Του Πάνου Ραμαντάνη
Μια εξαιρετική λογοτεχνική πρόζα του Χανς Φάλαντα, για το τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος ενάντια στο ναζιστικό θηρίο, ακόμα και όταν η μάχη δείχνει να είναι χαμένη από την αρχή.
“Προσπαθεί να θυμηθεί αν ο Ντόλφους ήταν ήδη στο συνεργείο όταν εξαφανίστηκαν ο Λάντεντορφ κι ο Τριτς και όλοι ψιθύριζαν ότι τους είχαν στείλει σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο Κβάνγκελ νιώθει ότι πρέπει να είναι σε επιφυλακή. «Πρόσεχε!» λέει μια φωνή μέσα του. Σκέφτεται: «Κάθομαι ανάμεσα σε δολοφόνους!» Και λίγο μετά: «Δεν θα τους αφήσω να με κάνουν ό,τι θέλουν. Είμαι απλώς ένας χαζός γέρος μάστορας, που δεν καταλαβαίνει τίποτα. Δεν πρόκειται να συμμετάσχω, όχι, δεν θα το κάνω. Σήμερα το πρωί είδα πόσο αναστατώθηκε η Άννα και ύστερα κι η Τρούντελ – δεν θα συμμετάσχω ποτέ σε τέτοια πράγματα, δεν θέλω να εκτελεστεί εξαιτίας μου μια μητέρα ή μια κοπέλα που ετοιμάζεται να παντρευτεί. Πρέπει να μ’ αφήσουν έξω από τα σχέδιά τους…»”
Από το βιβλίο του Χανς Φάλαντα, «Μόνος στο Βερολίνο»Για το κλασικό, πλέον, μυθιστόρημα του Χανς Φάλλαντα, «Μόνος στο Βερολίνο», έχουν γραφτεί, σχεδόν, τα πάντα. Διθύραμβοι, κατηγόριες, κριτικές «ζητωκραυγές», κριτικές «ενταφιασμού». Το μόνο σίγουρό είναι πως ανάλογα με την αισθητική οπτική του αναγνώστη, αλλά και την ιστορική του θεώρηση, η προσέγγιση στο βιβλίο του Φάλαντα είναι κάθε φορά διαφορετική.
Στο μυθιστόρημα του, ο Χανς Φάλαντα δημιουργεί το κάδρο δράσης γύρω από μια ημι-λαϊκή ( με μικροαστική φινέτσα) γειτονιά του Βερολίνου και πιο συγκεκριμένα επικεντρώνει στα πρόσωπα μιας πολυκατοικίας στην οδό Γιαμπλόνσκι. Είναι τα πρώτα χρόνια του πολέμου, κάπου στα 1940 δηλαδή. Είναι η εποχή που τα ναζιστικά στρατεύματα έχουν καταλάβει τη Γαλλία και οι Ναζί φιλοδοξούν να κατακτήσουν ολόκληρο τον κόσμο. Το Βερολίνο, όμως, ζει στις δικές του «εικόνες αθλιότητας». Εικόνες στις οποίο κινούνται και υπάρχουν οι ήρωες του Χανς Φάλαντα.
Σκιές και φόβος! Συναισθήματα που ακολουθούν τους ενοίκους της πολυκατοικίας της οδού Γιαμπλόνσκι σαν σκιά που δεν ξεκολλά από τα σώματα. Μέσα σ’ ένα περιβάλλον απίστευτου φόβου και παράνοιας θα αρχίσει την αντιστασιακή του δράση το ζευγάρι των Κβάνγκελ, ο Ότο και η Άννα! Έχοντας χάσει τον γιο τους στο μέτωπο, οι Κβάνγκελ, θα ξεκινήσουν έναν τιτάνιο αγώνα ενάντια στους ναζί.
