διαβήτη, επιληψία, καρκίνο και τραύματα πολέμου. Παιδιά των οποίων η διαχείριση δεν μπορεί να γίνει στη Λέσβο, στη Σάμο ή στη Χίο. Φανταστείτε ανθρώπους με αυτά τα χρόνια προβλήματα και μικρά παιδιά να παραμένουν σε αυτές τις συνθήκες», σημειώνει ο κος Βεΐζης.
Την ίδια στιγμή, αποκαλυπτικά είναι και τα στοιχεία που δίνει για τους εγκλωβισμένους στα hot spot: «Μιλάμε για περίπου 29.000 ανθρώπους που βρίσκονται στα ελληνικά νησιά και κυρίως στα πέντε: Σάμος, Χίος, Λέρος, Κως και Λέσβος. Υπάρχουν και κάποιοι – λιγότεροι – σε Ρόδο, Σύμη. Σήμερα που μιλάμε μπορεί να έχουν φτάσει τους 30.000. Ο αριθμός παρουσιάζεται ως μεγαλύτερος σε σχέση με το 2015 – 2016 ως παρουσία μεταναστών και προσφύγων στα ελληνικά νησιά. Η διαφοροποίηση είναι ότι παλιά ο κόσμος απλά πέρναγε από τα νησιά, έμενε για μια δυο ημέρες και κατόπιν συνέχιζε το ταξίδι για την ενδοχώρα ή την Ευρώπη, όσο λειτουργούσε η βαλκανική οδός. Με την εφαρμογή της συμφωνίας Ευρώπης – Τουρκίας το Μάρτιο του 2016 και το κλείσιμο της βαλκανικής οδού, οι άνθρωποι εγκλωβίζονται στα νησιά», τονίζει ο εκπρόσωπος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα.
Και συνεχίζει: «Το 35% του πληθυσμού που είναι εγκλωβισμένοι στα νησιά είναι παιδιά. Έξι στα δέκα είναι κάτω των 12 ετών.Περίπου το 20% των παιδιών είναι ασυνόδευτα. Ένα 22% είναι γυναίκες και οι υπόλοιποι είναι άντρες. Το προφίλ είναι κυρίως οικογένειες και ασυνόδευτα ανήλικα. Οι χώρες προέλευσης: ένα 40% είναι από το Αφγανιστάν, ένα 14% είναι από τη Συρία, ένα 9% από το Κογκό, ένα 8% είναι από το Ιράκ και ακόμη 8% από την Παλαιστίνη. Πάνω από το 80% προέρχονται από εμπόλεμες περιοχές».
Στο ζήτημα των παιδιών στέκεται με ανακοίνωσή της και η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες επισημαίνοντας χαρακτηριστικά: «Μόνο ένα στα τέσσερα παιδιά βρίσκεται σε ξενώνα κατάλληλο για την ηλικία του». Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει: «Περίπου 500 παιδιά στεγάζονται μαζί με ενηλίκους με τους οποίους δεν έχουν κάποια συγγενική σχέση σε μια μεγάλη σκηνή στη Μόρια. Στη Σάμο, πάνω από δέκα ασυνόδευτα κορίτσια κοιμούνται σε βάρδιες σε ένα μικρό κοντέινερ, ενώ άλλα παιδιά αναγκάζονται να κοιμούνται στις οροφές των κοντέινερ».
«Τα έχω δει αυτά τα παιδιά»
«Τα έχω δει αυτά τα παιδιά. Τα έχω δει στη Μόρια, στους καταυλισμούς της Σάμου, της Κω, της Χίου, της Κω. Προσωπικά δεν μπορώ να βρω καμία λέξη για να περιγράψω την κατάσταση. Δεν μπορώ να βρω καμιά δικαιολογία, δεν μπορώ να βρω καμία εξήγηση», τονίζει από τη μεριά του σχετικά ο κος Βεϊζης. «Μια μητέρα στη Σάμο μας είπε το εξής: Είμαι κάτω από έναν μουσαμά στη Σάμο εδώ και δέκα ημέρες, έχω τρία μικρά παιδιά. Τη νύχτα τα τσιμπούν τα έντομα και δεν μπορούν να κοιμηθούν. Μέχρι τώρα τα είχα προστατέψει από τον πόλεμο, όμως δεν μπορώ πλέον να τα προστατέψω εδώ. Θέλω να ουρλιάξω, όμως δεν μπορώ μπροστά στα παιδιά».
Από εκστρατεία εμβολιασμού των ΓΧ έξω από τον προσφυγικό
«Οι άνθρωποι ερχόντουσαν, έρχονται και θα συνεχίσουν να έρχονται. Όμως αυτή τη στιγμή γίνεται ανώμαλο στοίβαγμα ανθρώπινων ψυχών. Οι ελληνικές αρχές καταγράφουν αριθμούς. Λένε: 1.000, 5, 6, 9 και η παρουσίαση γίνεται λες και πρόκειται για πατάτες και καρπούζια. Από πριν τις εκλογές και μετά έγιναν ελάχιστες μετακινήσεις. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν πάνω από 7.500 άνθρωποι στους οποίους έχει γίνει άρση γεωγραφικού περιορισμού γιατί ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες και οι οποίοι δεν μπορούν να μετακινηθούν γιατί δεν υπάρχουν χώροι. Και οι 1.400 που μεταφέρθηκαν στην ενδοχώρα και συγκεκριμένα στην Νέα Καβάλα, μεταφέρθηκαν σε ένα χωράφι όπου στήθηκαν σκηνές. Δεν γίνεται οι άνθρωποι να φεύγουν από μια τρύπα και να πηγαίνουν στην άλλη. Πρέπει να πηγαίνουν σε μια δομή κατάλληλη», λέει ο Απόστολος Βεΐζης.
Για τον ίδιο το ζήτημα είναι θέμα πολιτικής βούλησης. «Από το 2015 μέχρι το 2020 υπάρχουν στη διάθεση της Ελλάδας 2,21 δις ευρώ. Στη χώρα παραμένουν επίσημα, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία 88.750 μετανάστες και πρόσφυγες. Είναι ένας αριθμός που για εμένα προσωπικά είναι διαχειρίσιμος. Αν έμπαιναν – όπως οι 21.600 άνθρωποι που έχουν ήδη μπει – σε πρόγραμμα στέγης δεν θα μιλάγαμε γι’ αυτή την εικόνα. Αυτή την εικόνα τη θέλει η Ευρώπη για να λειτουργήσει ως αποτροπή για τους πρόσφυγες. Αυτό όμως δεν λειτουργεί. Ο άνθρωπος που φεύγει από τον πόλεμο, έρχεται για να σωθεί και να σώσει την οικογένειά του. Η κατάσταση στα νησιά είναι αυτή που βλέπουμε και θα παραμείνει έτσι γιατί υπάρχει έλλειψη πολιτικής βούλησης. Η κατάσταση που επικρατεί είναι ντροπή για τη χώρα, για την Ευρώπη, για την ανθρωπιά. Και ως κοινωνία έχουμε αποτύχει. Πρέπει να εμβολιαστούμε κατά της αδιαφορίας ως κοινωνία. Πρέπει να πιέσουμε παραπάνω».
Zackie θέλω να μιλήσω για σένα. Δε βρίσκω δίοδο, όμως, προς τα έξω. Οι φθόγγοι όταν δε βγαίνουν από το λεξικό αλλά από τους θυμωμένους κύκλους της μνήμης, λιώνουν πριν ενωθούν σε λέξεις και γίνονται ένας αμήχανος χυλός.
Και ξέρεις, έχω μιλήσει κι έχω γράψει τόσο πολύ για σένα αυτούς τους μήνες. Σα να ήσουν κάποια άλλη. Σα να μη σου έχω κρατήσει άτσαλα την ομπρέλα, γιατί φόραγες τακούνια και δε σε έφτανα, για να μη βραχείς και τρέξει η μάσκαρα. Σα να μην έχουμε καπνίσει το ίδιο τσιγάρο. Σα να μην έχω πάει να πνιγώ με ένα κομμάτι πίτσα γιατί έλεγες βλακείες την ώρα που τρώγαμε. Σα να μην έχω πιάσει ποτέ στα χέρια μου την κομοδινί περούκα με τις αφέλειες που σου πήγαινε λιγότερο απ’ όλες. Σα να μη σε έχω βάλει μεθυσμένη τα ξημερώματα σε ταξί που έριχνες το πιο γλυκό και νυσταγμένο χαμόγελο του κόσμου. Σα να μην έχω αισθανθεί την ταραχή σου όταν σ’ έβριζαν στο δρόμο. Σα να μη σ’ εχω καμαρώσει να χορεύεις στη σκηνή και να ξεφτιλίζεις τη σταυροκοπημένη και γαλανόλευκη ραχοκοκαλιά της υποκρισίας.
Ο ψυχοθεραπευτής μου λέει ότι η αποσύνδεση είναι ένας σωτήριος μηχανισμός επιβίωσης. Ότι πρέπει να καταχωνιάσεις κάπου βαθιά και μακριά την ανάμνηση της αφής, τον ήχο του γέλιου, τη θλίψη του βλέμματος, τις ταλαντώσεις του χορού αυτού που λείπει για να λείπει λιγότερο, για να γίνεται η απουσία πιο απαλή και να μπορεί να ζωγραφιστεί σ’ ένα πανό χωρίς να το σκίσει. Ότι πρέπει να διαχωρίσεις τη βαρβαρότητα που ρίχνεται με φόρα σ’ ένα σώμα από το σώμα που αγκάλιασες, περπάτησες μαζί και χειροκρότησες, για να μη διανοηθείς τον απελπισμένο τρόμο της τελευταίας ανάσας που ξεγλιστρά σ’ έναν πεζόδρομο μίσους.
Γι’ αυτό όταν μιλάω και γράφω για σένα δεν κλαίω. Ούτε όταν βλέπω το βίντεο. Έκλαψα μόνο την πρώτη φορά που δεν ήξερα ότι ήσουν εσύ ανάμεσα στα γυαλιά. Σκέφτηκα ότι κάποιος απόκληρος εγκλωβίστηκε σε μια ανίερη παγίδα θανάτου, ότι δε θα είχε κανέναν να τον αναζητήσει και να τον κλάψει και ότι εμείς που θέλουμε να ξυπνάμε χωρίς να αναποδογυρίζουν τα σωθικά μας από την αηδία, του χρωστούσαμε ορισμένα δάκρυα για να συντροφεύουν τη μοναξιά του.
Μετά το είδα πολλές φορές χωρίς να κλάψω. Ξέρω να σου πω με δευτερόλεπτα ποιος πέταξε την πρώτη πέτρα, πόσο καθοδική είναι η ροπή της ματιάς των δολοφόνων, πως μοιάζουν μεταξύ τους αυτοί που σηκώνουν τους ώμους και προσπερνούν ένα ματωμένο κορμί στο έδαφος, τι θλιβερό χρώμα έχουν τα μπλουζάκια αυτών που χτίζουν ένα φράγμα απάθειας μέσα από μια hi tech οθόνη κινητού.
Ξέρω ότι η μοναδική βιτρίνα που εσύ έσπασες στο σύντομο αλλά τόσο ιλιγγιώδες και αστραφτερό πέρασμα σου, ήταν της κανονικότητας.
Τα τελευταία της θραύσματα έπεσαν με θόρυβο εκείνη την ημέρα στη Γλάδστωνος για να καθρεφτίσουν το αμπαλαρισμένο με αυστηρές ριγέ γραβάτες αλλά εντελώς πηχτό σκοτάδι.
Κλαίω μόνο σε άσχετες στιγμές. Όταν κοιτάζω το τραπέζι έξω δεξιά στο beaver που συρρικνώνεται όσο δεν εμφανίζεσαι, όταν με ξαφνιάζει το λεπτό, συνεχόμενο, παραπονιάρικο γάβγισμα ενός σκύλου ή όταν σκουπίζω τα φύλλα στο μπαλκόνι τόσο λάθος που μετά από μια υποτονική περιφορά στον αέρα επιστρέφουν. Zachie, ευτυχώς που είμαστε ανεπρόκοπες και δε μάθαμε ποτέ να σκουπίζουμε σωστά. Έτσι, τουλάχιστον δε θα κινδυνέψουμε να σκουπίσουμε κάποια στιγμή αίματα και μετά να στρώσουμε με ευσέβεια το οικογενειακό τραπέζι. Δε θα μπερδέψουμε ποτέ τη σκόνη με τους ανθρώπους.
«Τον ένα χρόνο που λείπεις πετάξαμε τόνους γκλίτερ για σένα. Σ’ αγαπούσαμε πιο πολύ απ’ όσο προλάβαμε να σου πούμε και τώρα αυτό το απόθεμα αγάπης, το κάναμε γκλίτερ».
Ζακ, δεν ξέρω αν θα σου άρεσαν αυτά που λέω για σένα. Νομίζω ότι μάλλον θα βαριόσουν. Κάπου εκεί στην ανάλυση της φουκοικής σκέψης για τη βιοπολιτική, θα έβαζες ακουστικά να ακούσεις Lady Gaga. Εξάλλου, τη βιοπολιτική την έμαθες στο δρόμο, στη σχολή θεάτρου, στα δημόσια νοσοκομεία, στα δελτία ειδήσεων. Αλλά δεν την άφησες να σε τσακίσει. Για κάθε προσβολή είχες μια ατάκα, για κάθε κυνήγι είχες ένα λαχάνιασμα ζωής, για κάθε πληγή είχες ένα φούξια κραγιόν για να σχεδιάζεις νησιά σε σχήμα κοχυλιού και να μπαίνεις μέσα.
Δεν καταφέραμε να τα ξεπατικώσουμε. Δε μπορείς να γυρίσεις λίγο; Να κοροϊδέψεις το Μπάμπη που λέει ότι το νερό είναι πολύ φθηνό ή τους αστυνομικούς που χαϊδεύουν προσφυγόπουλα με γάντια. Να τους πεις να πάρουν πιο σκληρά μέτρα προστασίας, μη τυχόν και κολλήσουν τρυφερότητα, γιατί θα καταρρεύσει το σύμπαν τους. Δε μπορείς να γυρίσεις λίγο;
Το καλοκαίρι διάβασα ένα βιβλίο που ράγισε ότι είχε διασωθεί ατόφιο από το πάτημα της καταστροφής. «Μετά τα πενήντα μας αρχίζουμε σιγά σιγά να πεθαίνουμε μέσα σε άλλους θανάτους» έγραφε ο Χούλιο Κορτάσαρ. Εμείς δε φτάσαμε τα 50 ακόμα αλλά πεθαίνουμε σε άλλους θανάτους. Σκορπάμε κομματάκια. Αφήσαμε το πιο φρέσκο μας αίμα στη Μεσολογγίου, μια περιστρεφόμενη ρόδα ποδηλάτου στα Πετράλωνα, έναν οργισμένο στίχο στο Κερατσίνι, ένα ρούχο να επιπλέει στη θάλασσα της Ρόδου. Το πιο γυαλιστερό και απείθαρχο κομμάτι το κρύψαμε σ’ ένα πεταμένο μαύρο αθλητικό παπούτσι στο κέντρο της Αθήνας.
