Διαρθρωτική και εξελικτική μορφή της κοινω- νίας που γεννιέται νομοτελειακά με τη διαμόρφωση του οι- κονομικού- κοινωνικού σχηματισμού του καπιταλισμού, έχοντας ως βασική της λειτουργία να συσπειρώνει τους αν- θρώπους σε μεγάλες και συνεκτικές κοινότητες, στα πλαίσια των οποίων αναπτύσσονται οι παραγωγικές δυνάμεις, ο πο- λιτισμός και η επιστήμη.
Η έννοα του έθνους εμφανίζεται ως νέο κοινωνικοϊστορικό φαινόμενο, κατά την περίοδο εξάλειψης του φεουδαρχισμού και της στερέωσης του πολιτικού συγκεντρωτισμού στη βάση των κεφαλαιοκρατικών οικονομικών σχέσεων.
Σύμφωνα με τον Β. Ι. Λένιν, τον Λ. Ν. Τρότσκι και τον Κ. Μαρξ , δεν υπάρχει αντικειμενικός ή στατικός ορισμός του «έθνους», αφού αποτελεί δημιούργημα της αστικής κοινω- νίας, που κληροδοτείται κυρίως με την μορφή της γλώσσας και του πολιτισμού.
Το «έθνος» σχηματίζεται από μεγάλες ομάδες ανθρώπων (τάξεις), που αναπτύσσουν ανάμεσα τους κοινές σχέσεις (οι- κονομικές, κοινωνικοπολιτικές και ιδεολογικές), οι οποίες δια- μορφώνονται σε μια ορισμένη επικράτεια, σε μια ορισμένη γλωσσική περιοχή και πολιτιστικό περιβάλλον και δημιουρ- γούν την «εθνική κοινότητα».
Οι μαρξιστές υποστηρίζουν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Εθνών και αντιτίθενται σε κάθε μορφή αποικιοκρατίας, νεο-αποικιο- κρατίας, ιμπεριαλισμού ή «καλοπροαίρετης παρεμβολής».