Από το… σανίδι της ναζιστικής παράνοιας, που τόσο όμορφα σκιαγραφεί με την πένα του ο Φάλαντα, που θα περάσουν ένα σωρό άνθρωποι και «ανθρωπάκια»! Τραγικές φιγούρες σαν την γηραιά εβραία Ρόζενταλ ή σαν την τολμηρή Τρούντελ. Στην «απέναντι όχθη» απάνθρωπα κτήνη σαν τους ναζιστές Περζίκε ή και τον άθλιο Μπορκχάουζεν. Και λίγο πιο πέρα, κάπου εκεί… «χαμένοι» στις σελίδες του βιβλίου, ο απρόβλεπτος επιθεωρητής Εσεριχ και ο δικαστής Φρομ. Φιγούρες με σάρκα και σκιά. Φιγούρες που κινούνται και βγάζουν φωνές. Βερολίνο 1940…
Ο Οτο και η Αννα Κβάνγκελ θα προσπαθήσουν να αφυπνίσουν τον γερμανικό λαό μέσα από ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο εγχείρημα. Θα αρχίσουν να γράφουν σε κόλλες χαρτιού αντιναζιστικά και αντιχιτλερικά συνθήματα και θα τα ρίχνουν μέσα σε διάφορα κτήρια. Ο γερμανικός λαός όμως δεν ήταν έτοιμος για πράξεις αντίστασης! Δεν ήταν ούτε καν έτοιμος για σκέψεις αντίστασης. Έτσι, οι ελπίδες των Κβάνγκελ για αντίσταση θα αποδειχτούν μάταιες και η θυσία τους θα γίνει «σκόρπια στάχτη» που πνίγει, ακόμα περισσότερο, την ατμόσφαιρα του Βερολίνου!
Τελειώνοντας το βιβλίο του Χανς Φάλαντα, το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν πως εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα πεζογραφικό αριστούργημα που έχει αναγάγει σε κεντρικό του θέμα την αντίσταση ενός ζευγαριού Γερμανών εργατών εναντίον των ναζί. Ενώ, όμως, ακούγεται τόσο απλό σαν θέμα, μοιάζει ιδιαίτερα δύσκολο όταν αρχίσει η μυθιστορηματική του αποτύπωση. Ο λόγος; Μα επειδή, στην ουσία, πρόκειται για μια ρεαλιστική ιστορία με, σχεδόν, υπαρκτά πρόσωπα!
Έτσι, το έργο του Φάλαντα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς «μεταμορφώνει» τον ρεαλισμό και την πραγματικότητα μιας συγκεκριμένης εποχής σε μια εξαιρετική λογοτεχνική (και μυθιστορηματική) πρόζα! Μια «λογοτεχνική καλλιγραφία» για τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος ενάντια στο ναζιστικό θηρίο, ακόμα και όταν η μάχη δείχνει να είναι χαμένη από την αρχή. Ο μεγάλος πεζογράφος Πρίμο Λεβί, εξάλλου, χαρακτήρισε το «Μόνος το Βερολίνο» σαν ένα από τα ωραιότερα λογοτεχνικά έργα που έχουν γραφτεί για τη γερμανική αντίσταση κατά του ναζισμού.
Με ιδιαίτερο ρεαλισμό και πεζογραφική επιδεξιότητα ο Φάλαντα, μέσα από το έργο του «Μόνος στο Βερολίνο», περιγράφει, πραγματικά με τρόπο μοναδικό, την καθημερινή ζωή των Γερμανών πολιτών, Εβραίων και μη, και την αντίσταση που πρόβαλαν στον ναζισμό «άγνωστοι» άνθρωποι. «Ανώνυμοι» καθημερινοί αγωνιστές που θυσίασαν την ζωή τους στον πόλεμο εναντίον του φασισμού και του ναζισμού. Και γι’ αυτούς τους «άγνωστους» ήρωες, ο Φάλαντα, δημιουργεί ένα κάδρο δράσης και συναισθημάτων που θα υπάρχει στο πέρασμα των χρόνων και θα προκαλεί θύμησες και θα φοβίζει… τον φόβο!