Κι αυτό το Σεπτέμβρη που η μνήμη τρίζει γερά τα δόντια της και χειμωνιάζει ασυνήθιστα νωρίς, σκέφτομαι ότι οι επέτειοι πήγαν και κόλλησαν η μία δίπλα στην άλλη για να κάνουν παρέα. Για να μας μάθουν ότι ή θα σπάσουμε όλα τα κελιά μαζί ή θα στραγγίξουμε τις επιθυμίες μας με μια πετσέτα υπομονής και συμμόρφωσης.
Νιώθω, όμως, ότι όσο εμείς πεθαίνουμε μέσα σε άλλους θανάτους, άλλο τόσο τα δολοφονημένα μας αδέρφια επιστρέφουν όταν συλλαβίζουμε τα ονόματα τους. Η γραμμή της απώλειας δεν είναι ευθεία. Διακόπτεται από τις χοντρές κουκίδες της παρουσίας μέσα στην απουσία. Μ’ έναν τρόπο ακροβατικό ανάμεσα στο κοσμικό και το μαγικό, είσαι εδώ. Μας κλείνεις το μάτι στη διαδήλωση και μοιράζεις φιλιά από τη σκηνή. Πιο ζωντανός από τους δολοφόνους σου.
Zackie το γκλίτερ στο δρόμο τη νύχτα μοιάζει με αστερόσκονη. Τον ένα χρόνο που λείπεις πετάξαμε τόνους γκλίτερ για σένα. Σ’ αγαπούσαμε πιο πολύ απ’ όσο προλάβαμε να σου πούμε και τώρα αυτό το απόθεμα αγάπης, το κάναμε γκλίτερ.
*Το κείμενο διαβάστηκε πρώτη φορά στην εκδήλωση «Μιλήστε για το Ζακ/Zackie» του Queer Ink σε συνεργασία με το asfaBBQ
Οι αποφάσεις της πρόσφατης συνεδρίασης του ΚΥΣΕΑ με στόχο την «αντιμετώπιση» των αυξημένων αφίξεων προσφύγων στα νησιά του Αιγαίου, έδωσε το στίγμα της ρατσιστικής πολιτικής της ΝΔ και προκάλεσε αντιδράσεις από κινήσεις δικαιωμάτων, αντιρατσιστικές και αριστερές οργανώσεις.
Άσυλο
Ανάμεσα στα 7 σημεία των άμεσων μέτρων του ΚΥΣΕΑ, ξεχωρίζει η εξαγγελία περί κατάργησης του δικαιώματος προσφυγής σε δεύτερο βαθμό εκ μέρους των προσφύγων όταν απορρίπτονται σε πρώτο βαθμό τα αιτήματα ασύλου που έχουν υποβάλλει! Πρόκειται για απάνθρωπη ρατσιστική εξαγγελία αντίθετη με κάθε έννοια προσφυγικού και ανθρώπινου δικαίου όσο και διεθνών συνθηκών. Αξίζει να σημειώσουμε πως μετά από τις τελευταίες αλλαγές του συστήματος ασύλου από την προηγούμενη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, η συντριπτική πλειονότητα των αιτημάτων ασύλου απορρίπτεται σε πρώτο βαθμό με fast track διαδικασίες, ενώ όσες αποφάσεις έγκρισης ασύλου εκδίδονται, αφορούν σχεδόν αποκλειστικά τις δευτεροβάθμιες επιτροπές ασύλου. Επιπρόσθετα -όπως σημειώνει ακόμα και η συντηρητική Ένωση Διοικητικών Δικαστών σε ανακοίνωσή της- η κατάργηση των προσφυγών β’ βαθμού θα οδηγήσει σε μεταφορά των υποθέσεων αυτών απευθείας στα διοικητικά δικαστήρια, που είναι ήδη υποστελεχωμένα και αδυνατούν σήμερα να βγάλουν σε πέρας τον όγκο των υποθέσεων που διαχειρίζονται. Εκτός και αν η ΝΔ έχει υπόψη την πλήρη εξαίρεση των προσφύγων από την πρόσβαση στο δικαιικό σύστημα της Ελλάδας, κάτι που ακόμα και οι Σαλβίνι και Ορμπάν δεν έχουν φανταστεί στα ρατσιστικότερα όνειρά τους!
Καταλήψεις στέγης
Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και αν η εν λόγω εξαγγελία αποτελεί τεστ αντιδράσεων και εν τέλει αποσυρθεί, μαρτυρά πως οι προθέσεις διαχείρισης του προσφυγικού από τη ΝΔ ελάχιστα διαφέρουν από τις θέσεις ακραίων ρατσιστών όπως ο τέως πρόεδρος της ομοσπονδίας των αστυνομικών Μπαλάσκας που αποπέμφθηκε όταν χαρακτήρισε «σκόνη» και «σκουπίδια» τους πρόσφυγες και τους αλληλέγγυους που εκδιώχθηκαν πρόσφατα από τις καταλήψεις στέγης των Εξαρχείων σε επιχειρήσεις-«σκούπα» της αστυνομίας. Άλλωστε, η πολυδιαφημισμένη επιχείρηση έξωσης από τα Εξάρχεια ήταν άλλη μια «τρύπα στο νερό» όσον αφορά τη διαχείριση του προσφυγικού, που μόνο επικοινωνιακούς λόγους ρατσισμού και καταστολής εξυπηρέτησε. Η συντριπτική πλειονότητα των προσφύγων που διέμεναν σε αυτές τις καταλήψεις ήταν καταγραμμένοι αιτούντες άσυλο που περίμεναν να έρθει η σειρά τους για να μεταφερθούν σε κρατικές προσφυγικές δομές οι οποίες είναι σήμερα υπερπλήρεις. Το αποτέλεσμα ήταν οι φωστήρες του υπουργείου Προ-Πο να μην έχουν πού να πάνε τους πρόσφυγες που εκδίωξαν κακήν κακώς από τα Εξάρχεια και να ψάχνουν πρόχειρες λύσεις, σαφώς χειρότερες από τις συνθήκες υπό τις οποίες ήδη διέμεναν οι πρόσφυγες.
«Αποσυμφόρηση»
Ένα άλλο μέτρο του ΚΥΣΕΑ που ξεκίνησε να υλοποιείται αφορά την περίφημη «αποσυμφόρηση» του κολαστηρίου της Μόριας, που ξεπέρασε τον αριθμό-ρεκόρ των 10.000 «φιλοξενούμενων», με άμεση μεταφορά των πρώτων 1.500 προσφύγων σε δομές της ενδοχώρας. Πρόκειται για διπλή τραγωδία. Ούτε εξασφαλίζει ανθρώπινες συνθήκες για τους υπόλοιπους χιλιάδες ανθρώπους που παραμένουν στοιβαγμένοι σε τρισάθλιες συνθήκες στη Μόρια και στα υπόλοιπα hot–spot του Αιγαίου, ούτε -βέβαια- και στους μεταφερόμενους πρόσφυγες «στη μέση του πουθενά» σε σκηνές μέσα σε χωράφια στην παλαιά Καβάλα ή στην ήδη πλήρη δομή του Κατσικά Ιωαννίνων. Η μόνη ανθρώπινη διαχείριση των αυξημένων αφίξεων προσφύγων θα ήταν το οριστικό λουκέτο στα στρατόπεδα τύπου Μόριας και η άμεση μεταφορά και στέγαση των προσφύγων σε διαμερίσματα στα κέντρα των πόλεων, με δραστική επέκταση και διεύρυνση προγραμμάτων στέγασης όπως το ESTIA. Ένα πρόγραμμα που σήμερα οδηγείται σε μαρασμό και οι ωφελούμενοι πρόσφυγες στο δρόμο.
Σύνορα
Όσον αφορά τη φύλαξη των συνόρων, το ΚΥΣΕΑ φιλοδοξεί να αναβαθμίσει τη στρατιωτικοποίηση στο Αιγαίο με στόχο την αποτροπή νέων αφίξεων προσφύγων (βλέπε αύξηση πνιγμών αθώων ανθρώπων). Ήδη στον εναέριο χώρο του Αιγαίου υπερίπταται ένα Zeppelin της FRONTEX εξοπλισμένο με υπερσύγχρονα συστήματα εντοπισμού πλοιαρίων για το οποίο διαμαρτυρήθηκαν εκπαιδευτικοί και φοιτητές του πανεπιστημίου Αιγαίου, ενώ επιπλέον λεφτά των φορολογούμενων θα ξοδευτούν σε αγορά 10 νέων μικρών και ευέλικτων -λέει- σκαφών του Λιμενικού. Άλλα 50 εκατομμύρια από τον κρατικό προϋπολογισμό θα πάνε στη δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης (ΕΣΟΘΕ) – σύστημα που διασυνδέει τα συστήματα επιτήρησης του Λιμενικού Σώματος και των Ενόπλων Δυνάμεων, μέσω της χρήσης νέων τεχνολογιών («απλές» και θερμικές κάμερες, drones κ.λπ.). Την ώρα που εξαγγέλλονται οι απολύσεις συμβασιούχων του Δημοσίου και ματαιώνονται οι προσλήψεις χιλιάδων εκπαιδευτικών τα επόμενα χρόνια, λεφτά φαίνεται πως υπάρχουν για την κλιμάκωση της ρατσιστικής απανθρωπιάς στο Αιγαίο με τις ευλογίες της ΕΕ, στο πλαίσιο της εφαρμοζόμενης συμφωνίας ΕΕ-Ελλάδας-Τουρκίας.
Σύστημα υγείας
Αν κάπου τα λεφτά των φορολογούμενων θεωρείται ότι πλεονάζουν, πρόκειται σίγουρα για τις υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας! Στα υπό κατάρρευση νοσοκομεία γίνονται προσλήψεις με το σταγονόμετρο. Ενώ -όπως ξεδιάντροπα σχολίασε ο υπουργός Υγείας Κικίλιας- θα μπει τέλος στη χρηματοδότηση της πρόσβασης αλλοδαπών στο Εθνικό Σύστημα Υγείας. Έτσι εκδόθηκε εγκύκλιος που εξαιρεί τους μετανάστες και πρόσφυγες χωρίς χαρτιά από τις δωρεάν υπηρεσίες υγείας, ενώ από τις πρώτες μέρες της νέας διακυβέρνησης ανακλήθηκε εγκύκλιος του περασμένου Ιουνίου, με την οποία η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ είχε «θυμηθεί» να διευκολύνει τις διαδικασίες έκδοσης ΑΜΚΑ μετά από 4,5 χρόνια ταλαιπωρίας των προσφύγων. Με αυτές τις ρυθμίσεις, άνθρωποι που ζουν στη χώρα, κάποιοι από αυτούς εδώ και πολλά χρόνια, μετανάστες και πρόσφυγες που κάποιοι πληρώνουν άμεσους ενώ όλοι σίγουρα πληρώνουν έμμεσους φόρους μέσω του υπέρογκου ΦΠΑ σε σειρά αγαθών, εξαιρούνται με τον πιο ρατσιστικό τρόπο από βασικές παροχές υγείας και πετιούνται κυριολεκτικά στον Καιάδα!
Αντίσταση
Είναι ήδη φανερό ποια θα είναι η «νέα μεταναστευτική πολιτική» της ΝΔ που βιάστηκε να μεταφέρει όλες τις αρμοδιότητες του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής στο Προ-Πο του κ. Χρυσοχοΐδη: Ρατσισμός και εξαίρεση δικαιωμάτων για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, θύματα της φτώχειας και των πολέμων. Ξενοφοβία και δήθεν «προτεραιότητα στους Έλληνες» την ώρα που οι ίδιοι καταδικάζονται μέσω της νεοφιλελεύθερης «μετα»μνημονιακής βαρβαρότητας σε μισθούς και συντάξεις πείνας, σε περικοπές δικαιωμάτων και δαπανών για κοινωνικές παροχές. Στο δρόμο που χάραξε ο Σαμαράς με την προηγούμενη διακυβέρνησή του και πάνω στο στρωμένο έδαφος της αθλιότητας των hot–spot του κ. Μουζάλα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, η ΝΔ θα κλιμακώσει την πολιτική υποβάθμισης δικαιωμάτων προσφύγων και μεταναστών. Των «ξένων», που θα διαβιούν χειρότερα από τους φτωχοποιημένους Έλληνες ώστε να δίνεται η ψευδαίσθηση στους τελευταίους πως δεν είναι η τελευταία τρύπα του… ζουρνά. Στόχος; Να ξεχάσουμε τις ευθύνες των πολιτικών λιτότητας και ρατσισμού για την κατάντια όλων μας, και να «τσακωνόμαστε» με τους πρόσφυγες σαν βασικούς υπεύθυνους για την εξαθλίωσή μας. Από τις δικές μας αντιστάσεις σε αυτές τις πολιτικές είναι που θα κριθεί η μακροημέρευση των απάνθρωπων πολιτικών της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Η ΔΕΘ, οι πορείες αλληλεγγύης στις καταλήψεις και οι διαδηλώσεις για τον Π. Φύσσα και τον Ζακ/Zackie είναι τα πρώτα δικά μας βήματα για να απαντήσουμε στις προκλήσεις της κυβέρνησης της ΝΔ.
6 χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου και βαδίζοντας προς την ολοκλήρωση της δίκης της Χρυσής Αυγής
Του Μάριου Αυγουστάτου
Στις 18 Σεπτέμβρη 2019 κλείνουν 6 χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Οι χρυσαυγίτες δολοφόνοι του (φυσικοί και πολιτικοί υπεύθυνοι) κάθονται πλέον στο εδώλιο του κατηγορούµενου και όχι στα έδρανα της Βουλής, μη έχοιντας πλέον τις διευκολύνσεις που είχαν ως εκλεγμένοι. Πρόκειται για µια μεγάλη νίκη του αντιφασιστικού κινήµατος σε κάθε του έκφανση. Νίκη που µας δίνει την πεποίθηση, παρ’ όλες τις δυσκολίες που είναι πραγματικές, ότι οι αγώνες µας µπορούν να είναι νικηφόροι. Δεν έχουμε όμως την πολυτέλεια να εφησυχάσουμε πως τελειώσαµε µε τη Χρυσή Αυγή και τη ναζιστική απειλή.
