O Zοζε Σαραμαγκου μας άφησε κληρονομιά λίγο πριν πεθάνει, ένα απολαυστικό μυθιστόρημα, που όπως όλα τα μεγάλα λογοτεχνικά βιβλία, διατυπώνει με απλά και καθαρά λόγια την κοσμοθεωρία του συγγραφέα. Πρόκειται για διασκευή της αγ.γραφής, με απρόσμενο τέλος και πρωταγωνιστή τον Κάιν, ο οποίος παρατηρεί και κρίνει το έργο του θεού.
Ο Κάιν ονομάζει τον Αβραάμ «εξίσου καθίκι με τον Κύριο και τελειωμένο ψεύτη», καταδικάζει τη σφαγή στα σόδομα και γόμορρα, λέγοντας στον Αβραάμ ότι ο θεός είναι μόνο δικός του και όχι των παιδιών που σφάχτηκαν άδικα και, τέλος, κατηγορεί το θεό ότι εξουσιοδότησε το σατανά να χρησιμοποιήσει τον τυφώνα και τη φωτιά εναντίον των ανθρώπων.
Παράλληλα, κάνει και κριτική των ηθών της κοινωνίας μας. Δηλώνει ότι οι άνθρωποι είναι θλιβεροί, αφού έχουν μόνο προορισμό να κάνουν παιδιά κι ότι παρότι δεν αγαπούν το συμβίο τους παραμένουν μαζί του για το θεαθήναι.
Του αρέσει, όμως, να κριτικάρει και τις ανδροκρατούμενες κοινωνικές δομές, βάζοντας τον Αδαμ να δηλώσει στην Εύα ότι «εγω διατάζω εδωπέρα».
Tέλος, φέρνει τη διήγηση στο σήμερα, αφού αναφέρεται σε ένα ταλαιπωρημένο άνεργο ως θύμα της κρίσης και στους μελλοντικούς ιστοριογράφους ως ειδικούς στο να αναλαβουν να εξαλείψουν από τα χρονικά της πόλης ό,τι δεν είναι προς το «κοινό συμφέρον».
Ο Σαραμάγκου χρησιμοποιεί ειρωνεία, χιούμορ και σεξουαλικά υπονοούμενα. Δηλωμένος κομμουνιστής δηλώνει στην ισπανική εφημερίδα «Ελ Παΐς»: «Δεν είχα ποτέ καμία σχέση με την καθολική θρησκεία, ούτε στο σχολείο ούτε στην οικογένειά μου. Αλλά ούτε και στη διάρκεια της εφηβείας είχα περάσει κάποια θρησκευτική κρίση ούτε αργότερα, όταν άρχισα να έχω ανησυχίες με το θέμα του θανάτου. Ειλικρινά, πιστεύω πως ο θάνατος είναι ο εμπνευστής του θεού. Αν ήμασταν αθάνατοι δεν θα είχαμε κανέναν λόγο να επινοήσουμε τον θεό».
της Έλενας Παπαγεωργιου