*******************************************
Λίγα λόγια για τον Χανς Φάλαντα από το biblionet.gr: O Χανς Φάλαντα (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Rudolf Ditzen) γεννήθηκε το 1893 στο Γκράιφσβαλντ και πέθανε το 1947 στο Βερολίνο. Άσκησε διάφορα επαγγέλματα (τοπογράφος, λογιστής, νυχτοφύλακας, έμπορος δημητριακών και διαφημιστής). Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εργάστηκε ως μεταφραστής και δημοσιογράφος. Επηρεασμένος αρχικά από τον εξπρεσιονισμό, εμφανίζεται στα γράμματα το 1920 με το μυθιστόρημά του «Der junge Goedeschal».
To 1926 καλύπτει ως δημοσιογράφος την περίφημη δίκη της εξέγερσης των αγροτών στο Neumunster. Από το πρακτικά της δίκης αυτής είναι εμπνευσμένο το μυθιστόρημά του «Bauern, Boyren und Bowbe»• Ο Φάλαντα προσχωρεί στο καλλιτεχνικό κίνημα «Νέα Αντικειμενικότητα» και ασπάζεται τον κοινωνικό νατουραλισμό με τη συνειδητή χρήση του απλού ύφους.
Το 1932 κυκλοφορεί το μυθιστόρημά του «Kleiner Mann – was nun?» (αγγλ. έκδ. «Little Man, What Now?»), το οποίο περιγράφει την καθημερινή ζωή των προλεταριοποιημένων μικροαστών. Με το βιβλίο αυτό ο Φάλαντα αποκτά παγκόσμια φήμη. Αγοράζει τότε ένα αγρόκτημα στο Μέκλεμπουργκ και ασχολείται με την καλλιέργειά του. Ακολουθούν δώδεκα περίπου μυθιστορήματα και ένα βιβλίο με αυτοβιογραφικές αναμνήσεις. Ξεχωρίζουν το «Wolf unter Wolfen» (1932), μια ακριβής σκιαγράφηση του κοινωνικού χάους κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, το «Wer einmal aus dem Blechnapf frisst?» (1934) και το «Der eiserne Gustav» (1938), μυθιστόρημα-ποταμός, μια τοιχογραφία της ζωής στο Βερολίνο από το 1914 έως το 1924, μια σκοτεινή και σκληρή περιγραφή της παρακμής και σταδιακής εξαθλίωσης των μικροαστικών στρωμάτων.
Ο Φάλαντα εγκαταλείπει το αγρόκτημά του και εγκαθίσταται στο Βερολίνο, όπου τον Φεβρουάριο του 1947 πεθαίνει από υπερβολική δόση υπνωτικών, έχοντας ολοκληρώσει το μυθιστόρημα «Μόνος στο Βερολίνο» («Jeder stirbt fur sich allein», αγγλ. μτφρ. «Every Man Dies Alone»), σχετικά με την πραγματική ιστορία του ζεύγους Otto και Elise Hampel, που εκτελέστηκαν από τους Ναζί, κατά τη διάρκεια του πολέμου, εξαιτίας της αντιφασιστικής τους δράσης. Το 1950 κυκλοφορεί το πιο προσωπικό του βιβλίο «Der Trinker» («Ο πότης», αγγλ. έκδ. «The Drinker», 1944), μια βαθιά αυτοβιογραφική εξιστόρηση της ζωής με τους Ναζί.
Ο Χανς Φάλαντα παρέμεινε δημοφιλής συγγραφέας στη Γερμανία και μετά το θάνατό του, ωστόσο ορισμένα από τα ανέκδοτα έργα του θεωρείται ότι χάθηκαν ή πουλήθηκαν, εν μέρει εξαιτίας της αμέλειας και εν μέρει εξαιτίας του εθισμού στα ναρκωτικά της δεύτερης γυναίκας και μοναδικής κληρονόμου του, Ulla Losch. Η ανάδυση του σημαντικού αυτού συγγραφέα από τη λήθη έγινε το 2009, όταν ο αμερικανικός εκδοτικός οίκος Melville House Publishing εξέδωσε και πάλι στα αγγλικά τα βιβλία του «Little Man, What Now?», «The Drinker» και «Every Man Dies Alone», που γνώρισαν, στη συνέχεια, μεταφράσεις σε πολλές γλώσσες.