Διαλυτική κρίση και διασπάσεις
Παρά τις προσπάθειες ξεπλύματος ή ακόμα και ξεκάθαρου προμοταρίσματος από διάφορους φιλοχουντικούς ακροδεξιούς, η Χρυσή Αυγή εξακολουθεί να βρίσκεται σε συνθήκες κάθετης πτώσης. Πτώση που ξεκίνησε από τις ευρωεκλογές και ολοκληρώθηκε με την αποτυχία εισόδου στη Βουλή. Η εφημερίδα «Δημοκρατία» φρόντισε να προσφέρει βήμα στον Μιχαλολιάκο, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι «η Χρυσή Αυγή δεν τελεί υπό διάλυση». Όμως ούτε οι ίδιοι δεν το πιστεύουν πια: τα αλληλοκαρφώματα και οι συγκρούσεις μεταξύ τους καλά κρατούν. Απολαύσαμε το διαδικτυακό αλληλοφάγωμα Μιχαλολιάκου – Γερμενή, τα «προδότες με γεμάτες τσέπες» του Αλ. Γέροντα προς την ομάδα Λαγού και πολλά άλλα. Ο Λαγός, απ’ την άλλη, έχει προς το παρόν εξασφαλίσει τα προνόμια του ευρωβουλευτή. Έτσι όντας -οικονομικά τουλάχιστον- σε θέση να συγκεντρώσει δίπλα του ορισμένα στελέχη, διέρρευσε ότι ετοιμάζει νέο κόμμα («Εθνική Λαϊκή Συνείδηση») με τους: Παναγιώτη Ηλιόπουλο, Γεώργιο Γερμενή, Θεόδωρο Τριανταφυλλάκο, Νίκο Κρέσπη, Χρήστο Αθανασάκο, Ιωάννη Ζωγράφο (συνήγορος της ΧΑ) και Αναστάσιο Συμιγδαλά (τηλεπωλητή εθνικιστικών «πονημάτων» και συνεργάτη του Κ. Πλεύρη). Κάτι που πέρασε σχετικά απαρατήρητο μέσα στα αλληλοκαρφώματα, ήταν μια ανάρτηση του Γερμενή, που άθελά του εξηγούσε τους λόγους σύγκρουσης της ομάδας του («ομάδα Λαγού») με την ηγεσία Μιχαλολιάκου: «Δεν είναι αστεία τα πράγματα, όταν έχει πάει [κανείς] κοντά δύο χρόνια φυλακή και υπάρχει μια δίκη η οποία είναι σε εξέλιξη. Τα πράγματα έπρεπε να αντιμετωπιστούν». Ο «Καιάδας», που δεν φημίζεται για την πολιτική του αντίληψη, παραδέχτηκε ότι όλες αυτές οι κινήσεις δεν προκύπτουν από κάποια πολιτική διαφοροποίηση. Είναι απλά σπασμωδικές κινήσεις προκειμένου να θολώσει η εικόνα της εγκληματικής οργάνωσης και να γλιτώσουν από τη μέγγενη της καταδίκης.
Ακροδεξιά «ανασύνθεση»
Με τον Συμιγδαλά συμμετέχοντα, διαφαίνεται η συμμετοχή του τεταρταυγουστιανού φιλοναζί Κ. Πλεύρη στο νέο ναζιστικό σχήμα. Κάτι που επιβεβαιώνεται κι από ανάρτηση στο σάιτ του υπό ίδρυση κόμματος: «Ως γνωστόν ο κ. Συμιγδαλάς συνεργάζεται με τον κ. Κωνσταντίνο Πλεύρη. Δεν θα ήταν λοιπόν έκπληξη αν στην κίνηση Λαγού συμμετείχε και ο Δάσκαλος. Μια φήμη που ήδη είχε φτάσει στα αυτιά ημών, των απλών αλλά ψαγμένων πολιτών και την οποία φαντάζομαι θα ήθελαν να τη δουν να επαληθεύεται, η συντριπτική πλειοψηφία των υγιών Ελλήνων εθνικιστών (…)». Ασφαλώς η ομάδα Λαγού ποντάρει στις καλές σχέσεις που διατηρεί ο Κ. Πλεύρης με στελέχη της ΝΔ. Εκτός από τον εκλεγμένο βουλευτή -και γιο του- Θάνο Πλεύρη, υπάρχει η παλιά σχέση με τον μαθητή του Άδωνι Γεωργιάδη, με τον Μάκη Βορίδη και με άλλα επιφανή ακροδεξιά στελέχη της ΝΔ. Είναι πολύ πιθανό βέβαια αυτή η σύμπραξη να έχει σκαμπανεβάσματα. Ο Πλεύρης, τις παραμονές των εκλογών του 2012, έχει καταγγείλει δημόσια την εγκληματική δράση της Χρυσής Αυγής, μιλώντας για «άνανδρες» επιθέσεις ομάδας χρυσαυγιτών με στόχο έναν «φουκαρά Πακιστανό». Αυτά βέβαια έρχονται και παρέρχονται, το έχουμε δει πολλές φορές αυτό το έργο. Άλλωστε, όλα θα εξαρτηθούν από την έκβαση της δίκης και τις απαντήσεις του κινήματος.
Καταστολή και ακροδεξιά
Παρά την εκλογική συντριβή της ΧΑ, η ΝΔ ανέλαβε να εφαρμόσει και να κλιμακώσει ρατσιστικές πολιτικές, σε συνέχεια της αντιμεταναστευτικής πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ. Η αστυνοµική επιχείρηση εκκένωσης καταλήψεων στέγης στα Εξάρχεια τα ξηµερώµατα της 26/8 µε πρόσχηµα την ασφάλεια, δεν ήταν τίποτε άλλο από µια προκλητικά ρατσιστική επιχείρηση-«σκούπα». Η µεταφορά του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής στο υπουργείο Προ-Πο, έδωσε το µήνυµα ότι πρόσφυγες και μετανάστες λογίζονται εκ προοιμίου σαν εγκληµατίες. Η εγκύκλιος Κικίλια με στόχο να αποκλείσει από τη δωρεάν ιατροφαρµακευτική περίθαλψη τους πρόσφυγες και µετανάστες και οι προκλητικές δηλώσεις του Μπαλάσκα, που χαρακτήρισε συλλήβδην πρόσφυγες, αριστερούς και αναρχικούς «σκουπίδια», λύνουν τα χέρια των αστυνομικών για νέες επιθέσεις. Το είδαμε και στην τελευταία επίθεση στο Κ*ΒΟΞ αλλά και στην ομοφοβική επίθεση των ΜΑΤ σε ζευγάρι gay στο κέντρο της Αθήνας. Στόχος των επιθέσεων είναι το κίνημα αλληλεγγύης, οι πρόσφυγες κι οι μετανάστες. Είναι αυτή η πολιτική ωμής καταστολής και ρατσισμού που στρώνει το έδαφος σε όλες τις εκδοχές των φασιστών με μπότα και με γραβάτα και συντηρεί τις όποιες ελπίδες επιβίωσής τους.
Αντιφασιστική πάλη
Στις 9 Σεπτέμβρη συνεχίζεται η δίκη της Χρυσής Αυγής. Ειδικά την ημέρα της απολογίας του φυρερίσκου Μιχαλολιάκου, που πλησιάζει, η παρουσία του αντιφασιστικού κινήματος επιβάλλεται να είναι μαζική. Η συντριβή των νεοναζί πρέπει να ολοκληρωθεί µε µια βαριά καταδίκη της ηγεσίας τους από το δικαστήριο. Αλλά και µε µαζικές κινητοποιήσεις που θα τους αναγκάσουν να κλείσουν όλα τα γραφεία-γιάφκες που έχουν αποµείνει και θα εξαερώσουν και τα τελευταία απομεινάρια ταγµάτων εφόδου από κάθε γειτονιά. Γι’ αυτό συμμετέχουμε και στηρίζουμε τις εκδηλώσεις του φετινού Αντιφασιστικού Σεπτέμβρη: Το Αντιφασιστικό Φεστιβάλ «Παύλος Φύσσας Killah P» από την Παρασκευή 13/9 έως Κυριακή 15/9 στο πρώην Εργοστάσιο Καχραμάνογλου στο Κερατσίνι. Την αντιφασιστική συναυλία την Τρίτη 17 Σεπτέμβρη, στον Πολυχώρο Λιπασμάτων της Δραπετσώνας. Συμμετέχουμε μαζικά στη μεγάλη Αντιφασιστική συγκέντρωση και πορεία την Τετάρτη 18 Σεπτέμβρη 2019 στις 5.30 μ.μ. στο σημείο της δολοφονίας του Παύλου, στην οδό Παύλου Φύσσα 60 στο Κερατσίνι. Η επιτυχία των κινητοποιήσεων για τα 6 χρόνια της δολοφονίας του Π. Φύσσα μπορεί να δώσει σαφές μήνυμα για την κατάληξη των νεοναζί που σπαράσσονται από διαλυτική κρίση το τελευταίο διάστημα: βαθιά στη φυλακή και οριστικά στον σκουπιδοντενεκέ της Ιστορίας.
Η δημοσκόπηση της MARC όσον αφορά την πρόθεση ψηφου.
Οριακή είναι πλέον η καταγραφή της “Χρυσής Αυγής” στις δημοσκοπήσεις. Από το 4,8% των ευρωεκλογών και το 2,9% των εθνικών εκλογών, η δημοσκόπηση της MARC για το Πρώτο Θέμα (8/9/2019) μετράει πλέον τη Χρυσή Αυγή στο 1,6%.
Θυμίζουμε ότι σε όλες τις τελευταίες δημοσκοπήσεις (τόσο των ευρωεκλογών όσο και των εθνικών), το ποσοστό της Χρυσής Αυγής συστηματικά υπερ-εκτιμούταν από τους δημοσκόπους.
Με τόσο έντονα καθοδική τάση και με την επικείμενη προσθήκη στις μετρήσεις και του “κόμματος Λαγού”, είναι πλέον πιθανή η καταγραφή της Χρυσής Αυγής στην ένδειξη “Λοιπά κόμματα”.
Στην black metal μουσική έχουμε συνηθίσει στην παρουσία των φασιστών, τόσο πολύ που έχουμε αναπτύξει ένα ολόκληρο ιδεολόγημα περί του ολοκληρωτικού διαχωρισμού τέχνης και καλλιτέχνη, για να μην κάνουμε κάτι για αυτή και να συνεχίζουμε να απολαμβάνουμε κάποιες μπάντες. Και εντάξει, όλοι ήμασταν κάποτε μικροί και δε ξέραμε, θέλαμε να είμαστε προκλητικοί, να παίζουμε με τη φωτιά, όλα αυτά τα γνωστά. Πόσο όμως μπορεί να διαρκεί αυτή η κατάσταση; Πόσο είναι δυνατόν να είσαι “μη politically correct” (είδαμε με τον Αρκά που καταλήγουν αυτά) μέχρι να αποτελεί ΘΕΣΗ σου η υποτιθέμενη πρόκλησή σου;
Οι Mgla είναι ένα από τα συγκροτήματα που απέκτησαν πάρα πολλούς οπαδούς τα τελευταία χρόνια και δικαίως ίσως, αν κρίνει κανείς από καθαρά μουσική βάση. Όσοι τους ξέραμε από παλιά όμως, θυμόμασταν ότι κάτι “περίεργο” παίζει με τη μπάντα και περιμέναμε ότι θα γίνει ένα μπαμ σε κάποια φάση. Το οποίο και έγινε. Ο μόνιμος συνεργάτης της μπάντας, η οποία έχει κυκλοφορήσει τους περισσότερους δίσκους της στην εταιρία του την Northern Heritage και έχει αποτελέσει την λάιβ μπάντα του ως Cladestine Blaze, είναι ο Mikko Aspa, ο γνωστός Φιλανδός ο οποίος περνούσε στον μπλακ μέταλ κόσμο ως “προκλητικός καλλιτέχνης” για πολύ καιρό και αποκαλύφθηκε τα τελευταία χρόνια ως στυγνός φασίστας.
Για τα πεπραγμένα του Aspa, του οποίου το εύρος καλύπτει από μπάντες του τύπου “Ο παππούς μου ήταν στα SS” ως πρότζεκτ industrial μουσικής με παιδοφιλικό στιχουργικό περιεχόμενο, μπορείτε να διαβάσετε online, καθώς πλέον υπάρχει πολύ υλικό και θα παραθέσω μερικά λινκ στο τέλος. Πριν από μερικούς μήνες λοιπόν και καθώς οι Mgla περιόδευαν με μία μπάντα (Deus Mortem) οι οποίοι έχουν μέλη τα οποία έχουν παίξει σε RAC (ανοιχτά φασιστικές μπάντες) όπως οι Honor, το μπαμ αυτό συνδυαστικά έγινε. Ήρθαν στην επιφάνεια και άλλα πράγματα, όπως ότι ο “M” (κιθάρα/φωνή) είχε πριν αρκετά χρόνια ένα industrial πρότζεκτ ονόματι Leichenhalle με τίτλο κυκλοφορίας Judenfrei (χωρίς Εβραίους), τίτλους κομματιών “Different Solution”, “Jerusalem in Flames” και άλλα τέτοια γλαφυρά, ότι έχουν παίξει και σε φεστιβάλ με ακροδεξιές μπάντες του τύπου Nokturnal Mortum, Hate Forest, κλπ. Το θέμα είναι το εξής όμως. Όλα αυτά δεν χαρακτηρίζουν “απευθείας” τους Mgla. Άμα θες μπορείς να βρεις δικαιολογίες. Ήταν μικρός ο M όταν έκανε το Leichenhalle, μπορεί να τις ξεπέρασε αυτές τις αντιλήψεις, δεν ήξεραν για το ένα, δεν ήξεραν για το άλλο, διάβαζαν για το πανεπιστήμιο που έλεγε και ο Χριστόδουλος. Όταν όμως κάποια στιγμή αναπόφευκτα θα γίνει μία νύξη, πώς θα αντιδράσει ένας άνθρωπος που δεν είναι φασίστας και θέλει να διαχωρίσει την παρούσα στάση του με κάποια πράγματα που είχαν γίνει στο παρελθόν?
