Tην 1 Σεπτέμβρη του 1939 τα γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Πολωνία. Στις 3 Σεπτέμβρη η Bρετανία και η Γαλλία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία. Δυο δεκαετίες είχαν περάσει από το τέλος του Mεγάλου Πολέμου και ο πλανήτης βυθιζόταν, τώρα, ξανά σε μια νέα παγκόσμια σφαγή.

O B’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήρθε να επιβεβαιώσει, με τον πιο τραγικό τρόπο την θεωρία του ιμπεριαλισμού, τις απόψεις του Λένιν και του Mπουχάριν. O πόλεμος δεν ήταν μια «εξωτερική ανωμαλία», ούτε κάποιο σκοτεινό υπόλειμμα του παρελθόντος: ήταν το φυσικό επακόλουθο του καπιταλισμού, ενός συστήματος που έχει σαν ακρογωνιαίο λίθο τον ανταγωνισμό. Mε την ωρίμανση του καπιταλισμού, την συγκέντρωση του κεφάλαιου σε ελάχιστα χέρια και την παγκοσμιοποίηση της αγοράς, ο ανταγωνισμός αυτός είχε περάσει από τη σφαίρα της οικονομίας στη σφαίρα των διακρατικών σχέσεων- στη διπλωματία, τις συμμαχίες, τις στρατιωτικές απειλές και τον πόλεμο. H προσπάθεια των Mεγάλων Δυνάμεων να μοιράσουν και να ξαναμοιράσουν τον πλανήτη κατέληγε σε μια συνεχή εναλλαγή ανάμεσα στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και την ιμπεριαλιστική ειρήνη.

του Γιάννη Μαργιούλα

Η προγιαγιά μου, ως το θάνατό της το 1975, άναβε κάθε βράδυ το καντηλάκι της πλάι σε μια παλιά κιτρινισμένη φωτογραφία ενός νεαρού με λεπτό μουστάκι. Ήταν ο μεγάλος της γιος. Ο ατίθασος Βαγγέλης, ο οποίος την άνοιξη του 1927 είχε φύγει λαθραία για την Αμερική για να γλιτώσει από τη φτώχεια, τα καπνοχώραφα και την ελονοσία. Από τότε κανείς δεν άκουσε ούτε έμαθε τίποτε γι’ αυτόν. Η προγιαγιά όμως, όπως και πολλοί άλλοι στο σόι, πίστευε πως ο γιος της τα είχε καταφέρει και ζούσε κάπου στην Αμερική. «Ο τρελο – Βαγγέλης δεν χάθηκε. Ήταν σκληρός και καπάτσος», έλεγαν συχνά οι παππούδες.

Κι εμένα μου άρεσε να φαντάζομαι πως έχω έναν πρόγονο που πάλεψε με θεούς και δαίμονες, άνοιξε εστιατόριο κάπου στο Όρεγκον ή στο Κεντάκι, έπιασε την καλή, παντρεύτηκε μια χοντροκώλα μεξικάνα και γέρασε αραδιάζοντας κουτσούβελα, πίνοντας μπέρμπον, ακούγοντας κλαρίνα και μπλουζ, χωρίς να σκέφτεται τη μαύρη πέτρα που έριξε πίσω του. Κάποτε μάλιστα έψαξα στο ίντερνετ για τίποτα μακρινά ξαδέρφια στις πολιτείες του αμερικάνικου νότου.

Χαζεύοντας όμως τις εφημερίδες της εποχής, διαπίστωσα πως τα πράγματα μάλλον δεν έγιναν ακριβώς έτσι.

Στις 7 Φεβρουαρίου του 1929.
Η αστυνομία ανοίγει πυρ κατά των απεργών μεταλλωρύχων του Λαυρίου, που βρίσκονται στην 7η μέρα των κινητοποιήσεών τους, σκοτώνοντας τον εργάτη Γιώργο Συρίγο και τραυματίζοντας άλλους 33. Η απεργία θα διαρκέσει 47 ολόκληρες μέρες και θα λήξει με νίκη των απεργών, που πέτυχαν την ικανοποίηση όλων των αιτημάτων τους: Επαναπρόσληψη όλων των απολυθέντων, αναγνώριση του σωματείου τους, ίδρυση ταμείου συντάξεων και αύξηση ημερομισθίων κατά 10%.

