Ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ, και ιδιαίτερα οι μορφές του Άρη Βελουχιώτη και του Ναπολέοντα Ζέρβα, χαράχτηκαν βαθιά στην παιδική μου μνήμη. Ο πατέρας μου, ο Γέρο Δήμος του ΕΛΑΣ Ηπείρου, αντί για παιδικά παραμύθια μού διηγούνταν τα κατορθώματα του ΕΛΑΣ, του Άρη και των παλικαριών του. Ο Άρης ήταν ο ήρωας. Μυθικών διαστάσεων. Τον φανταζόμουν τεράστιο. Ο Ζέρβας ήταν ο «κακός» που δημιουργούσε συνεχώς προβλήματα. Όχι στους κατακτητές, αλλά στον ΕΛΑΣ και τον αντιστασιακό αγώνα.
Είχε άραγε άδικο ο Γέρο Δήμος; Από τότε όλα αυτά πολλές φορές στριφογύριζαν στο μυαλό μου. Μετά εξήντα χρόνια όμως ήρθε, φαίνεται, η ώρα να ξαναζωντανέψουν λησμονημένες μνήμες, να συναντηθούν και να διασταυρωθούν με συγκεκριμένα στοιχεία και να επαληθεύσουν, για μια ακόμα φορά, τις προφορικές διηγήσεις των πρωταγωνιστών εκείνης της εποχής.
Με χαρά δέχτηκα την πρόταση του Μπάμπη Γραμμένου να συμμετάσχω και να συμβάλλω κι εγώ στην παρουσίαση αυτού του βιβλίου. Γιατί πιστεύω ότι θα βοηθήσει σημαντικά στην αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας γύρω από πρόσωπα και γεγονότα που έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση των εξελίξεων κατά την περίοδο της Εθνικής μας Αντίστασης. Μια περίοδο, που πολλές της πλευρές παραμένουν ακόμα άγνωστες και σκοτεινές.
Θα μου επιτρέψετε όμως να θεωρήσω αυτή μου τη συμμετοχή και συμβολή, και ως ένα ελάχιστο οφειλόμενο φόρο τιμής στη μνήμη του πατέρα μου.
Ο επιθετικός τίτλος του βιβλίου και τα όσα προκύπτουν από τη δημοσίευση πολλών άγνωστων μέχρι τώρα ντοκουμέντων για τον ΕΔΕΣ, τις Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών (ΕΟΕΑ) και τον αρχηγό τους, τον Ναπολέοντα Ζέρβα, ήταν βέβαιο ότι θα προκαλούσαν σοβαρές αντιδράσεις. Κι αυτό προαναγγέλλεται και συμβαίνει ήδη. Θεωρώ, όμως ότι ο διάλογος που γίνεται με συγκεκριμένα στοιχεία, καλοπροαίρετο και έντιμο τρόπο και είναι δημόσιος, αποβαίνει πάντα χρήσιμος.
Από δημοσιεύματα στον παράνομο αντιστασιακό τύπο 1942-1944, από δημοσιεύματα σε άλλες εφημερίδες την τριετία 1945-1947, από άρθρα ελλήνων και ξένων ιστορικών, συγγραφέων και δημοσιογράφων, αλλά και πρωταγωνιστών στα γεγονότα εκείνης της εποχής, και, κυρίως, από τα απόρρητα αρχεία του ΕΔΕΣ, που έπεσαν στα χέρια του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο, το Φθινόπωρο του 1943, και τα περισσότερα δημοσιεύονται στο παρόν βιβλίο, προκύπτουν ακαταμάχητα κατά τη γνώμη μου, συμπεράσματα για μια σειρά ζητήματα που αφορούν τους σκοπούς, το χαρακτήρα, τις διασυνδέσεις, τις σχέσεις και τις εξαρτήσεις, καθώς και τα μέσα που χρησιμοποίησαν ο ΕΔΕΣ, οι ΕΟΕΑ, οι επιτελείς τους και ο ίδιος ο Ζέρβας. Θα αναφέρω επιλεκτικά και θα προσπαθήσω να τεκμηριώσω κάποια συμπεράσματα για τα σημαντικότερα απ’ αυτά τα ζητήματα.
Οι σκοποί
Υπάρχει μια κραυγαλέα αναντιστοιχία μεταξύ λόγων και έργων, επαγγελιών, διακηρύξεων και των σκοπών που υπηρετούσε στην πράξη ο ΕΔΕΣ και ο ηγέτης του Ναπολέων Ζέρβας.