Οι Mgla αντέδρασαν γράφοντας στη σελίδα τους στο facebook ένα rant κατά της αντιφα στο οποίο δεν αναφέρονται σε ΤΙΠΟΤΑ από όλα αυτά, και απλά διαμαρτύρονται κλασικά για “smear campaign”, ενώ αναφέρουν πως θα φέρουν τους δικηγόρους τους για τις κατηγορίες που αναφέρουν ως ψευδείς. Μόνο που καμία πληροφορία που αναφέρθηκε σε διάφορες σελίδες σχετικά με αυτούς δεν ήταν ψευδής, ήταν απλά πληροφορίες που υπάρχουν και εδώ. Το ποστ αυτό έφτασε πάνω από τις χίλιες κοινοποιήσεις και δημιούργησε ένα κλίμα οργής κατά της “κακής αντίφα”, ένα κλίμα γνωστό σε εμάς που ακολουθούμε τα πολιτικά δρώμενα στη μέταλ σκηνή τα τελευταία χρόνια.
Το δικό μου ερώτημα είναι το εξής. Τι είσαι πραγματικά, αυτό το οποίο λες, ή αυτό το οποίο κάνεις? Διότι το θέμα δεν είναι η ταμπέλα που θα κολλήσεις στον άλλον. Είναι ότι σε μία σκηνή όπου ο εισοδισμός ακροδεξιών ήταν πάντοτε το νορμάλ, ίσως έχουμε δικαίωμα να ενοχλούμαστε όχι μόνο από τους ναζί, αλλά και από τα φιλαράκια των ναζί. Τουλάχιστον από αυτούς που τους υποστηρίζουν δημόσια κάνοντας ότι δεν ακούνε, δε καταλαβαίνουν, ενώ αντεπιτίθονται, όλως τυχαίως, στους ίδιους εχθρούς. Διότι έτσι επιτελούν ξεκάθαρα μία πολιτική στάση. Αν ήταν όντως απολιτίκ, θα απαντούσαν “ναι μωρέ, κάνουμε παρέα με μερικούς φασίστες, δίκιο έχετε, αλλά είμαστε φίλοι απ’ το γυμνάσιο/παίζαμε αρ πι τζί μαζί/χεστήκαμε στο κάτω κάτω”.
Για να προλάβω μερικούς, αυτό δε σημαίνει ούτε ότι τους βάζουμε όλους στο ίδιο καζάνι, ούτε ότι υποστηρίζω τις ακυρώσεις συναυλιών. Το ιδανικό θα μένα είναι να έρχονται τέτοιες μπάντες και να βρίσκουν ένα άδειο κλαμπ. Όμως, το ότι μία από τις πιο μεγάλες μπάντες στο metal underground (όπως και οι Marduk) αυτή τη στιγμή επιτελούν μία τέτοια λειτουργία και η πλειοψηφία των οπαδών κοιτάει μόνο τη μουσικούλα, με ενοχλεί. Αν χαλιόμαστε πραγματικά για την παρουσία του φασισμού στο μέταλ, είτε τη φυσική, είτε την ιδεολογική, τότε πρέπει να σταματήσουμε να αφήνουμε ελεύθερες στους φασίστες τις διόδους που επιτρέπουν την είσοδο τους. Και αυτό δεν είναι τίποτε παραπάνω από το κάνουμε κάνα δυο θυσίες για μπάντες ή καλλιτέχνες που μέχρι τώρα γουστάραμε, αλλά δεν αξίζει πια να υποστηρίζουμε.
Χρήστος Δαρίτσης
υ.γ. Ευχαριστώ το Metal Invader που μου έδωσε βήμα για να τα γράψω αυτά, μετά από την “διαμαρτυρία” μου σε ποστ της φέησμπουκ σελίδας στo οποίo παρουσίαζε λινκ για τον νέο δίσκο των Mgla. Τέτοιες κινήσεις δεν είναι συνηθισμένες.
Σρεμπρένιτσα Βοσνίας, 11 Ιουλίου 1995, την ημέρα της πτώσης της πόλης και της αρχής της μεγαλύτερης ανθρωποσφαγής από τον Β’ ΠΠ. Πρόκειται για σημείο προέλασης προς την πόλη των Σερβοβόσνιων, από όπου προηγουμένως έχει περάσει ο Μλάντιτς με το επιτελείο του και τους αρχηγούς των παραστρατιωτικών του. Διακρίνονται το τότε στέλεχος της Χρυσής Αυγής, Τζανόπουλος Σπύρος (λοχίας της ΕΕΦ), ο Ζαβιτσάνος Δημήτριος (αρχιλοχίας της ΕΕΦ) και μαζί τους -άλλοι φαίνονται κι άλλοι όχι- βρίσκονται οι Βασιλειάδης Τρύφων, Φλορίν Αννα (Ελληνορουμάνος), Σχιζάς Βασίλης, Κυριακίδης Κ., Λυμπερίδης Γ. και Δημουλάς Xαράλαμπος. Πηγή (και λεζάντα) XYZ Contagion
The Balkan Wars Created a Generation of Christian Terrorists
Δεν υπήρξε κανείς για να σταματήσει τους ριζοσπατικοποιημένους βετεράνους της άκρας δεξιάς όταν επέστρεψαν στα σπίτια τους.
Η εισβολή της Σοβιετικής ‘Ενωσης στο Αφγανιστάν και ο εμφύλιος πόλεμος που ακολούθησε αποτέλεσαν εύφορο έδαφος για τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό. Αυτό συνέβη και σε άλλους πολέμους, όπως στην Τσετσενία ή το Ιράκ. Ωστόσο, υπάρχει ένας πόλεμος που συχνά ξεχνάμε να αναφέρουμε, παρότι είχε σημαντική επίδραση στον εξτρεμισμό και στην τρομοκρατία σε ολόκληρο τον κόσμο. Ένα μεγάλο μέρος του σημερινού ακροδεξιού εξτρεμισμού σφυρηλατήθηκε στα Βαλκάνια κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, και του πολέμου της Βοσνίας ειδικότερα.
Η μουσουλμανική πλευρά της ιστορίας είναι γνωστή. Οι βόσνιες μουσουλμανικές πολιτοφυλακές ενσωμάτωσαν χιλιάδες ξένους εθελοντές. Κάποιοι απ’ αυτούς στρατολογήθηκαν στην Δυτική Ευρώπη, κάποιοι άλλοι ήταν βετεράνοι του τζιχάντ που διεξήχθηκε στο Αφγανιστάν κατά τη δεκαετία του ’80 ενάντια στην σοβιετική εισβολή. Η στρατιωτική τεχνογνωσία που απέκτησαν οι ξένοι εθελοντές στον πόλεμο, οι επαφές που σύναψαν με άλλους μαχητές απ’ όλο τον κόσμο, και η γενικότερη ριζοσπατικοποίηση έθεσαν τις βάσεις ευρείων δικτύων βίαιων ισλαμιστών που ο κόσμος αντιμετωπίζει μέχρι και σήμερα.
Ωστόσο, αυτό δεν χαρακτηρίζει μόνο τη μουσουλμανική πλευρά της σύρραξης. Χιλιάδες εθελοντές από όλη την Ευρώπη εντάχθηκαν στον (ορθόδοξο) στρατό της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας και στον (καθολικό) βοσνιακό-κροατικό (Καθολικό) στρατό. Η κροατική πλευρά, ιδιαίτερα, προσέλκυσε πολλούς νεοναζί από όλη την Ευρώπη κατά την περιόδο αυτή. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στην απόφαση της εθνικής κυβέρνησης του Ζάγκρεμπ να χρησιμοποιήσει ως εθνικά εμβλήματα τα σύμβολα που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου από το ανεξάρτητο κράτος της Κροατίας, ένα φασιστικό καθεστώς υποχείριο του Τρίτου Ράιχ.
‘Οταν τέλειωσε ο πόλεμος, οι χριστιανοί μαχητές επέστρεψαν στις χώρες τους, ριζοσπαστικοποιημένοι και έτοιμοι να αναλάβουν δράση, όπως έγινε και με τους μουσουλμάνους εθελοντές, Κάποιοι απ’ αυτούς συγκρότησαν τον πυρήνα νέων ακροδεξιών πολιτοφυλακών, οι οποίες, με το πέρασμα του χρόνου, μεταμορφώθηκαν σε ισχυρές πολιτικές δυνάμεις. ‘Ενα από τα πιο αξιοσημείωτα παραδείγματα αποτελεί η ελληνική οργάνωση Χρυσή Αυγή, της οποίας ορισμένα μέλη, όπως είναι γνωστό, έλαβαν μέρος στη σφαγή της Σρεμπρένιτσα το 1995 (με τα 8.000 θύματα) κατά του βόσνιου μουσουλμανικού πληθυσμού.
Ανοιξη του 1995: Η κλασική φωτογραφία στην περιοχή Βλασένιτσα, με τη χρυσαυγίτικη αφρόκρεμα της Ελληνικής Εθελοντικής Φρουράς ΕΕΦ. Εικονίζονται σε αρχαιοελληνικό (και καθόλου ναζιστικό) χαιρετισμό πρώην και νυν μέλη της Χρυσής Αυγής: Μπέλμπας Απόστολος, Μαυρογιαννάκης Μιχάλης, Σωκράτης Κουσουμβρής (με τις πατερίτσες), ο Κώστας και άλλοι δύο. Πηγή (και λεζάντα) XYZ Contagion
Όπως και με τους μουσουλμάνους εθελοντές, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις άργησαν πολύ να κατανοήσουν την απειλή που δημιούργησε για την κοινωνία τους η επιστροφή αυτών των ριζοσπαστικοποιημένων βετεράνων στις χώρες τους. Στην Ελλάδα, την εποχή εκείνη, πολύς κόσμος, ακόμη και μέσα στην κυβέρνηση, εκδήλωνε θαυμασμό για τους Έλληνες που είχαν συμμετάσχει στις σφαγές, ιδιάιτερα σε κάποιους θρησκευτικούς και ιδεολογικούς κύκλους. Το ίδιο έγινε και σε πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ειδικά στην Ουκρανία, τη Ρουμανία και τη Ρωσία, καθώς και σε ορισμένους κύκλους της Δυτικής Ευρώπης.
Φυσικά, καμία κυβέρνηση στην Ευρώπη δεν ανέλαβε να δημιουργήσει προγράμματα απο-ριζοσπαστικοποίησης και κοινωνικής επανένταξης των βετεράνων. Το ζήτημα δεν τέθηκε εξάλλου ποτέ στην ημερήσια διάταξη. Ομοίως, δεν υπήρξε καμία επίσημη καταγραφή των εγκλημάτων που διέπραξαν τα άτομα αυτά όταν βρίσκονταν στο εξωτερικό. Αντίθετα, ορισμένοι από τους μαχητές αυτούς απέκτησαν κάποια φήμη και μια πολιτική πλατφόρμα για το μέλλον.
Η αποτυχία αυτή δημιούργησε τον ίδιο τύπο εξτρεμιστικών προφίλ και δικτύων, τόσο στην ευρωπαϊκή ακροδεξιά, όσο και στους ισλαμιστές τρομοκράτες. Αναλογικά, ο κατάλογος ριζοσπαστικοποιημένων τρομοκρατών και προπαγανδιστών που εμπνεύστηκαν άμεσα ή έμμεσα από τον πόλεμο της Βοσνίας είναι μακρύς. Μπορούμε σχετικά μ’ αυτό να αναφέρουμε δύο από τις πιο εμβληματικές φιγούρες της ακροδεξιάς τρομοκρατίας των τελευταίων δύο δεκαετιών: τον Jackie Arklov, έναν νεαρό Σουηδό που πολέμησε με τις Κροατικές δυνάμεις και, έμμεσα, τον Anders Breivik, που εθύνεται για τη χειρότερη επίθεση που διαπράχθηκε ποτέ σε νορβηγικό έδαφος, το 2011.
Ο Αρκλόφ, για παράδειγμα, ήταν ένας Σουηδός νεοναζί με καταγωγή από τη Λιβερία, ο οποίος εντάχθηκε στις κροατικές στρατιωτικές δυνάμεις, και ο οποίος, σύμφωνα με τα θύματά του, εφάρμοσε τρομερά βασανιστήρια στα στρατόπεδα συγκέντρωσης που διέθεταν οι Κροάτες στην Ερζεγοβίνη. Συνελήφθη και καταδικάστηκε για εγκλήματα πολέμου από την βοσνιακή κυβέρνηση. Μετά από ένα χρόνο, στο πλαίσιο μιας ανταλλαγής κρατουμένων, μεταφέρθηκε στη Σουηδία, όπου αθωώθηκε για τα εγκλήματά του λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων. Το αποτέλεσμα ήταν ότι επωφελήθηκε της επιείκειας του σουηδικού κράτου για να σχηματίσει μια νεοναζιστική ομάδα με δύο άλλους άνδρες. Λίγο αργότερα, το 1999, συνελήφθησαν και οι τρεις και καταδικάστηκαν αυτή τη φορά για τη δολοφονία δύο Σουηδών αστυνομικών.
Ο Anders Breivik, αντίθετα, δεν αγωνίστηκε ποτέ στα Βαλκάνια. Ήταν, τότε, απλά ένας έφηβος. Αλλά αργότερα, η ιδεολογική του θεώρηση επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τους Σέρβους ορθοδόξους εξτρεμιστές: η ιδεολογία του είναι πολύ αντιπροσωπευτική της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς. Ένα επαναλαμβανόμενο μότο στη σκέψη τους είναι η έννοια του αιώνιου πολέμου μεταξύ ευρωπαϊκών και μουσουλμανικών πολιτισμών. Ένας πόλεμος που, ακριβέστερα, μαίνεται μέσω του πολλαπλασιασμού των πληθυσμών: αυτό που αποκαλούν «ευρωπαϊκή λευκή φυλή», που υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύει τον χριστιανικό ή δυτικό πολιτισμό του Διαφωτισμού (παρά τις εσωτερικές αντιφάσεις μεταξύ του χριστιανισμού και του φυλετικού ευρωπαϊσμού, όπως και μεταξύ της συντηρητικής χριστιανικής ιδεολογίας και της ιδεολογίας του Διαφωτισμού) αντιπαρατίθεται στη Μέση Ανατολή, της οποίας οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί αντιπροσωπεύουν αυτό που θεωρούν ως ένα μεσαιωνικό, οπισθοδρομικό και κατασταλτικό Ισλάμ.
