της Μαρίας Μπόλαρη

Οι αρχές της δεκαετίας του 1980 ήταν μια περίοδος κρίσης για τον ελληνικό και το διεθνή καπιταλισμό. Για το ξεπέρασμά της επιλέχθηκαν οι σκληρές νεοφιλελεύθερες πολιτικές και η επίθεση στο συνδικαλιστικό κίνημα. Τα πρότυπα ήταν η Θάτσερ (τότε πρωθυπουργός της Μ. Βρετανίας) και ο Ρίγκαν (τότε πρόεδρος των ΗΠΑ). Στην Ελλάδα, για συγκεκριμένους λόγους καθυστέρησαν οι αντίστοιχες πολιτικές.
Η πρώτη κυβέρνηση του Α. Παπανδρέου ήρθε στην εξουσία, έχοντας εξασφαλισμένη την εμπιστοσύνη των μη προνομιούχων –εργαζόμενοι, αγρότες, μικροαστικά στρώματα– και μετά το κύμα των αγώνων της μεταπολίτευσης. Τα πρώτα χρόνια εφάρμοσε μια κεϊνσιανή πολιτική, που γρήγορα όμως εγκαταλείφθηκε. Ο Απ. Λάζαρης και ο Μαν. Δρεττάκης είδαν γρήγορα την πόρτα εξόδου από τα υπουργεία τους. Τη θέση τους πήρε ο τότε «τσάρος» της οικονομίας, Γερ. Αρσένης, που ευνόησε ένα πρόγραμμα ενίσχυσης των τραπεζών. Ταυτόχρονα με τον ετεροχρονισμό της ΑΤΑ (Αυτόματα Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή) πάγωσε τις αυξήσεις των μισθών, ενώ με το περίφημο άρθρο 4 επέβαλε τέτοιες προϋποθέσεις, που περιόρισαν τη δυνατότητα των συνδικάτων του δημόσιου τομέα να αποφασίζουν για απεργία.

Στις 30 Αυγούστου του 1932, εν μέσω της χειρότερης κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος που είχε αντιμετωπίσει ο κόσμος μέχρι τότε και στη σκιά της αύξησης της ναζιστικής εξουσίας, η Κλάρα Τσέτκιν-Γερμανίδα μαρξίστρια και μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γερμανίας (KPD)-άνοιξε την τελευταία συνεδρίαση του Ράιχσταγκ (Βουλή της Γερμανίας). Ήταν πρόεδρος και είχε το δικαίωμα να κάνει την εναρκτήρια ομιλία, ως το παλαιότερο μέλος της ολομέλειας. Σ’ αυτή της την ομιλία κάλεσε όλους τους εργαζόμενους και τον καταπιεσμένο λαό, να μην αφήσουν τις πολιτικές διαφορές που τους χωρίζουν να τους εμποδίσουν και να ενωθούν για να συνθλίψουν την φασιστική απειλή κατευθυνόμενοι προς μια σοσιαλιστική επανάσταση για την ανατροπή της αστικής τάξης. Έκανε έκκληση για την ανατροπή της αστικής κυβέρνησης, μίλησε για τη συνενοχή της στην άνοδο των Ναζί, την παραβίαση του συντάγματος της Γερμανίας, και την απόλυτη ανικανότητα της να αντιμετωπίσει τις όψεις της φρικτής παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης. Παρά το γεγονός ότι ήταν σχεδόν τυφλή, ανίκανη να περπατήσει (χρειάστηκε να την μεταφέρουν στο βήμα), και απέναντι στις ναζιστικές απειλές για τη ζωή της σε περίπτωση που μιλούσε, η συντρόφισσα Τσέτκιν έδωσε μια παθιασμένη ομιλία που σκιαγραφεί τη στρατηγική δημιουργίας ενός “Ενιαίου Μετώπου εργαζομένων, προκειμένου να ηττηθεί ο φασισμός “.

Το κείμενο του Λέων Τρότσκι «Τι είναι εθνικοσοσιαλισμός» γράφτηκε  το 1933, μερικούς μήνες μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία (μετάφραση Παναγιώτης Βογιατζής)

Τι είναι ο Εθνικοσοσιαλισμός^[1];

Οι άνθρωποι με απλοϊκή σκέψη πιστεύουν πως η βασιλική ιδιότητα εμπεριέχεται στο πρόσωπο του βασιλιά, στον μανδύα του από ερμίνα και στο στέμμα του, στη σάρκα και στο γαλάζιο του αίμα. Στην πραγματικότητα, η βασιλική ιδιότητα δεν είναι παρά μια σχέση ανάμεσα σε  ανθρώπους. Ο βασιλιάς είναι βασιλιάς μόνο εξ αιτίας του γεγονότος ότι τα συμφέροντα και οι προλήψεις εκατομμυρίων αντανακλώνται στο πρόσωπό του. Όταν οι σχέσεις αυτές σαρωθούν από το κύμα της εξέλιξης, ο βασιλιάς μετατρέπεται σ’ έναν κοινό θνητό με τρεμάμενα χείλη. Αυτός που κάποτε λεγόταν Αλφόνσος ο 13^ος θα είχε να πει πολλά πάνω στο ζήτημα^[2].

Εφέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Ραούλ Βάλενμπεργκ, του σουηδού διπλωμάτη που έσωσε τη ζωή χιλιάδων εβραίων στην Ουγγαρία κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Γόνος μιας εκ των ισχυροτέρων οικογενειών της Σουηδίας, που ακόμα ελέγχουν την οικονομία της χώρας, ο Ραούλ Βάλενμπεργκ γεννήθηκε το 1912. Κοσμοπολίτης, πολύγλωσσος και με καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα, γρήγορα ξεκαθάρισε ότι δεν τον ενδιέφεραν οι οικογενειακές επιχειρήσεις και γι’ αυτό απεδέχθη με προθυμία την πρόταση του σουηδικού υπουργείου των Εξωτερικών να εισέλθει στον διπλωματικό κλάδο της χώρας του και να φύγει αμέσως στο πρώτο και τελευταίο, όπως μοιραίως απεδείχθη, πόστο του στην πρεσβεία της Βουδαπέστης το 1944.

Το μεσημέρι της 7ης Αυγούστου, το Φρουραρχείο του Βύρωνα, με επικεφαλής τον «αριστερόχειρα» λοχαγό και πρώην μέλος της ΟΠΛΑ Μανόλη Τζουλιαδάκη, είχε εμπλακεί σε μία αψιμαχία ρουτίνας με γερμανους και ταγματασφαλίτες κατά μήκος της λεωφόρου Χρυσοστόμου Σμύρνης. Διατηρώντας μια απόσταση 300 μέτρων από τους αντιπάλους, δύο μαχητές, ο Αριστοτέλης Τσιφλάκος (γνωστότερος ο «Βάγγος Καμπούρης») κι ο νεαρός Κ.Γ., υπεράσπιζαν το αριστερό μέρος του δρόμου υποχωρώντας σταδιακά προς το αλσύλλιο της Αγ.Τριάδας. Αφού περασαν μέσα απ΄την κλειστή αγορά του Βύρωνα, στο ύψος του Αγ.Λαζάρου και εξήλθαν στην οδό Μεσολογγίου, πρόσεξαν ένα γερμανικό τζιπ που τους καταδίωκε. «Ο Βάγγος τράβηξε κανα δυο ριπες και άλλλαξε δεσμίδα κι εγώ τον κάλυπτα με το Μαουζερ. Καλυπτόμασταν και βλέπαμε προς την κατηφόρα και ήρθε ένα τζιπ γερμανικό από αυτά τα χαμηλά. Κι ήταν ένας αξιωματικός γερμανός, μάλλον λοχαγος, και τσολιάδες. Εμείς καλυφθήκαμε στο στενό μέρος που τελείωνε το αλσύλλιο της Μεσολογγίου που κάνει ένα δίχαλο περίπου και βλέπαμε. Απόσταση 500 μέτρα περίπου. Μπορεί και 300. Πλατεία Αγ.Λαζάρου μέχρι πάνω. Κατεβαίνει ο γερμανός και την ώρα που το λέω του Βάγγου, έριξε ριπή και τον τραυμάτισε».
Σε αντίποινα, εντεκα νεαροί, μεταξύ των οποιων κι ο γραμματέας της     ΕΠΟΝ Βυρωνα, Παναγιώτης Κασιμάτης, εκτελέστηκαν από τους γερμανούς επί της Χρυσοστόμου Σμύρνης, στη γωνία του παιδικού σταθμού «Μοργκεντάου» και άλλοι 600 πήραν το δρόμο για τα γερμανικά στρατόπεδα. Ο Βύρωνας άδειασε και από στελέχη, αφού κάπου 70 μαχητές από το ΙΙ Τάγμα κι οι ομάδα της ΟΠΛΑ κατέφυγαν προσωρινά στο Κατσιπόδι και το Δουργούτι.

Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Κ.Γ. (ΟΠΛΑ Βύρωνα). Τη μαρτυρία επιβεβαιώνει η σωζόμενη αναφορά του ΙΘ’ Αστυνομικού Τμηματος Βύρωνα

Από το βιβλίο του Ιάσονα Χανδρινού «Το τιμωρό χέρι του λαού. Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-1944»