Πηγη:fb Μαρία Τρανουδάκη

του Κωνσταντίνου Μαυρίδα

Στις 7 Φεβρουαρίου 1894 άρχισε μία από τις μεγαλύτερες απεργίες όλων των εποχών στα χρυσωρυχεία του Κολοράντο στις ΗΠΑ. Η απεργία αυτή είναι η μοναδική περίπτωση στην ιστορία των ΗΠΑ που η εθνοφρουρά μίας πολιτείας συντάχτηκε με το στρατόπεδο των απεργών και όχι των εργοδοτών.

Στις αρχές του 19ου αιώνα η πόλη του Κρίπλ Κρίκ ήταν η δεύτερη σε μέγεθος στο Κολοράντο με 15000 κατοίκους. Στην περιοχή είχαν ανακαλυφθεί επιφανειακά κοιτάσματα χρυσού το 1891 και μέσα σε 3 χρόνια 150 ορυχεία λειτουργούσαν εκεί εντατικά .

Το 1893 με την κατάρρευση της τιμής του ασημιού, πολλοί εργάτες από ορυχεία ασημιού που έκλεισαν, συνέρρευσαν στην περιοχή προς αναζήτηση εργασίας.

Οι ιδιοκτήτες των χρυσορυχείων βρήκαν την ευκαιρία να συμφωνήσουν μεταξύ τους σε αύξηση της εργάσιμης ημέρας από 8 ώρες σε 10 με το ίδιο ημερομίσθιο των 3$.

Τον Ιανουάριο του 1804, η ανεξαρτησία της Αϊτής ήταν η κατάληξη μιας διπλής επανάστασης, ενάντια στην αποικιοκρατία και ταυτόχρονα ενάντια στη δουλεία. Πρέπει λοιπόν να αναλογιστούμε τι κεραυνός εν αιθρία ήταν μια ανεξαρτησία που αποσπάστηκε από σκλάβους οι οποίοι ξεσηκώθηκαν ενάντια στους αποίκους που υποστηρίζονταν από το στρατό του Ναπολέοντα. Με το πέρας της στρατιωτικής νίκης τους, οι ιθαγενείς στρατηγοί ανακηρύσσουν την ανεξαρτησία της χώρας τους.
Αμέσως η Αϊτή μπήκε στο περιθώριο των εθνών που δεν αναγνώρισαν την ανεξαρτησία της. Μετά από είκοσι χρόνια διαπραγματεύσεων και πιέσεων, τον Απρίλιο του 1825, ο βασιλιάς της Γαλλίας Κάρολος ο 10ος εξέδωσε το ακόλουθο διάταγμα: «[…] Οι σημερινοί κάτοικοι του γαλλικού τμήματος του Άγιου Δομίνικου θα καταβάλουν στο ομοσπονδιακό Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων της Γαλλίας […] το ποσό των εκατόν πενήντα εκατομμυρίων φράγκων που προορίζεται να αποζημιώσει τους παλαιούς αποίκους οι οποίοι θα διεκδικήσουν αποζημίωση. Παραχωρούμε, υπό αυτούς τους όρους, με το παρόν νομοθετικό διάταγμα, στους σημερινούς κατοίκους του γαλλικού τμήματος του Άγιου Δομίνικου την πλήρη ανεξαρτησία της κυβέρνησης τους.»
Από την αρχή, τα πλούτη (όπως αυτά από την πώληση του καφέ) διατίθενται για την αποπληρωμή αυτού του «δανείου της ανεξαρτησίας» (που ισοδυναμεί με τον ετήσιο προϋπολογισμό της Γαλλίας εκείνη την εποχή). Από το 1828, η κυβέρνηση της Αϊτής δανείζεται για να ξεχρεώνει: ο φαύλος κύκλος ξεκινάει. Για περισσότερο από έναν αιώνα, η Αϊτή θα αιμορραγεί για να αποπληρώσει αυτό το χρέος που σκόπιμα της έκοψε τα φτερά την ώρα που τα άνοιγε.
Παρά την ανεξαρτησία που ανακηρύχτηκε το 1804, η Γαλλία συνεχίζει λοιπόν να παίζει ένα ρόλο κυρίαρχης δύναμης μέσω αυτού του μηχανισμού του δανείου, και αυτό μέχρι το 1915 όταν η πρώτη στρατιωτική κατοχή των Ηνωμένων Πολιτειών σηματοδοτεί την ένταξη της Αϊτής στη δική τους ζώνη επιρροής. Έτσι, το χρέος είναι θεμελιακό στοιχείο του αϊτινού κράτους.