Η ιδέα ότι ένας πόλεμος διεξάγεται ανάμεσα στον χριστιανικό κόσμο και το Ισλάμ είναι διαδεδομένη εδώ και πολύ καιρό στα Βαλκάνια και αλλού. Αλλά η ιδέα ότι αυτή η σύγκρουση τροφοδοτείται επί του παρόντος από τον δημογραφικό ανταγωνισμό μεταξύ των διαφορετικών πληθυσμών φέρει το ξεχωριστό σημάδι της Σερβικής σκέψης. Αυτό καταδεικνύει, για παράδειγμα, μία δήλωση του Radovan Karadžić, του αρχηγού των Σερβοβόσνιων στον πόλεμο της Βοσνίας: «Οι μουσουλμάνοι δεν θέλησαν να μετατρέψουν τη Βοσνία σε μια συνομοσπονδία ή σε τρία χωριστά κράτη μέλη, ένα για τους Κροάτες, ένα για τους Σέρβους και ένα για τους Μουσουλμάνους. Ήθελαν ολόκληρη τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη για τον εαυτό τους. Οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι τελικά θέλουν να κυριαρχήσουν, βασιζόμενοι σε ένα πολύ υψηλό ποσοστό γεννήσεων. Ήθελαν ακόμη και να μετακινήσουν μέρος του τουρκικού πληθυσμού από τη Γερμανία προς τη Βοσνία για να βοηθήσει στην οικοδόμηση της μουσουλμανικής τους κοινωνίας. Δεδομένου ότι αυτή η στρατηγική κυριαρχίας θα ήταν εις βάρος των Σέρβων της Βοσνίας, αντισταθήκαμε προστατεύοντας τα χωριά μας».
Αυτός ο τρόπος σκέψης είχε σαν αποτελέσμα να ριζωθεί βαθιά μία γενική τάση γενοκτονικών συμπεριφορών, ιδιαίτερα στους Σέρβων, σε όλη τη διάρκεια των πολέμων της πρώην Γιουγκοσλαβίας, οδηγώντας στη θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης, που συναντάται παντού σήμερα στις ευρωπαϊκές (ή ακόμη και στις αμερικανικές) ακροδεξιές ομάδες: η ιδέα ότι στην Ευρώπη ο πολιτισμός, και η υποτιθέμενη λευκή φυλή, αντικαθίστανται από τη μουσουλμανική μετανάστευση, κάτι που με τη σειρά του επιτρέπει να δικαιολογηθούν τα αντίποινα και η βία.
Ο Anders Breivik ανέδειξε αυτή τη σχέση με τα Βαλκάνια, πλέκοντας στο μανιφέστο του το εγκώμιο τον Radovan Karadžić. Δήλωνε ότι «για τις προσπάθειές του για να απαλλαγεί η Σερβία από το Ισλάμ, θα τον θυμούνται πάντα σαν έναν Ευρωπαίο ήρωα πολέμου που αξίζει κάθε τιμή». Είναι μια επιλογή γλώσσας και ορολογίας που θυμίζει τόσο τον σερβικό εθνικισμό της δεκαετίας του ’90 όσο και τον ριζοσπαστισμό της σημερινής άκρας δεξιάς.
Πρωτοχρονιά 1996. Στο αρχηγείο του σερβοβοσνιακού στρατού του Μλάντιτς, στο Han Pijesak, μια όμορφη γιορτή με τον Μλάντιτς στο τσακίρ-κέφι, φορώντας ελληνικό τσολιαδίστικο φέσι και τον Αντώνη Μήτκο να διασκεδάζουν και να χορεύουν. Το φέσι του τσολιά συναντάει την Sajkaca και τα 4 κυριλλικά ‘C’ του σερβικού σταυρού («Samo sloga Srbina spasava», «μόνο η ενότητα θα σώσει τους Σέρβους»). Πηγή (και λεζάντα) XYZ Contagion
Ωστόσο, η σημαντικότερη κληρονομιά των πολέμων που έπληξαν τα Βαλκάνια και του πολέμου της Βοσνίας (ακόμη πιο σημαντική κι από την επιστροφή των μαχητών ή τους ακραίους λόγους) ήταν χωρίς αμφιβολία η κατάρρευση, στην Ευρώπη, της μεταπολεμικής ψευδαίσθησης μιας πολιτισμένης διεθνούς κοινότητας που επιβλέπει τον κόσμο.
Οι πόλεμοι της Γιουγκοσλαβίας, και ιδίως της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, ήταν από τους πρώτους που μεταδόθηκαν ζωντανά από την τηλεόραση λίγο μετά τον πρώτο πόλεμο του Κόλπου. Πίσω από τις οθόνες, ο κόσμος βίωσε τις φρικαλεότητες και τις σφαγές κάθε πλευράς, ως και μία πραγματική γενοκτονία που διαπράχθηκε κατά του βοσνιακού μουσουλμανικού πληθυσμού. Οποιαδήποτε πολιτοφυλακή, με ή χωρίς κρατική στήριξη, μπορούσε να δημιουργήσει στρατόπεδα, να επιδοθεί σε βασανιστήρια, σε βιασμούς, να σκοτώσει και να καταστρέψει την πολιτιστική και θρησκευτική κληρονομιά της χώρας, την ώρα που ο λεγόμενος ελεύθερος κόσμος παρέμενε θεατής. Η Δύση παρακολουθούσε απλά, με φρίκη βέβαια, αλλά με έναν παθητικό και αδύναμο τρόπο.
Χρειάστηκε να περάσουν άλλα πέντε χρόνια πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η υπόλοιπη Δύση παρέμβουν κατά της Σερβίας και περισσότερο από δέκα χρόνια πριν δούμε ένα διεθνές δικαστήριο να αποδίδει δικαιοσύνη. Από την άλλη πλευρά, η τηλεοπτική μετάδοση της γενοκτονίας έπαιξε σημαντικό ρόλο στην κινητοποίηση των εξτρεμιστών κάθε είδους. Οι τηλεθεατές συμπέραιναν ότι οι θηριωδίες παρέμεναν ατιμώρητες, και κανείς δεν θα μπορούσε να τους κατηγορήσει γι’ αυτό. Έτσι, ο μόνος τρόπος να αποτραπούν οι θηριωδίες των εχθρών θα ήταν να πάρεις το προβάδισμα και να τους συντρίψεις προτού το κάνουν αυτοί.
Ο βοσνιακός πόλεμος σηματοδότησε μια καμπή στην ευρωπαϊκή ιστορία. Οι δολοφόνοι και οι φασίστες όχι μόνο έμειναν ελεύθεροι, αλλά δέχτηκαν και τιμές, ζωντανά, στην τηλεόραση. Με αυτό το προηγούμενο, χαραγμένο στη συλλογική μνήμη μιας ολόκληρης γενιάς, η αναβίωση του ευρωπαϊκού φασισμού κάτω από τα μάτια όλων δεν ήταν παρά θέμα χρόνου.
Azeem Ibrahim Καθηγητής-ερευνητής στο Ινστιτούτο στρατηγικών ερευνών του United States Army War College
Hikmet Karcic Ερευνητής στο Institute for Islamic Tradition of Bosniaks de Sarajevo
Αναδημοσίευση από το σάιτ slate.fr (γαλλική μετάφραση: Florence Delahoche) Μτφ. Σ.Σ.
Δες επίσης το άρθρο του Petros Konstantinidis στο Media/Athens live: The Greek Militiamen Involved in the Srebrenica Massacre …
καθώς και τη μεγάλη έρευνα του XYZ Contagion: Srebrenica – Η πέμπτη μεγάλη έρευνα για τη Σρεμπρένιτσα και την ελληνική εμπλοκή
Βοσνία, 1995. Διακρίνονται 14 Ελληνες της ΕΕΦ (Ελληνική Εθελοντική Φρουρά) σε σκηνή με μια σημαία. Πηγή (και λεζάντα) XYZ Contagion
Της Νίνας ΓεωργιάδουΟταν ο Βαυαρος μπουλης, Οθωνας, στεφθηκε βασιλιας μιας χωρας που αγνοουσε κι οι αγωνιστες της, οσοι ειχαν επιζησει, ζητιανευαν ή φυλακιζονταν, μαστορες και καλφαδες ηρθαν απ τις Κυκλαδες και την Ηπειρο, για να του χτισουν το παλατι.Πολλοι εγκατασταθηκαν σε μια περιοχη, που καθως ηταν… μακρια απ τα σκαρια των ανακτορων, ονομαστηκε Προαστιον.
Μαζευτηκαν εκει και αγγειοπλαστες αφου το νταμαρι στον κοντινο λοφο (Στρεφη) εδινε και κοκκινοχωμα που στροβιλιζοταν στον τροχο κι εβγαζε πιθαρια.
Η περιοχη βαφτιστηκε απ τον εργατοκοσμο Πιθαραδικα.
Οταν οι καλφαδες εχτισαν το Πανεπιστημιο, τα Πιθαραδικα γεμισαν σπουδαστες, καθηγητες, ποιητες, συγγραφεις, τυπογραφους και καθε λογης διανοουμενους.
Τα αγγειοπλαστεια συνυπηρχαν πια με βιβλιοπωλεια, παντοπωλεια, μαναβικα και υφασματεμπορικα.
Ηταν η εποχη που οι νεοι κυκλοφορουσαν με εισαγομενα λευκα καπελα . Οι φοιτητες της εποχης βιωναν τη βαυαρικη καταπιεση και θελησαν να εκφρασουν την αντιθεση τους στην εισαγωγη «ξενοφερτων» καπελων και στη στυλιζαρισμενη εμφανιση. Αντικατεστησαν λοιπον τα λευκα καπελα με ψαθακια απο τη Σιφνο, που ηταν απλα, φτηνα, ντοπιας παραγωγης και παρεπεμπαν στα καπελα που φορουσαν στην Ιταλια οι εξεγερμενοι του Γαριβαλδη.
Ετσι, οι φοιτητες με τα ψαθακια, που σιχαθηκαν τη βαυαρικη αποικιοκρατια, ονομαστηκαν Γαριβαλδινοι και οι συντηρητικοι παλατιανοι των ασπρων καπελων, Αυστριακοι.
Οι εισαγωγεις των λευκων καπελων ειδαν να μειωνονται τα κερδη και στις 11 Μαϊου 1859, που Γαριβαλδινοι, Αυστριακοι και ντροπαλαι δεσποσυναι εκαναν βολτες στο Πεδιον του Αρεως, εστειλαν υπαλληλους με ξεχαρβαλωμενα ψαθακια κι αλλα σε σχημα και μεγεθος περιπαικτικο, να κατατροπωσουν την αιτια του μειωμενου μπεζαχτα.
Ετσι ξεκινησαν τα Σκιαδικα, που εξαπλωθηκαν στα γυρω Πιθαραδικα κι εμειναν στην ιστορια για τη βαρβαροτητα των χωροφυλακων αλλα και ως η πρωτη εξεγερση, που τρια χρονια μετα θα εστελνε τον Οθωνα απο κει που ηρθε. Αρχηγος της χωροφυλακης ηταν ο Κωσταντινος Δημητριαδης, που ειχε προσφατα απαρνηθει τη φουστανελα, ειχε εκλεγει βουλευτης με νοθεια και ειχε χοντρυνει τα μπαστουνια των χωροφυλακων σε ροπαλα, που πανω τους εγραφαν, » η ισχυς του νομου».
Ο Εντμον Αμπου γραφει εκεινη την εποχη, «τους υφισταμενους του αρχηγου της χωροφυλακης, κανεις δεν θα ηθελε να τους συναντησει στη γωνια ενος δασους». Τοσο τρομο προκαλουσαν απο τοτε οι «προστασιας του πολιτη» Τα Σκιαδικα πνιγονται σε μια αγρια καταστολη.
Τα Πιθαραδικα συνεχιζουν να πυκνοκατοικουνται και περιπου μια εικοσαετια μετα τα Σκιαδικα, ερχεται απο την Κονιτσα ο Βασιλειος Εξαρχος και ανοιγει ενα μεγαλο εμπορικο, με ολα τα καλα. Λαδια, κρασια και ηπειρωτικα τυρια, παστες ρεγγες και υφασματα.
Η περιοχη γινεται διασημη χαρη στο μεγαλομπακαλικο, γωνια Θεμιστοκλεους και Σολωνος και παιρνει το ονομα του μεγαλομπακαλη.
Το Προαστιον που εγινε Πιθαραδικο, ολοι το ξερουν τωρα ως Εξαρχεια.
Φτανουμε στο ντροπιαστικο ελληνοτουρκικο πολεμο και η εξαρση του εθνικισμου ειναι τετοια, που συμπαρασυρει το φοιτητοκοσμο στα Ευαγγελικα.
1901, Νοεμβρης. Στην περιοχη γυρω απ το Πανεπιστημιο και στα Εξαρχεια, πορειες, ξυλο, συλληψεις και νεκροι γιατι ο υπερεθνικισμος ειναι τυφλα και «βλεπει» στη μεταφραση του Ευαγγελιου στη δημοτικη, τον «σλαβικο κινδυνο»
Τα Ευαγγελικα τελειωνουν, με 8 ή 11 νεκρους.
Μεσα στη δινη των εξεγερσεων και του μεσοπολεμου γεννιουνται και μετακομιζουν στο μεταξυ ποιητες και οι συλλογες τους τυπωνονται στα τυπογραφεια των Εξαρχείων
Στη διαρκεια της Γερμανικης Κατοχης, το Χημειο στη Σολωνος φιλοξενει στα υπογεια του, ενα πολυτιμο ασυρματο. Η Εθνικη Αντισταση κανει τις ταρατσες, στα Εξαρχεια, προμαχωνες. Στην Μπλε Πολυκατοικια, που στεγαζονταν οι πρακτορες του Μιδα, ο ΕΛΑΣ εγκαθιστα βαρυ οπλισμο. Ειναι η ιδια πολυκατοικια στην οποια μετα εμειναν η Βεμπο, ο Αλεκος Σακελλαριος, ο Δημητρης Μυρατ, ο Χορν.
Στα Εξαρχεια παντα συνυπαρχει η εξεγερση με τη διανοηση
Το 1973 αλλη μια ταρατσα της περιοχης σφραγιζεται απο μισν εξεγερση. Η ταρατσα της Νομικης.
Λιγους μηνες μετα, το Νοεμβρη του 1973 και λιγα στενα πιο κατω, η εξεγερση του Πολυτεχνειου σημαδευει ανεξιτηλα τη συγχρονη ιστορια. Παλι στα Εξαρχεια, στη Στουρναρη, ο φονιας Ντερτιλης σηκωνει το οπλο, σημαδευει και δολοφονει τον εικοσαχρονο φοιτητη Δημητρη Μυρογιαννη.
Την Πρωτομαγια του 1976, η ανακοινωση για το χαμο του Παναγουλη στο συγκεντρωμενο πληθος στο Πεδιο τoυ Αρεως σημαινει συναγερμο. Ο κοσμος ανεβαινει προς τη Βουλη και δυναμεις καταστολης με αυρες, χτυπανε αγρια τους διαδηλωτες.