*******************************************
ΜΟΝΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ του ΧΑΝΣ ΦΑΛΑΝΤΑ Είδος: Λογοτεχνεία Εκδόσεις: Πόλις, 2012 Μετάφραση: Άντζη Σαλταμπάση Σελίδες: 668
“Προσπαθεί να θυμηθεί αν ο Ντόλφους ήταν ήδη στο συνεργείο όταν εξαφανίστηκαν ο Λάντεντορφ κι ο Τριτς και όλοι ψιθύριζαν ότι τους είχαν στείλει σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο Κβάνγκελ νιώθει ότι πρέπει να είναι σε επιφυλακή. «Πρόσεχε!» λέει μια φωνή μέσα του. Σκέφτεται: «Κάθομαι ανάμεσα σε δολοφόνους!» Και λίγο μετά: «Δεν θα τους αφήσω να με κάνουν ό,τι θέλουν. Είμαι απλώς ένας χαζός γέρος μάστορας, που δεν καταλαβαίνει τίποτα. Δεν πρόκειται να συμμετάσχω, όχι, δεν θα το κάνω. Σήμερα το πρωί είδα πόσο αναστατώθηκε η Άννα και ύστερα κι η Τρούντελ – δεν θα συμμετάσχω ποτέ σε τέτοια πράγματα, δεν θέλω να εκτελεστεί εξαιτίας μου μια μητέρα ή μια κοπέλα που ετοιμάζεται να παντρευτεί. Πρέπει να μ’ αφήσουν έξω από τα σχέδιά τους…»”
Από το βιβλίο του Χανς Φάλαντα, «Μόνος στο Βερολίνο»Για το κλασικό, πλέον, μυθιστόρημα του Χανς Φάλλαντα, «Μόνος στο Βερολίνο», έχουν γραφτεί, σχεδόν, τα πάντα. Διθύραμβοι, κατηγόριες, κριτικές «ζητωκραυγές», κριτικές «ενταφιασμού». Το μόνο σίγουρό είναι πως ανάλογα με την αισθητική οπτική του αναγνώστη, αλλά και την ιστορική του θεώρηση, η προσέγγιση στο βιβλίο του Φάλαντα είναι κάθε φορά διαφορετική.
Στο μυθιστόρημα του, ο Χανς Φάλαντα δημιουργεί το κάδρο δράσης γύρω από μια ημι-λαϊκή ( με μικροαστική φινέτσα) γειτονιά του Βερολίνου και πιο συγκεκριμένα επικεντρώνει στα πρόσωπα μιας πολυκατοικίας στην οδό Γιαμπλόνσκι. Είναι τα πρώτα χρόνια του πολέμου, κάπου στα 1940 δηλαδή. Είναι η εποχή που τα ναζιστικά στρατεύματα έχουν καταλάβει τη Γαλλία και οι Ναζί φιλοδοξούν να κατακτήσουν ολόκληρο τον κόσμο. Το Βερολίνο, όμως, ζει στις δικές του «εικόνες αθλιότητας». Εικόνες στις οποίο κινούνται και υπάρχουν οι ήρωες του Χανς Φάλαντα.
Σκιές και φόβος! Συναισθήματα που ακολουθούν τους ενοίκους της πολυκατοικίας της οδού Γιαμπλόνσκι σαν σκιά που δεν ξεκολλά από τα σώματα. Μέσα σ’ ένα περιβάλλον απίστευτου φόβου και παράνοιας θα αρχίσει την αντιστασιακή του δράση το ζευγάρι των Κβάνγκελ, ο Ότο και η Άννα! Έχοντας χάσει τον γιο τους στο μέτωπο, οι Κβάνγκελ, θα ξεκινήσουν έναν τιτάνιο αγώνα ενάντια στους ναζί.