Μία από τις κορυφαίες αντιστασιακές πράξεις κατά των Γερμανών κατακτητών και των Ελλήνων συνεργατών τους ήταν η πολύνεκρη ανατίναξη του κτιρίου της ναζιστικής «Εθνικής Σοσιαλιστικής Πατριωτικής Οργάνωσης» (ΕΣΠΟ) στη γωνία των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος. Το εγχείρημα έφερε σε πέρας στις 20 Σεπτεμβρίου 1942 μια ομάδα αποφασισμένων ανδρών και γυναικών της αντιστασιακής οργάνωσης «Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων» (ΠΕΑΝ).

Την εποχή εκείνη η ΕΣΠΟ, με αρχηγό τον γιατρό Σπύρο Στεροδήμο, προκαλούσε τους υπόδουλους Έλληνες, επειδή προσπαθούσε να στρατολογήσει νέους για να συγκροτήσουν την «Ελληνική Λεγεώνα», που θα πολεμούσε στο πλευρό της Βέρμαχτ στο ανατολικό μέτωπο. Η ΠΕΑΝ ήταν μια μικρή αντιστασιακή οργάνωση με αρχηγό τον δημοκρατικό αξιωματικό της Αεροπορίας Κώστα Περρίκο, που είχε αποταχθεί από τη δικτατορία Μεταξά.

Πολλά από τα μέλη της οργάνωσης συμπαθούσαν πολιτικά τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και βρίσκονταν σε ανοιχτή γραμμή μαζί του. Ιδεολογικά κινούνταν μεταξύ φιλελευθερισμού και σοσιαλδημοκρατίας. Η ΠΕΑΝ προέτρεπε τους Έλληνες σε αντίσταση με κάθε μέσο, προκειμένου να ενισχυθεί η μεταπολεμική θέση της χώρας και οι εθνικές διεκδικήσεις και καλούσε σε ενότητα όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις.

του Τηλέμαχου Χορμοβίτη

Ένας μύθος περιβάλλει τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας, τον Ιωάννη Καποδίστρια! Ο μύθος αυτός , που προωθεί τόσο η κρατική εκπαίδευση, όσο και η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού πνευματικού κόσμου, πάει κάπως έτσι : o «φωτισμένος», «οραματιστής» και «ανιδιοτελής» Καποδίστριας, που προσπάθησε «να φτιάξει κράτος», αλλά τον δολοφόνησαν οι «σατανικοί» κοτσαμπάσηδες, που έβλεπαν να απειλούνται τα προνόμια τους। Αν είχαν αφήσει τον κόντε Καποδίστρια να ολοκληρώσει το θεάρεστο έργο του, τώρα θα ήμασταν Ευρώπη, συνεχίζουν οι υμνητές του. Βέβαια, αναρωτιέμαι αν οι θαυμαστές του Καποδίστρια , εκστασιάζονται το ίδιο και με τις αυταρχικές πολιτικές του.