Ολοι οι δρομοι των Εξαρχειων θολωνουν με καπνογονα και οι διαδηλωτες πνιγονται στα δακρυγονα. Στα ιδια στενα, το Νοεμβρη του 1985, στην επετειο του Πολυτεχνειου, ο αστυνομικος Μελιστας σηκωνει το οπλο και δολοφονει τον 15χρονο Καλτεζα.
Οι δρομοι των Εξαρχειων φιλοξενουν για πολυ καιρο μαζικες διαδηλωσεις οργης.
Το Δεκεμβρη του 2008, παλι στα Εξαρχεια, ο 15χρονος μαθητης Αλεξης Γρηγοροπουλος πεφτει νεκρος απο σφαιρα του «ειδικου φρουρου», Κορκονεα.
Απο τοτε μεχρι σημερα, η συνοικια που εζησε τη φονικη βια των αστυνομικων και τον αδικο θανατο νεων ανθρωπων, διασχιζεται απο πρεζεμπορους που ποτε δεν συλλαμβανονται, διαπομπευεται απο δημοσιογραφισκους εντεταλμενης υπηρεσιας βοθροκαναλων και γινεται καταφυγιο κυνηγημενων ανθρωπων, προσφυγων, μεταναστων, εξεγερμενων γιατι ειναι μια συνοικια με ψηλο δεικτη αλληλεγγυης.
Οι ηχοι στα Εξαρχεια ειναι ενα μιγμα απο συνθηματα σε πορειες, ποδοβολητα ΜΑΤατζηδων, μηχανες τυπογραφειων, απαγγελιες ποιηματων, την κιθαρα του Ασιμου και τραγουδια σε μαγέρικα.
Ειναι τοσο το αδικο αιμα που εχουν πιει οι δρομοι αυτης της συνοικιας, ωστε σε οποια γωνια κι αν αφησεις ενα κοκκινο γαρυφαλλο, θα ναι στη μνημη…
Τα Εξαρχεια ειναι η συγχρονη ιστορια αυτου του τοπου σε μια πολυτιμη συμπυκνωση.
Ειναι το Καρτιε Λατεν της Αθηνας που επιμενει να βγαζει ποιητες, αλληλεγγυους, βιβλια, μουσικες κι εξεγερμενους.
Η αγρια καταστολη και η διαπομπευση θελει τα Εξαρχεια ξεπουλημενα μπιτ παρα στους νεογιαπηδες, τους δρομους αποστειρωμενους απο το αδικο αιμα, την ιστορια του τοπου αποστειρωμενη απο την εξεγερση και ολους εμας με βαρια ιστορικη και κοινωνικη ανοια.
Ο πληθυσμός της υπαίθρου κάτω από στενή επιτήρηση: οχυρωματικά έργα στο Αμύνταιο (2/8/1947) AP PHOTO
Το δεύτερο αντάρτικο του ΔΣΕ υπήρξε σε μεγάλο βαθμό ένα αντεστραμμένο είδωλο του ΕΑΜικού κινήματος.
Εβδομήντα χρόνια κλείνουν τούτες τις μέρες από το τέλος του Εμφυλίου, της σύρραξης που καθόρισε για δεκαετίες τα όρια της νομιμότητας και τους τρόπους άσκησης της πολιτικής στη μεταπολεμική Ελλάδα − και, όπως καθημερινά διαπιστώνουμε, εξακολουθεί να αποτελεί πηγή έμπνευσης και ιδεολογικής αναφοράς για τον σκληρό πυρήνα της εγχώριας Δεξιάς, από το 2010 τουλάχιστον και μετά.
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι καθόλου τυχαία. Αν η αντίσταση του 1941-44 στη ναζιστική κατοχή λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την Αριστερά σε όλες τις αποχρώσεις της (εξ ου και οι παντοειδείς επικλήσεις της στη διάρκεια της αντιμνημονιακής εξέγερσης του 2010-12), αν τα Δεκεμβριανά του 1944 αναδύονται κατά καιρούς ως μια απωθημένη μνήμη συλλογικής ρήξης και κοινωνικής ανταπόδοσης, το δεύτερο αντάρτικο του 1946-49 αποτέλεσε επί δεκαετίες για τον κόσμο της Αριστεράς μια κατ’ εξοχήν τραυματική ανάμνηση − της επώδυνης διολίσθησης από την κορύφωση της Λαοκρατίας στα τάρταρα ενός πολιτικού και κοινωνικού περιθωρίου γεμάτου καθημερινές ταπεινώσεις, συνθηκολογήσεις και διαψεύσεις.
70 χρόνια από το τέλος του Εμφυλίου
Εξ ου και, στις ατέρμονες ενδοαριστερές συζητήσεις που ακολούθησαν την ήττα, το βασικό ερώτημα δεν αφορούσε (όπως στην περίπτωση του ΕΑΜικού κινήματος) το «γιατί δεν πήραμε την εξουσία», αλλά το «πώς και γιατί ξαναπήραμε τα όπλα» για μια εκ των προτέρων χαμένη υπόθεση.
Το ηρωοκεντρικό σχήμα που φιλοτεχνήθηκε την τελευταία εικοσαετία για τον αγώνα του ΔΣΕ από το σημερινό ΚΚΕ και μερίδα της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, βασισμένο στην άκριτη ανασύσταση της ζαχαριαδικής προπαγάνδας, την κατανοητή νοσταλγία των υπέργηρων μαχητών για τις μέρες της νιότης τους και την οφθαλμοφανή επιθυμία πολιτικής δικαίωσης της νεότερης γενιάς του δεύτερου αντάρτικου (που δεν πρόλαβε ή δεν εμπλέχθηκε σοβαρά στο πρώτο), δεν έχει και πολλή σχέση με τη βιωμένη εμπειρία των συνεπειών της ήττας από τα εκατομμύρια των ανθρώπων που (επ)έζησαν επί δεκαετίες στην Ελλάδα του πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων. Περισσότερο λειτουργεί ως ιδεολογική νομιμοποίηση του αυτοεγκλεισμού σ’ ένα βολικό και ασφαλές «ιδιόκτητο» περιθώριο, πλήρως αποδεκτό από τους κατ’ όνομα αντιπάλους.
Ελεγχος ταυτοτήτων στην είσοδο και έξοδο των χωριώνK. MATTHEWS, «MEMORIES OF A MOUNTSIN WAR» (Λονδίνο 1972)
Το αντίθετο ακριβώς ισχύει για τον κόσμο και το στελεχικό δυναμικό της Δεξιάς. Τα πεντέμισι χρόνια από τη Βάρκιζα μέχρι τον Γράμμο-Βίτσι λειτούργησαν εν πολλοίς ως το συλλογικό καθαρτήριο που οδήγησε την παράταξη από την κοινωνική απομόνωση της επαίσχυντης συνεργασίας με τον κατακτητή, της άκρως μειοψηφικής εθνικόφρονος αντίστασης και της ενδιάμεσης «γκρίζας ζώνης», στην ανάκτηση μιας μακροχρόνιας πολιτικής ηγεμονίας βασισμένης στην οικοδόμηση και την αποκλειστική νομή των μηχανισμών του βαθέος κράτους.
Η επισιτιστική βοήθεια που έκρινε τον πόλεμο: ουρά διανομής της UNRRA (1945), βουνά αμερικανικών σιτηρών στο λιμάνι της Καβάλας (1947)ASSOCIATED PRESS
Αυτή τη νοσταλγία ολοκληρωτικής επικράτησης αντανακλούν τόσο η περσινή προαναγγελία του Μάκη Βορίδη για «μια μεγάλη παρέμβαση στο κράτος» και «τους μηχανισμούς αναπαραγωγής της εξουσίας», προκειμένου «να μην ξανάρθει η Αριστερά σε καμιά της μορφή», όσο και η τρέχουσα εφαρμογή της με τη μορφή ενός απροκάλυπτα κομματικού «επιτελικού κράτους».
Το ξερίζωμα του εσωτερικού εχθρού
Σε τρεις κυρίως πυλώνες στηρίχθηκε η οικοδόμηση του κράτους της εθνικοφροσύνης μεταξύ 1945 και 1949: τις συμμαχικές πλάτες, την εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τον «εσωτερικό εχθρό» και την ανασύνταξη των ιδεολογικών μηχανισμών στη βάση ενός κοινωνικά επικαθορισμένου, σλαβοφάγου εθνικισμού.
Η στήριξη της Βρετανίας και -κυρίως- των ΗΠΑ προσέφερε στο αντικομμουνιστικό κράτος όχι μόνο τα περιθώρια συντήρησης της προηγούμενης πελατείας του, αλλά και τη δυνατότητα ανάκτησης της κοινωνικής ηγεμονίας. Την κατοχική λεηλασία της χώρας από τα στρατεύματα του Αξονα (που συνέβαλε καθοριστικά στον πολύνεκρο λιμό της Κατοχής, ριζοσπαστικοποίησε τις μάζες και αποξένωσε ακόμη και τους πιο ένθερμους γερμανόφιλους των προπολεμικών χρόνων) διαδέχθηκε μετά τη Βάρκιζα η επικυριαρχία «συμμάχων» που επέβαλαν μεν εξίσου απροκάλυπτα τη θέλησή τους στην τοπική κοινωνία και πολιτική τάξη, ταυτόχρονα όμως διασφάλισαν στον πληθυσμό ένα μίνιμουμ φυσικής επιβίωσης, καλλιεργώντας ποικίλες περαιτέρω προσδοκίες· στην άρχουσα τάξη, αλλά και σε μια μερίδα μεσαίων στρωμάτων, η αμερικανική βοήθεια πρόσφερε πάλι δυνατότητες πλουτισμού που απείχαν έτη φωτός από την ανθρωποφάγο μαύρη αγορά των κατοχικών χρόνων. Σ’ αυτές τις συνθήκες, το σύνθημα του ΚΚΕ περί «δεύτερης Κατοχής» αποδείχθηκε παντελώς ατελέσφορο.
Αναγκαία προϋπόθεση για τη συμμετοχή σ’ αυτή την ορατή συλλογική διέξοδο αποτελούσε βέβαια είτε η ενεργός ένταξη στις γραμμές της μάχιμης εθνικοφροσύνης είτε η πανηγυρική δήλωση υποταγής στην ηγεμονία της.
Ο «νέος Παρθενώνας» της Μακρονήσου, οι δηλώσεις μετανοίας που καταχωρίζονταν στις εφημερίδες και διαβάζονταν την Κυριακή στην εκκλησία του χωριού, η προαπαίτηση πιστοποιητικού «υγιών κοινωνικών φρονημάτων» από την Ασφάλεια για την απόλαυση μιας ευρύτατης γκάμας πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων (από τον διορισμό στο Δημόσιο ή την έκδοση διαβατηρίου μέχρι την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο και την απόκτηση κυνηγετικής άδειας), η ασφυκτική επιτήρηση του πληθυσμού από ένα πυκνό δίκτυο πληροφοριοδοτών με κόμβους τα αστυνομικά τμήματα στις πόλεις και τα ΤΕΑ στην ύπαιθρο, συγκρότησαν το θεσμικό πλαίσιο που διασφάλισε αυτή την υποταγή − και, σε ουκ ολίγες περιπτώσεις, τη μετέτρεψε σε έμπρακτη αποδοχή του εθνικόφρονος κράτους από μια μερίδα των ηττημένων πρώην αντιπάλων του.
Πτυχές της συμμαχικής κηδεμονίας: εκπαίδευση στρατονόμων από τους Βρετανούς (1945) και πολυβολητών από Αμερικανούς συμβούλους (1948), κοινή εποπτεία των πολεμικών επιχειρήσεων από τον Ελληνα υπουργό Στρατιωτικών και τον Βρετανό πρέσβη (1949), «ανάκριση» αιχμάλωτου «συμμορίτη» από τον περαστικό Αμερικανό υπουργό Αμυνας Κένεθ Ρόαγιαλ παρουσία του στρατηγού Βαν Φλιτ (20/12/1948)ΓΓΤΠ-ΓΓΕΕ
Για την έκταση και το κοινωνικό βάθος της εκκαθάρισης, αποκαλυπτική είναι η σκιαγράφηση του εσωτερικού εχθρού από τον υπουργό Στρατιωτικών Γεώργιο Στράτο κατά την 29η σύσκεψη του Ανωτάτου Συμβουλίου Εθνικής Αμύνης (31/8/1947), στο μεταίχμιο ακριβώς της μετάβασης από τη «λευκή τρομοκρατία» και την κομμουνιστική «αυτάμυνα» στη μετωπική στρατιωτική αντιπαράθεση του καθαυτό Εμφυλίου:
«Είναι πλάνη να νομίζηται ότι υπάρχουν μόνον αι πέντε ώς δέκα χιλιάδες συμμοριτών αίτινες δρώσιν εις τα βουνά. Υπάρχουν και άλλοι, οίτινες ενεργούν τον σύνδεσμον, άλλοι τοποθετούν νάρκας εις τας πόλεις, είναι στρατολόγοι, επιμεληταί, καθοδηγηταί, τρομοκράται, ενεργούν εράνους, κόπτουν την νύκτα τους τηλεγραφικούς στύλους, σπάζουν τα ρεζερβουάρ των σταθμών, εισάγουν κρυφίως εις τα χωρία ομάδας συμμοριτών, οίτινες επί ημέρας αναγνωρίζουν τα εν αυτοίς Στρατιωτικά τμήματα και επιτίθενται αιφνιδιαστικώς καθ’ αυτών.
Ολοι αυτοί ανέρχονται ουχί εις πέντε έως δέκα χιλιάδας, αλλά εις 500 χιλιάδας». Ακόμη και μεταξύ των κληρωτών του κυβερνητικού στρατού, εξηγεί, «υπήρχεν αρχικώς εν ποσοστόν 30% έως 45% φανατικών κομμουνιστών», η εκκαθάριση του οποίου «εγένετο βαθμιαίως και μετά μόχθου» (Αρχεία ΔΙΣ, φ.1021/Α/11, σ.17-19).
Για την εθνική νομιμοποίηση της εκκαθάρισης, το βολικό υπόδειγμα ήταν άλλωστε διαθέσιμο από τις αρχές του εικοστού αιώνα: ο Μακεδονικός Αγώνας του 1904-1908, η πρώτη αναμέτρηση της στρατιωτικής ελίτ του ελληνικού κράτους μ’ ένα συγκροτημένο και κοινωνικά ριζοσπαστικό αντάρτικο, δεν πρόσφερε μόνο τη δυνατότητα μεταγραφής της αντικομμουνιστικής εξόρμησης σαν μιας ακόμη ψηφίδας του «προαιώνιου» αγώνα της Φυλής απέναντι στην εξίσου προαιώνια «σλαβική απειλή».