Από το… σανίδι της ναζιστικής παράνοιας, που τόσο όμορφα σκιαγραφεί με την πένα του ο Φάλαντα, που θα περάσουν ένα σωρό άνθρωποι και «ανθρωπάκια»! Τραγικές φιγούρες σαν την γηραιά εβραία Ρόζενταλ ή σαν την τολμηρή Τρούντελ. Στην «απέναντι όχθη» απάνθρωπα κτήνη σαν τους ναζιστές Περζίκε ή και τον άθλιο Μπορκχάουζεν. Και λίγο πιο πέρα, κάπου εκεί… «χαμένοι» στις σελίδες του βιβλίου, ο απρόβλεπτος επιθεωρητής Εσεριχ και ο δικαστής Φρομ. Φιγούρες με σάρκα και σκιά. Φιγούρες που κινούνται και βγάζουν φωνές. Βερολίνο 1940…
Ο Οτο και η Αννα Κβάνγκελ θα προσπαθήσουν να αφυπνίσουν τον γερμανικό λαό μέσα από ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο εγχείρημα. Θα αρχίσουν να γράφουν σε κόλλες χαρτιού αντιναζιστικά και αντιχιτλερικά συνθήματα και θα τα ρίχνουν μέσα σε διάφορα κτήρια. Ο γερμανικός λαός όμως δεν ήταν έτοιμος για πράξεις αντίστασης! Δεν ήταν ούτε καν έτοιμος για σκέψεις αντίστασης. Έτσι, οι ελπίδες των Κβάνγκελ για αντίσταση θα αποδειχτούν μάταιες και η θυσία τους θα γίνει «σκόρπια στάχτη» που πνίγει, ακόμα περισσότερο, την ατμόσφαιρα του Βερολίνου!
Τελειώνοντας το βιβλίο του Χανς Φάλαντα, το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν πως εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα πεζογραφικό αριστούργημα που έχει αναγάγει σε κεντρικό του θέμα την αντίσταση ενός ζευγαριού Γερμανών εργατών εναντίον των ναζί. Ενώ, όμως, ακούγεται τόσο απλό σαν θέμα, μοιάζει ιδιαίτερα δύσκολο όταν αρχίσει η μυθιστορηματική του αποτύπωση. Ο λόγος; Μα επειδή, στην ουσία, πρόκειται για μια ρεαλιστική ιστορία με, σχεδόν, υπαρκτά πρόσωπα!
Έτσι, το έργο του Φάλαντα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς «μεταμορφώνει» τον ρεαλισμό και την πραγματικότητα μιας συγκεκριμένης εποχής σε μια εξαιρετική λογοτεχνική (και μυθιστορηματική) πρόζα! Μια «λογοτεχνική καλλιγραφία» για τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος ενάντια στο ναζιστικό θηρίο, ακόμα και όταν η μάχη δείχνει να είναι χαμένη από την αρχή. Ο μεγάλος πεζογράφος Πρίμο Λεβί, εξάλλου, χαρακτήρισε το «Μόνος το Βερολίνο» σαν ένα από τα ωραιότερα λογοτεχνικά έργα που έχουν γραφτεί για τη γερμανική αντίσταση κατά του ναζισμού.
Με ιδιαίτερο ρεαλισμό και πεζογραφική επιδεξιότητα ο Φάλαντα, μέσα από το έργο του «Μόνος στο Βερολίνο», περιγράφει, πραγματικά με τρόπο μοναδικό, την καθημερινή ζωή των Γερμανών πολιτών, Εβραίων και μη, και την αντίσταση που πρόβαλαν στον ναζισμό «άγνωστοι» άνθρωποι. «Ανώνυμοι» καθημερινοί αγωνιστές που θυσίασαν την ζωή τους στον πόλεμο εναντίον του φασισμού και του ναζισμού. Και γι’ αυτούς τους «άγνωστους» ήρωες, ο Φάλαντα, δημιουργεί ένα κάδρο δράσης και συναισθημάτων που θα υπάρχει στο πέρασμα των χρόνων και θα προκαλεί θύμησες και θα φοβίζει… τον φόβο!
