Mετά την άνοδο Χίτλερ στην γερμανική καγκελαρία στις 30 Ιανουαρίου του 1933, οι ακροδεξιές και φασιστικές οργανώσεις που υπήρχαν στη Γαλλία από την προηγούμενη δεκαετία, εμπνεόμενες κυρίως από τον ιταλικό φασισμό, γνωρίζουν σημαντική άνοδο. Τώρα εμφανίζονται και νέες, που έχουν ως πρότυπο το ναζιστικό κόμμα της Γερμανίας. Εκμεταλλεύονται την απόγνωση των λαϊκών στρωμάτων από την οικονομική κρίση και την οργή από τα σκάνδαλα των πολιτικών. Οργανώνουν πολιτοφυλακές, χωρίς όμως καμιά από αυτές να αποκτά μέγεθος και απήχηση συγκρίσιμη με αυτές του ναζιστικού κόμματος της Γερμανίας.

Σαν σήμερα, στις 25 Απριλίου του 1974, στην Πορτογαλία, μια από τις πιο στυγνές δικτατορίες που γνώρισε η Ευρώπη ανατράπηκε από μία ομάδα μεσαίων και κατώτερων αξιωματικών του στρατού. Το γεγονός αυτό, που έμεινε γνωστό και ως «Επανάσταση των Γαρυφάλλων», ήταν η αφορμή για να ξεσπάσει ένα κολοσσιαίο επαναστατικό κίνημα, που κλόνισε τα θεμέλια του συστήματος σε ολόκληρη την ήπειρο. Oι εργάτες και οι φτωχοί αγρότες καταλάβανε τα εργοστάσια, τις τράπεζες και τα αγροκτήματα. Η κυβέρνηση αναγκάστηκε να εθνικοποιήσει το 75% της οικονομίας. Η εξουσία βρισκόταν πολύ κοντά στα χέρια των εργαζομένων.

Η 25η Απριλίου του 1945 δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία απελευθέρωσης από τον ξένο ζυγό, αλλά τη στιγμή που η εργατική τάξη της βόρειας Ιταλίας επιχείρησε να επιβάλει τη δική της κοινωνική σφραγίδα στις εξελίξεις. Η γενική απεργία που ξεκίνησε στις 24 Απριλίου μετατράπηκε γρήγορα σε ένοπλη εξέγερση, με τους εργάτες του Μιλάνου να καταλαμβάνουν τα εργοστάσια και να στήνουν οδοφράγματα πριν ακόμα φτάσουν οι συμμαχικές δυνάμεις στην πόλη. Το σύνθημα «Παραδοθείτε ή πεθάνετε» που εξέδωσε η Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης δεν απευθυνόταν μόνο στους Ναζί, αλλά και στην εγχώρια φασιστική ελίτ που για δύο δεκαετίες δυνάστευε τον λαό.

Στην καρδιά του Ιρλανδικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας, μια από τις πιο ηρωικές μάχες δεν δόθηκε με όπλα στους λόφους του Κορκ, αλλά στις αποβάθρες του λιμανιού του Δουβλίνου. Στις 17 Απριλίου 1920, οι λιμενεργάτες της πόλης ύψωσαν το ανάστημά τους απέναντι στη Βρετανική Αυτοκρατορία, αρνούμενοι να φορτώσουν τρόφιμα που προορίζονταν για εξαγωγή στην Αγγλία, την ίδια στιγμή που ο λαός λιμοκτονούσε.

O άνθρωπος είναι καταδικασμένος να ζει ελεύθερος», υποστήριζε και ίσως, τελικά, ο μόνος «περιορισμός» που είχε ο ίδιος  στη ζωή του ήταν η απεγνωσμένη ανάγκη να πράττει και να σκέφτεται χωρίς συμβιβασμούς και όρια.

του Σπύρου Τζόκα