Παρείχε επίσης ένα λειτουργικότατο ερμηνευτικό σχήμα «παρασυρμού» των μαζών από μια εχθρική «προπαγάνδα» που ευαγγελιζόταν την εθνική και κοινωνική απελευθέρωσή τους (τους κομιτατζήδες στο γύρισμα του αιώνα, το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τη δεκαετία του ’40) και κατοπινής «ανάκτησής» τους από την εθνική και κοινωνική ορθότητα, διά της προσφυγής σ’ έναν αποτελεσματικό συνδυασμό αντεπαναστατικής τρομοκρατίας και πολιτικής χειραγώγησης. Το αθέατο παρακρατικό επιτελείο που συγκροτήθηκε το 1946 από τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Τσαλδάρη για τη συστηματική εξολόθρευση των νόμιμων στελεχών της Αριστεράς (και τη «συμμόρφωση» του κόσμου της από παραστρατιωτικές ακροδεξιές συμμορίες) βαφτίστηκε έτσι «Μακεδονικό Κομιτάτο», παρ’ όλο που η δράση του κάλυπτε όλο τον ηπειρωτικό κορμό της χώρας.
Σ’ ένα ιδεολογικότερο επίπεδο, η κοινωνική εμβέλεια του όλου σχεδίου διευκολύνθηκε μεν από το αντικειμενικό γεγονός της στήριξης του δεύτερου αντάρτικου στη σλαβομακεδονική μειονότητα, που είδε στον αγώνα του ΔΣΕ την ύστατη δυνατότητα για μια αξιοπρεπή επιβίωση στα πάτρια εδάφη, επισφραγίστηκε δε κυρίως από τον τυχοδιωκτισμό της 5ης Ολομέλειας (31/1/1949), όταν η ζαχαριαδική ηγεσία έσπευσε να εξυπηρετήσει τον αντιγιουγκοσλαβικό σχεδιασμό των Σοβιετικών για μια «ανεξάρτητη Μακεδονία». Για χιλιάδες αγωνιστές του ΕΑΜ, που είχαν διαβεί τον Ρουβίκωνα της νομιμότητας για να πολεμήσουν την ξένη Κατοχή και βρέθηκαν απροειδοποίητα μπροστά στο ενδεχόμενο να πληρώσουν με τη ζωή τους μια αποσχιστική επαγγελία, η ρήξη με την προηγούμενη στράτευση ήταν μάλλον αναμενόμενη.
Η αδύνατη επανάσταση
Αυτά όσον αφορά το κράτος. Εξίσου διαφορετικά με το πρώτο μισό της δεκαετίας του 1940 εξελίχθηκαν ωστόσο τα πράγματα και στην αντίπερα όχθη: το δεύτερο αντάρτικο υπήρξε από πολλές απόψεις ένα αντεστραμμένο είδωλο του πρώτου.
Οχι μόνο εξαιτίας της ρητής αποκήρυξης του «κατσαπλιαδισμού» του ΕΛΑΣ από τη ζαχαριαδική ηγεσία του ΔΣΕ, που από ένα σημείο και μετά αντιμετώπιζε τον κόσμο της απλώς σαν ανακυκλώσιμο κρέας για τα κανόνια του αντιπάλου· εξίσου καθοριστικές αποδείχθηκαν η βολονταριστική αδιαφορία αυτής της ίδιας ηγεσίας για τις υλικές προτεραιότητες των μαζών και η συνακόλουθη στήριξη του επαναστατικού σχεδίου της σε μια απροκάλυπτα στρατοκρατική κοινωνική μηχανική.
Από τη «λευκή» στην έννομη τρομοκρατία: παρακρατικός με το κεφάλι καταδιωκόμενου αριστερούΓ. ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ, «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ» (Αθήνα 2000) Χαριστική βολή σε εκτελεσμένους υποστηρικτές της «ανταρσίας»ASSOCIATED PRESS Πανηγυρική περιφορά του πτώματος καπετάνιου του ΔΣΕΣ. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ, «Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ 1946-49» (Αθήνα 1979)
Αν η ΕΑΜική αντίσταση γιγαντώθηκε επειδή βασίστηκε στον συνδυασμό ενός ρεαλιστικού οράματος εθνικής και κοινωνικής απελευθέρωσης με τη μαζική κινητοποίηση για την ικανοποίηση άμεσων κοινωνικών αναγκών (με το κίνημα των συνεταιρισμών, την Εθνική Αλληλεγγύη και το Εργατικό ΕΑΜ να προηγούνται χρονικά όχι μόνο του ΕΛΑΣ αλλά και του καθαυτό Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου), διακηρύσσοντας στα τραγούδια της ότι έσωσε τον κόσμο από την πείνα πολύ πριν υποσχεθεί να τον σώσει κι από τη σκλαβιά, ο ΔΣΕ ακολούθησε την ακριβώς αντίστροφη διαδρομή: η στρατιωτική επιλογή προηγείται του αγώνα για επιβίωση κι εν συνεχεία τον παραγκωνίζει, με την ανάπτυξη του αντάρτικου να βασίζεται στην υποχρεωτική κυρίως στρατολογία, με την ελπίδα πως η στρατιωτική ζωή και η διαφώτιση θα μετατρέψουν σταδιακά ένα απρόθυμο έμψυχο δυναμικό σε συνειδητούς μαχητές.
Εξ ου και η σταδιακή αποκοπή από την πραγματικότητα, με την πρόταξη μιας όλο και ουτοπικότερης στοχοθεσίας (από την ένοπλη «απελευθέρωση» όλης της Βόρειας Ελλάδας μέχρι τον άμεσο «σοσιαλιστικό μετασχηματισμό» και τη διακηρυκτική «εθνικοποίηση» της βαριάς βιομηχανίας και της ναυτιλίας από το επαναστατικό προπύργιο της Πρέσπας…), τη στιγμή που ο ορατός ορίζοντας των μαχητών κινούνταν ανάμεσα στη φυσική επιβίωση κι έναν αξιοπρεπή θάνατο.
Η αποκοπή του ΔΣΕ από την πολυάριθμη ΕΑΜική και κομμουνιστική βάση των αστικών κέντρων, που τον Μάιο του 1948 θα καταγγελθεί ανοιχτά από το Π.Γ. ως συλλογικός «προδότης του αγώνα», υπήρξε η ορατότερη -και πολιτικά πιο καθοριστική- συνέπεια αυτής της στρατηγικής. Εξίσου κρίσιμες αποδείχθηκαν όμως και οι εξ αρχής προβληματικές σχέσεις του εγχειρήματος με μεγάλο μέρος του πληθυσμού της υπαίθρου.
Για την αποτύπωση των διαθέσεων αυτού του τελευταίου, εξαιρετικά εύγλωττες είναι οι αναμνήσεις ενός πρωτοπαλίκαρου του Αρη επί Κατοχής και υπαρχηγού του Φλωράκη επί Εμφυλίου: στην ορεινή Ρούμελη του 1947, διαβάζουμε, τα πρώτα τμήματα του ΔΣΕ συναντούσαν ανθρώπους «συγκρατημένους και σκεφτικούς», που «ό,τι έκαναν οι περισσότεροι το έκαναν επειδή δεν μπορούσαν να κάνουν διαφορετικά» και σε κάθε εκδήλωση ή συζήτησή τους «έδειχναν καθαρά τις σοβαρές επιφυλάξεις και τις αμφιβολίες που είχαν για την επιτυχία του καινούργιου αγώνα»· ανθρώπους που, σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, τούτη τη φορά «δεν ήθελαν να εκτεθούνε» και «προσπαθούσαν να μείνουν συμφιλιωμένοι, εξυπηρετούσαν και τον στρατό και τους αντάρτες, χωρίς βέβαια να λείπουν και εκείνοι που έδιναν όπως λέει και η παροιμία ‘‘και στον κλέφτ’ ψωμί και στο χωροφύλακα χαμπέρ’’» (Γιώργος Χουλιάρας [Περικλής], «Ο δρόμος είναι άσωτος…». ΕΛΑΣ-ΔΣΕ-Πολωνία, 1941-1958», Ιωάννινα 2005, σ.405 & 410). Ο,τι ακολούθησε ήταν λίγο-πολύ προβλέψιμο.
ΕΜΦΥΛΙΟΣ
Το χρονολόγιο του Εμφυλίου
1945
12 Φεβρουαρίου: Συμφωνία της Βάρκιζας μετά την ήττα του ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά. Μεταξύ άλλων, προβλέπει αμνηστία μόνο των «πολιτικών» (αλλά όχι και των «ποινικών») εγκλημάτων που διαπράχθηκαν επί Κατοχής και Δεκεμβριανών. Ακολουθούν χιλιάδες διώξεις ΕΑΜιτών με τη δεύτερη κατηγορία.
2 Απριλίου: Αποχώρηση των σοσιαλιστικών κομμάτων ΣΚΕ και ΕΛΔ από το ΕΑΜ.
7 Απριλίου: Απόλυση του πρωθυπουργού Πλαστήρα και σχηματισμός ακροδεξιάς κυβέρνησης με επικεφαλής τον ναύαρχο Βούλγαρη. Κλιμάκωση της «λευκής τρομοκρατίας» κατά της Αριστεράς.
30 Μαΐου: Επιστροφή από το Νταχάου του Νίκου Ζαχαριάδη, που αναλαμβάνει ξανά την ηγεσία του ΚΚΕ.
16 Ιουνίου: Αυτοκτονία του Αρη Βελουχιώτη, ο οποίος είχε αρνηθεί να καταθέσει τα όπλα, για να μην πέσει στα χέρια της Εθνοφυλακής.
25-27 Ιουνίου: 12η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Ως μέθοδος αντιμετώπισης της «λευκής τρομοκρατίας» προκρίνεται η «μαζική λαϊκή αυτοάμυνα».
1-6 Οκτωβρίου: 7ο συνέδριο του ΚΚΕ. Πρόγραμμα «λαϊκής δημοκρατίας», με την προσδοκία μιας ειρηνικής εξέλιξης.
21 Νοεμβρίου: Σχηματισμός κεντρώας κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον Θεμιστοκλή Σοφούλη και αποστολή τη διενέργεια εκλογών.
1946
16 & 31 Ιανουαρίου: Βολιδοσκόπηση της σοβιετικής ηγεσίας από τον Μήτσο Παρτσαλίδη, μέλος του Π.Γ. του ΚΚΕ, για το ενδεχόμενο ένοπλης εξέγερσης. Η απάντηση, μέσω Δημητρόφ (9/2), «συστήνει» στο ΚΚΕ να περιοριστεί στην αυτοάμυνα και «την πολιτική κινητοποίηση των λαϊκών μαζών».
20-21 Ιανουαρίου: Κατάληψη της Καλαμάτας από εκατοντάδες ένοπλους ακροδεξιούς του πρώην ταγματασφαλίτη Μαγγανά. Ομαδικοί βιασμοί, 16 φόνοι και ομηρία 150 αριστερών.
12-15 Φεβρουαρίου: 2η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Προσανατολισμός στην ένοπλη πάλη ως μέσο πίεσης για την ανάσχεση της «λευκής τρομοκρατίας».
31 Μαρτίου: Βουλευτικές εκλογές με αποχή της Αριστεράς και μεγάλου μέρους των Φιλελευθέρων. Επικράτηση της δεξιάς Ηνωμένης Παρατάξεως Εθνικοφρόνων. Ενοπλη επίθεση ανταρτών του ΚΚΕ στον σταθμό χωροφυλακής στο Λιτόχωρο.
17 Ιουνίου: Γ’ Ψήφισμα. Υπαγωγή στα έκτακτα στρατοδικεία μιας ευρύτατης γκάμας αδικημάτων, από την «αυτονομιστική» δραστηριότητα ή τον σχηματισμό ένοπλων ομάδων μέχρι την απροειδοποίητη απεργία.
29 Ιουνίου: Απόφαση του πρωθυπουργού Κ. Τσαλδάρη για τη συγκρότηση μυστικού παρακρατικού επιτελείου, με την κωδική ονομασία «Μακεδονικό Κομιτάτο» και αποστολή την εξόντωση των νόμιμων στελεχών της Αριστεράς από αντικομμουνιστικές συμμορίες.
25 Αυγούστου: Εγκατάσταση στο Βελιγράδι κλιμακίου του Π.Γ. του ΚΚΕ (Γιάννης Ιωαννίδης – Πέτρος Ρούσος) για συντονισμό με τα «αδελφά» βαλκανικά κομμουνιστικά κόμματα.
1 Σεπτεμβρίου: Νόθο δημοψήφισμα για το πολιτειακό επαναφέρει τον βασιλιά Γεώργιο Β’ με 68,4%.
12 Σεπτεμβρίου: Εκθεση των Ιωαννίδη – Ρούσου προς το ΚΚΣΕ, με αιτήματα υλικής βοήθειας για την αύξηση των ανταρτών από 4.000 σε 15-20.000.
14 Οκτωβρίου: Συμφωνία ΚΚΕ (Ιωαννίδης) − Κ.Κ. Μακεδονίας (Καραϊβάνοφ) στο Βελιγράδι, για υπαγωγή του σλαβομακεδονικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΝΟΦ) στο ελληνικό αντάρτικο.
28 Οκτωβρίου: Ιδρυση του Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών.
19 Δεκεμβρίου: Απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να εξετάσει τις κατηγορίες της ελληνικής κυβέρνησης περί υποστήριξης των ανταρτών από γειτονικά κράτη.
27 Δεκεμβρίου: Μετονομασία των ανταρτοομάδων σε Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ).
1947
12 Μαρτίου: Δόγμα Τρούμαν. Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν την προστασία των κυβερνήσεων της Ελλάδας και της Τουρκίας απέναντι στον «διεθνή κομμουνισμό».
20 Μαρτίου: Δολοφονία στη Θεσσαλονίκη του Γιάννη Ζέβγου, ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ, από το παρακρατικό «Μακεδονικό Κομιτάτο».
6 Απριλίου: Μυστική έξοδος του Ζαχαριάδη από τη χώρα.
17 Απριλίου: Οδηγίες Ζαχαριάδη προς τον αρχηγό του ΔΣΕ, Μάρκο Βαφειάδη, για «μετατροπή του ανταρτοπολέμου σε τακτικό πόλεμο» με στόχο «τη δημιουργία ελεύθερης περιοχής».