Κατά τη διάρκεια της θητείας του , ο Ιωάννης Καποδίστριας, πρώην Υπουργός Εξωτερικών του τσάρου, στενά συνδεδεμένος με το πατερναλιστικό και ρωσόφιλο Ρώσικο Κόμμα, απαίτησε και πέτυχε να αναστείλει την ισχύ του φιλελεύθερου συντάγματος της Τροιζήνας . Ενίσχυσε την εκτελεστική εξουσία και αποδυνάμωσε συστηματικά κάθε δύναμη που θα μπορούσε να της σταθεί σαν αντίβαρο. Έτσι ο ρόλος της εθνοσυνέλευσης έγινε απλά διακοσμητικός και η τοπική αυτοδιοίκηση πέρασε κάτω από τη διοίκηση κυβερνητικών επιτρόπων. Για τη συγκεντρωτική λογική του Καποδίστρια, μια οικοδόμηση του ελληνικού κράτους με βάση τη μετεξέλιξη των παραδόσεων της κοινοτικής και επαρχιακής αυτοδιοίκησης θεωρούνταν απειλή, γιατί φοβόταν πως έτσι θα περιορίζοταν η ισχύς της κεντρικής εξουσίας.

Edward Palmer Thompson (Ε.Π. Τόμσον, 3 Φεβρουαρίου 1924 – 28 Αυγούστου 1993)

Ο Ε.Π. Τόμσον, που γεννήθηκε στο Άπεργουικ της πόλης Γουώρσεστερ της Αγγλίας, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους κοινωνικούς ιστορικούς της Ευρώπης. Δεν ήταν, όμως, επιστήμονας των τεσσάρων τοίχων αλλά, πάνω απ’ όλα, πολιτικός ακτιβιστής, με την έννοια του πολίτη που αγωνίζεται με μορφές άμεσης δράσης για ένα συγκεκριμένο θέμα. Συμμετείχε στην καθιέρωση της βρετανικής Νέας Αριστεράς στη δεκαετία του 1950 και στη δεκαετία του 1980 συγκαταλεγόταν μεταξύ των κορυφαίων Ευρωπαίων αντιπυρηνικών ακτιβιστών.

Η οικογένειά του ήταν ιεραπόστολοι της εκκλησίας των Μεθοδιστών. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στην Αφρική και στην Ιταλία ως επικεφαλής ουλαμού τεθωρακισμένων. Μετά τον πόλεμο πήρε πτυχίο Master το Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ όπου και είχε οργανωθεί στο Βρετανικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Έχοντας ιδιαίτερα οικρές εμπειρίες από τον πόλεμο, πρωτοστάτησε στο Κίνημα Ειρήνης και Αφοπλισμού, καθώς και στις εργατικές κινητοποιήσεις. Δίδαξε βραδινά μαθήματα εργατικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιου του Ληντς και εκεί διενήργησε την έρευνα για το πρώτο βιβλίο του, που ήταν η βιογραφία του Γουίλιαμ Μόρις, σοσιαλιστή ηγέτη του συνδικάτου βιοτεχνικών εργατών του 19ου αιώνα. Το 1948 παντρεύτηκε την επίσης ιστορικό και κομμουνίστρια Ντόροθι Σέιλ και έμειναν στην ιστορία ως ένα από τα πιο ταιριαστά επιστημονο-πολιτικά ζεύγη της Αριστεράς. Το 1956 εξοργίστηκε με τη Σοβιετική επέμβαση στην Ουγγαρία και την καταστολή της εξέγερσης των Ούγγρων εργατών που είχαν ιδρύσει τα εργατικά συμβούλια στις επιχειρήσεις. Αποχώρησε από το ΒΚΚ και συνίδρυσε την Επιθεώρηση της Νέας Αριστεράς, που συνεχίζει να εκδίδεται κάθε μήνα συμβάλλοντας τα μέγιστα στην ανάπτυξη εργατικής, πολιτισμικής και σοσιαλιστικής θεωρίας.