Ο ΕΔΕΣ ιδρύθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1941. Σύμφωνα με την ιδρυτική Διακήρυξή του, σκοπός του ήταν ο αγώνας για το ξεσκλάβωμα της Ελλάδας και η εγκαθίδρυση, ύστερα απ’ την Απελευθέρωση, ενός δημοκρατικού, λαϊκού, σοσιαλιστικού καθεστώτος.
Ο Ζέρβας δήλωνε ότι κύριος σκοπός του ΕΔΕΣ ήταν η δημιουργία αντάρτικου κατά των κατακτητών. Χρειάστηκαν όμως πολύμηνες διαπραγματεύσεις, πλούσια χρηματοδότηση, απειλές από ορισμένες πλευρές και έντονες πιέσεις από το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής, και πιο συγκεκριμένα την Υπηρεσία Ειδικών Επιχειρήσεων (SOE), για να βγει τελικά στα βουνά της Ηπείρου στις 23 Ιουλίου του 1942.
Εύλογα δημιουργείται το πρώτο μεγάλο ερώτημα.
Γιατί δεν ενώθηκε ή έστω δεν συνεργάστηκε με το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ που είχαν ήδη συσπειρώσει πολλαπλάσιες δυνάμεις, αλλά αντίθετα τους πολέμησε σ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής και μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα;
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι εύκολη. Ο ΕΔΕΣ δημιουργήθηκε και λειτούργησε ως αντίβαρο στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, στην προσπάθεια των Άγγλων, αλλά και των ελλήνων συνεργατών τους, να ελέγξουν το αντάρτικο αγώνα και τις οργανώσεις του στην Ελλάδα και, κυρίως, τις πολιτικές προθέσεις του ΕΑΜ, κατά τη διάρκεια και μετά την Κατοχή.
Η παντός είδους ενίσχυση του ΕΔΕΣ από τους Άγγλους αυτό το στόχο εξυπηρετούσε. Χάρη σ’ αυτή την ενίσχυση και την πολύπλευρη βοήθεια από την εξόριστη κυβέρνηση του Καΐρου, έγινε δυνατό να συγκροτηθούν και να αναπτυχθούν οι αντάρτικες ομάδες του ΕΔΕΣ.
Ο ΕΔΕΣ ήταν εξ αρχής και έμεινε ως το τέλος ένας στρατός εμφυλίου πολέμου με σαφείς όμως βλέψεις του αρχηγού του Ζέρβα και για την εξουσία στη μετακατοχική περίοδο.
Τα μέσα
Οι σκοποί και ο χαρακτήρας του ΕΔΕΣ και των ΕΟΕΑ καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τη δράση τους και τα μέσα που χρησιμοποίησαν.
Δεν έδωσαν και δεν μπόρεσαν να δώσουν καμιά σοβαρή μάχη με τους κατακτητές μα και ούτε ενάντια στον ΕΛΑΣ. Φυσιολογικά το Δεκέμβρη του 1944, μέσα σε εννιά ημέρες, διαλύθηκε ο ΕΔΕΣ και έφυγε από την έδρα του, την Ήπειρο.
Οι μάχες που έδινε ήταν παρωδίες μαχών, που κυρίως δίνονταν για να δημιουργηθεί κάποιος θόρυβος γύρω απ’ αυτές.
Ο μεγάλος εχθρός παρέμενε πάντα το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
Στον αγώνα του ενάντια στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ο ΕΔΕΣ και προσωπικά ο Ζέρβας χρησιμοποιούσαν κυρίως τα όπλα της συκοφαντίας, της ψευτιάς, της πλαστογραφίας και της φυσικής εξόντωσης.
Παραθέτω μερικά χαρακτηριστικά ντοκουμέντα:
(…)
Δελτίον πληροφοριών
Πληροφορίαι μεταφερθείσαι αργά την νύκτα της 19ης Απριλίου υπό της ΙΙΙ Μεραρχίας φέρουν τον αρχηγόν του ΕΛΑΣ Άρην Βελουχιώτην συλληφθέντα υπό αξιωματικών του ΕΛΑΣ. Η σύλληψίς του εγένετο κατόπιν αποφάσεως ην έλαβον οι αξιωματικοί της εν λόγω οργανώσεως ύστερα από την τελευταία απαίτηση του Άρη όπως εξακολουθήση αυτός να ηγείται του στρατού του ΕΛΑΣ.