Μάιος: Συναντήσεις του Ζαχαριάδη με τη σοβιετική ηγεσία στη Μόσχα. Αίτημα για εξοπλισμό 50.000 ανταρτών.
20 Ιουνίου: Ελληνοαμερικανική συμφωνία για τους μηχανισμούς και τους όρους χορήγησης της αμερικανικής βοήθειας.
27 Ιουνίου: Ανακοίνωση του Μιλτιάδη Πορφυρογένη, στο συνέδριο του Κ.Κ. Γαλλίας στο Στρασβούργο, πως ο ΔΣΕ επιδιώκει «τη δημιουργία μιας λεύτερης δημοκρατικής Ελλάδας με δική της κυβέρνηση και κρατική υπόσταση».
9-14 Ιουλίου: Προληπτικές συλλήψεις 8.000 αριστερών σε Αθήνα-Πειραιά και άλλων 7.000 στην επαρχία.
7 Σεπτεμβρίου: Σχηματισμός κυβέρνησης «εθνικής ενότητας» Λαϊκών και Φιλελευθέρων με πρωθυπουργό τον Σοφούλη.
10-12 Σεπτεμβρίου: 3η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Απόφαση για «μεταφορά του κέντρου βάρους» στην ένοπλη πάλη, με στόχο «την απελευθέρωση ολόκληρης της Μακεδονίας και Θράκης με κέντρο τη Θεσσαλονίκη» («Σχέδιο Λίμνες»).
19 Σεπτεμβρίου: «Επιχείρηση Λαίλαψ» για την εκκαθάριση της Ρούμελης από τον ΔΣΕ. Συστηματική εκκένωση ορεινών χωριών, για να περιοριστούν η τροφοδοσία και οι στρατολογίες του αντάρτικου.
4 Δεκεμβρίου: ΛΖ Ψήφισμα για αφαίρεση της ελληνικής ιθαγένειας από υποστηρικτές της «ανταρσίας» στο εξωτερικό.
23 Δεκεμβρίου: Ιδρυση της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης του ΔΣΕ με πρωθυπουργό τον Βαφειάδη. Δεν θα αναγνωριστεί από καμία ξένη κυβέρνηση.
25 Δεκεμβρίου – 4 Ιανουαρίου: Αποτυχημένη απόπειρα του ΔΣΕ να καταλάβει την Κόνιτσα.
27 Δεκεμβρίου: Το ΚΚΕ και το ΕΑΜ τίθενται εκτός νόμου (Ν. 509).
1948
10 Φεβρουαρίου: Σε επεισοδιακή συνομιλία του με Βούλγαρους και Γιουγκοσλάβους ηγέτες, ο Στάλιν εκφράζει αμφιβολία για τις προοπτικές του ΔΣΕ και δηλώνει πως το ελληνικό αντάρτικο «πρέπει να μαζευτεί».
24 Φεβρουαρίου: Αφιξη στην Αθήνα του στρατηγού Βαν Φλιτ ως διοικητή της στρατιωτικής αποστολής των ΗΠΑ (JUSMAPG).
30 Μαρτίου: Το Π.Γ. του ΚΚΕ καταδικάζει δημόσια τα κομματικά μέλη του στα αστικά κέντρα ως «προδότες του αγώνα», επειδή αποφεύγουν να εμπλακούν στο αντάρτικο.
1 Μαΐου: Φόνος του υπουργού Δικαιοσύνης Χρήστου Λαδά από τον ΔΣΕ στο κέντρο της Αθήνας. Επιβολή στρατιωτικού νόμου στις πόλεις και 258 εκτελέσεις ως αντίποινα.
14 Ιουνίου – 21 Αυγούστου: Πρώτη μάχη του Γράμμου, ανάμεσα σε 60.000 κυβερνητικούς στρατιώτες και 9.000 αντάρτες («Επιχείρηση Κορωνίς»). Διαφυγή του ΔΣΕ στο Βίτσι.
28 Ιουνίου: Δημόσια ρήξη Τίτο-Στάλιν. Αποβολή της Γιουγκοσλαβίας από την Κομινφόρμ.
25 Αυγούστου: Απομάκρυνση του Βαφειάδη από την ηγεσία του ΔΣΕ και αποστολή του στην ΕΣΣΔ για «νοσηλεία». Την ηγεσία του ΔΣΕ αναλαμβάνει πολεμικό συμβούλιο με επικεφαλής τον Ζαχαριάδη.
15 Νοεμβρίου: Γραπτή εισήγηση του Βαφειάδη υπέρ της εγκατάλειψης του πολέμου θέσεων και της επιστροφής του ΔΣΕ στην «παρτιζάνικη δράση».
20 Δεκεμβρίου: Ξεκινά η εκκαθάριση της Πελοποννήσου («Επιχείρηση Περιστερά»), με μεθόδους ολοκληρωτικού πολέμου. Εξόντωση του τοπικού ΔΣΕ (3.000 αντάρτες) μέχρι τον Μάιο.
1949
19 Ιανουαρίου: Διορισμός του Αλέξανδρου Παπάγου ως αρχιστρατήγου του Εθνικού Στρατού, με απεριόριστες εξουσίες.
21 Ιανουαρίου – 8 Φεβρουαρίου: Βραχύβια κατάληψη του Καρπενησίου από τον ΔΣΕ, με επικεφαλής τον Χαρίλαο Φλωράκη.
30-31 Ιανουαρίου: 5η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Στόχος του αντάρτικου ορίζεται η σοσιαλιστική επανάσταση, με υπόσχεση αυτοδιάθεσης του «μακεδονικού λαού». Διαγραφή του Βαφειάδη από το ΚΚΕ και αντικατάστασή του στην προεδρία της ΠΔΚ από τον Μήτσο Παρτσαλίδη.
12 Φεβρουαρίου: Αποτυχημένη απόπειρα του ΔΣΕ να καταλάβει τη Φλώρινα, με μεγάλες απώλειες.
1 Απριλίου: Ανακατάληψη του Γράμμου από τον ΔΣΕ.
24 Ιουνίου: Θάνατος του πρωθυπουργού Σοφούλη. Διαδοχή του από τον τραπεζίτη Αλέξανδρο Διομήδη (30/6).
11 Ιουλίου: Ο Τίτο ανακοινώνει το κλείσιμο των γιουγκοσλαβικών συνόρων για τον ΔΣΕ.
2 Αυγούστου: Τελική εξόρμηση του Εθνικού Στρατού κατά του ΔΣΕ στον Γράμμο και το Βίτσι («Επιχείρηση Πυρσός»).
30 Αυγούστου: Τα εναπομείναντα τμήματα του ΔΣΕ καταφεύγουν στην Αλβανία, απ’ όπου θα μεταφερθούν ως πρόσφυγες στην Τασκένδη και τα λοιπά μετόπισθεν του σοβιετικού μπλοκ.
9 Οκτωβρίου: Η 6η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ αποφασίζει τον τερματισμό του ένοπλου αγώνα.
Ενα τραύμα που επουλώνεται
Του Πολυμέρη Βόγλη*
Πριν από εβδομήντα χρόνια, στις 29 Αυγούστου 1949, οι μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας υποχωρούσαν στο αλβανικό έδαφος και τελείωνε ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος. Ηταν ένας πόλεμος με βαρύ φόρο αίματος: σαράντα χιλιάδες νεκροί στα πεδία των μαχών, χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι εκτελέστηκαν, δεκάδες χιλιάδες πολίτες φυλακίστηκαν ή εξορίστηκαν, ενώ μετά το τέλος του Εμφυλίου οι μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού που κατέφυγαν στις κομμουνιστικές χώρες δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα.
Οι νεκροί, οι εκτελέσεις, οι βιασμοί, τα βασανιστήρια δημιούργησαν μια βαθιά διαίρεση στην ελληνική κοινωνία ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά, ανάμεσα σε νικητές και ηττημένους, μια διαίρεση που σφράγισε τις εξελίξεις στην Ελλάδα αλλά και τη ζωή των ανθρώπων.
Ο εμφύλιος πόλεμος προκάλεσε ένα τραύμα, το οποίο έμεινε ανοιχτό, ανεπούλωτο για δεκαετίες. Αυτό συνέβη γιατί μετά τη λήξη του, οι κυβερνήσεις της Δεξιάς δεν επεδίωξαν να αμβλύνουν τη διαίρεση. Αντίθετα ακολούθησαν πολιτικές που συνέχιζαν τις διακρίσεις σε βάρος των ηττημένων, οι οποίοι μεταβλήθηκαν σε πολίτες β’ κατηγορίας και σε «εσωτερικό εχθρό». Η διατήρηση σε ισχύ των εκτάκτων νομοθετικών μέτρων του Εμφυλίου (από νομική άποψη ο Εμφύλιος τελείωσε το 1962), τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, η αυθαιρεσία των αρχών, οι διοικητικές εκτοπίσεις, οι συλλήψεις και οι ξυλοδαρμοί, η δράση παρακρατικών ομάδων αποτελούσαν την πραγματικότητα που αντιμετώπιζαν δεκάδες χιλιάδες αριστεροί (ενώ και τα παιδιά τους ελέγχονταν για τη «νομιμοφροσύνη» τους) και, επιπλέον, όλα αυτά «διαπαιδαγωγούσαν» συνολικά την κοινωνία στην υποταγή και στον φόβο. Οι πολιτικές διακρίσεις και διώξεις συνοδεύονταν από έναν πολιτικό λόγο που στιγμάτιζε τους αριστερούς ως «αντεθνικώς δρώντες», «προδότες», «εαμοβούλγαρους», με στόχο την πολιτική περιθωριοποίηση και τη νομιμοποίηση των διώξεών τους.
Οι πολιτικές διακρίσεων και διώξεων κορυφώθηκαν στη διάρκεια της επτάχρονης δικτατορίας, οι οποίες βέβαια στράφηκαν εναντίον όχι μόνο της Αριστεράς αλλά εναντίον όλων των αντιπάλων της δικτατορίας. Οι πρωταγωνιστές του πραξικοπήματος είχαν υπηρετήσει στον Εθνικό Στρατό στη διάρκεια του Εμφυλίου και θεωρούσαν ότι η αποστολή του στρατού ήταν η υπεράσπιση του καθεστώτος. Με άλλα λόγια πίστευαν ότι ο στρατός «έσωσε» την Ελλάδα από τον κομμουνισμό στα χρόνια του Εμφυλίου και, εάν χρειαζόταν, θα έπρεπε να επέμβει ξανά. Το πρόβλημα ήταν ότι παρόμοιες αντιλήψεις είχαν και ο βασιλιάς και η Δεξιά, με αποτέλεσμα να αφήσουν ανενόχλητες τις συνωμοτικές οργανώσεις, όπως αυτή του Γ. Παπαδόπουλου, στο στράτευμα. Η δικτατορία των συνταγματαρχών αναβίωσε τον εθνικισμό και τον εμφυλιοπολεμικό διχασμό σε ακραίο βαθμό αλλά και με ακρότατες συνέπειες: τις διώξεις χιλιάδων πολιτών, την πολύνεκρη καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και τέλος, με την ανατροπή του Μακάριου και την τουρκική εισβολή στην Κύπρο.
Η Μεταπολίτευση, η οποία τόσο συχνά και τόσο εύκολα λοιδορείται, συνιστά τομή στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας διότι αποτελεί την αφετηρία μιας σταδιακής υπέρβασης της διαίρεσης που είχε δημιουργηθεί στα χρόνια του Εμφυλίου και μέχρι το 1974 είχε γίνει ακόμη πιο βαθιά. Η υπέρβαση της διαίρεσης έγινε με την εγκατάλειψη του αποκλεισμού της Αριστεράς και την υιοθέτηση της πολιτικής της ενσωμάτωσής της στο πολιτικό σύστημα – η νομιμοποίηση του ΚΚΕ (το οποίο είχε τεθεί εκτός νόμου το 1947) τον Σεπτέμβριο του 1974 ήταν το πρώτο, μεγάλο βήμα στην κατεύθυνση της άρσης του πολιτικού αποκλεισμού. Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 συνοδεύτηκε με μια σειρά μέτρων και νόμων που εξάλειψαν τις πολιτικές διακρίσεις σε βάρος της Αριστεράς, πολλές από τις οποίες συνδέονταν άμεσα με τον Εμφύλιο, όπως, για παράδειγμα, η δυνατότητα επιστροφής των πολιτικών προσφύγων στην Ελλάδα.
Το πιο αποφασιστικό βήμα, σε επίσημο και συμβολικό επίπεδο, για την υπέρβαση της διαίρεσης του Εμφυλίου έγινε στην επέτειο των 40 χρόνων από τη λήξη του. Το 1989 η κυβέρνηση συνεργασίας Ν.Δ. και ενιαίου Συνασπισμού ψήφισε νόμο με τον οποίο το κράτος αναγνώρισε ότι υπήρξε εμφύλιος πόλεμος (και όχι «συμμοριτοπόλεμος») και ότι οι αντίπαλοι του Εθνικού Στρατού δεν ήταν κάποιοι «συμμορίτες» αλλά ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας. Ολες αυτές οι αλλαγές είχαν ευεργετικό αντίκτυπο στην επιστημονική έρευνα. Μέχρι τότε ο Εμφύλιος ήταν ένα θέμα-ταμπού για τους ιστορικούς. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 άρχισε η συστηματική ιστορική έρευνα για τον Εμφύλιο, αλλά και για τη δεκαετία του 1940 γενικότερα. Εκδόθηκαν πάρα πολλές μελέτες, διοργανώθηκε πλήθος συνεδρίων και αρκετές φορές το θέμα του εμφύλιου πολέμου βρέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Εβδομήντα χρόνια μετά, μέσα από μια δύσκολη διαδικασία, το παρελθόν έχει γίνει Ιστορία και το τραύμα του Εμφυλίου σταδιακά επουλώνεται, άλλωστε οι περισσότεροι από όσους συμμετείχαν σε αυτόν δεν ζουν πια. Βέβαια, είναι ένα παρελθόν που επανέρχεται, όπως δείχνει η εμφυλιοπολεμική ρητορική (π.χ. κατσαπλιάδες κ.ά.) στα πρόσφατα χρόνια. Ωστόσο, οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται ότι η πολιτική χρήση του παρελθόντος δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις στα σημερινά προβλήματα, όπως επίσης ότι ο τρόπος για να αντιμετωπίσεις ένα διαιρετικό και τραυματικό παρελθόν δεν είναι η λήθη ή η σιωπή αλλά η ιστορική γνώση και η ουσιαστική συζήτηση.
Προηγούμενο