Ο ΕΔΕΣ συνεργάστηκε στενά με όλους τους κύκλους της αντίδρασης.
Το σοβαρότερο όμως είναι ότι στην προσπάθειά του να χτυπήσει το αυθεντικό λαϊκό κίνημα και ιδιαίτερα το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, κράτησε υπερασπιστική στάση απέναντι στους γερμανούς κατακτητές, πιθανώς και για να δημιουργήσει αντιπερισπασμό, που γεννά πολλά ερωτήματα τα οποία θα πρέπει να ερευνηθούν και να συζητηθούν διεξοδικότερα. Το βέβαιο είναι ότι χρησιμοποίησε τον πόλεμο μεταξύ Γερμανών και ΕΛΑΣ, που ήταν πραγματικός πόλεμος, για να προωθήσει τις δικές του θέσεις και βλέψεις. Κι εδώ τα ντοκουμέντα, και από την πλευρά των αρχείων του ΕΔΕΣ και από την πλευρά των γερμανών κατακτητών, είναι εύγλωττα.
Πολύ περισσότερο, μάλιστα, αφού τα πέντε κόμματα που ίδρυσαν το ΕΑΜ στις 27 Σεπτέμβρη του 1941 -δηλαδή το ΚΚΕ, η ΕΛΔ, το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το τότε Σοσιαλεργατικό Κόμμα και ορισμένοι ηγέτες του αγροτικού κινήματος και πολιτικού χώρου- είχαν από την πρώτη στιγμή σαφώς διακηρύξει και δεσμευτεί ότι σκοπός τους ήταν η ανάγκη δημιουργίας ενός δημοκρατικού συνασπισμού που θα συνενώνει τις δυνάμεις όλων στον κοινό αγώνα και θα κατευθύνει τον αγώνα αυτόν. Γιατί δεν χώραγε ο Ζέρβας και ο ΕΔΕΣ σ’ αυτόν τον ευρύ συνασπισμό; Να θυμίσουμε εδώ ότι η μοναδική ουσιαστικά περίπτωση συνεργασίας του ΕΔΕΣ με τον ΕΛΑΣ σε αντιστασιακές ενέργειες, ήταν η επιχείρηση ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου στις 25 Νοεμβρίου 1942. Εκείνο που πρυτάνευε γενικά ήταν η αντιπαλότητα. Θεωρώ χρήσιμο να αναφέρω εδώ ότι οι Γερμανοί έφτασαν να διατηρούν – κυρίως λόγω της δράσης του ΕΛΑΣ – μέχρι και 13 Μεραρχίες στην Ελλάδα, εκ των οποίων τουλάχιστον οι τρεις ήταν επίλεκτες, από ειδικά σώματα στρατού. Αυτό αποτελούσε πολύτιμη βοήθεια στο συμμαχικό αγώνα, αφού συνέβαινε σε μια φάση που ήταν ήδη ανοιχτά σημαντικά μέτωπα και επρόκειτο να ανοίξουν και καινούργια (π. χ. Απόβαση στην Ιταλία).
Στις 30 Μαρτίου του 1945, ο Ζέρβας, έπειτα από συνεννόηση με στοιχεία της άκρας Δεξιάς, ίδρυσε το «Εθνικόν Κόμμα Ελλάδος». Στις 23 Φεβρουαρίου 1947, ανέλαβε το Υπουργείο Δημόσιας Τάξεως στην κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος και της ΕΠΕ υπό τον Δημήτρη Μάξιμο. Απ΄ αυτή τη θέση βρήκε την ευκαιρία να εκδικηθεί το αντιστασιακό κίνημα και τον ΕΛΑΣ, που τον νίκησε στα πεδία των μαχών. Κατά τη διάρκεια της θητείας του στο Υπουργείο διπλασιάστηκε ο αριθμός των αγωνιστών που στάλθηκαν στις εξορίες και εκτελέστηκε ο Θωμάς Κόζιακας, ο καπετάνιος της 8ης Μεραρχίας.
Αυτός ήταν στην πραγματικότητα ο Ναπολέων Ζέρβας. Βίος και πολιτεία.
αποσπάσματα από ομιλία του Γιαννη Μπανιά
Πηγη:http://www.epohi.gr