*******************************************
Λίγα λόγια για τον Χανς Φάλαντα από το biblionet.gr: O Χανς Φάλαντα (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Rudolf Ditzen) γεννήθηκε το 1893 στο Γκράιφσβαλντ και πέθανε το 1947 στο Βερολίνο. Άσκησε διάφορα επαγγέλματα (τοπογράφος, λογιστής, νυχτοφύλακας, έμπορος δημητριακών και διαφημιστής). Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εργάστηκε ως μεταφραστής και δημοσιογράφος. Επηρεασμένος αρχικά από τον εξπρεσιονισμό, εμφανίζεται στα γράμματα το 1920 με το μυθιστόρημά του «Der junge Goedeschal».
To 1926 καλύπτει ως δημοσιογράφος την περίφημη δίκη της εξέγερσης των αγροτών στο Neumunster. Από το πρακτικά της δίκης αυτής είναι εμπνευσμένο το μυθιστόρημά του «Bauern, Boyren und Bowbe»• Ο Φάλαντα προσχωρεί στο καλλιτεχνικό κίνημα «Νέα Αντικειμενικότητα» και ασπάζεται τον κοινωνικό νατουραλισμό με τη συνειδητή χρήση του απλού ύφους.
Το 1932 κυκλοφορεί το μυθιστόρημά του «Kleiner Mann – was nun?» (αγγλ. έκδ. «Little Man, What Now?»), το οποίο περιγράφει την καθημερινή ζωή των προλεταριοποιημένων μικροαστών. Με το βιβλίο αυτό ο Φάλαντα αποκτά παγκόσμια φήμη. Αγοράζει τότε ένα αγρόκτημα στο Μέκλεμπουργκ και ασχολείται με την καλλιέργειά του. Ακολουθούν δώδεκα περίπου μυθιστορήματα και ένα βιβλίο με αυτοβιογραφικές αναμνήσεις. Ξεχωρίζουν το «Wolf unter Wolfen» (1932), μια ακριβής σκιαγράφηση του κοινωνικού χάους κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, το «Wer einmal aus dem Blechnapf frisst?» (1934) και το «Der eiserne Gustav» (1938), μυθιστόρημα-ποταμός, μια τοιχογραφία της ζωής στο Βερολίνο από το 1914 έως το 1924, μια σκοτεινή και σκληρή περιγραφή της παρακμής και σταδιακής εξαθλίωσης των μικροαστικών στρωμάτων.
Ο Φάλαντα εγκαταλείπει το αγρόκτημά του και εγκαθίσταται στο Βερολίνο, όπου τον Φεβρουάριο του 1947 πεθαίνει από υπερβολική δόση υπνωτικών, έχοντας ολοκληρώσει το μυθιστόρημα «Μόνος στο Βερολίνο» («Jeder stirbt fur sich allein», αγγλ. μτφρ. «Every Man Dies Alone»), σχετικά με την πραγματική ιστορία του ζεύγους Otto και Elise Hampel, που εκτελέστηκαν από τους Ναζί, κατά τη διάρκεια του πολέμου, εξαιτίας της αντιφασιστικής τους δράσης. Το 1950 κυκλοφορεί το πιο προσωπικό του βιβλίο «Der Trinker» («Ο πότης», αγγλ. έκδ. «The Drinker», 1944), μια βαθιά αυτοβιογραφική εξιστόρηση της ζωής με τους Ναζί.
Ο Χανς Φάλαντα παρέμεινε δημοφιλής συγγραφέας στη Γερμανία και μετά το θάνατό του, ωστόσο ορισμένα από τα ανέκδοτα έργα του θεωρείται ότι χάθηκαν ή πουλήθηκαν, εν μέρει εξαιτίας της αμέλειας και εν μέρει εξαιτίας του εθισμού στα ναρκωτικά της δεύτερης γυναίκας και μοναδικής κληρονόμου του, Ulla Losch. Η ανάδυση του σημαντικού αυτού συγγραφέα από τη λήθη έγινε το 2009, όταν ο αμερικανικός εκδοτικός οίκος Melville House Publishing εξέδωσε και πάλι στα αγγλικά τα βιβλία του «Little Man, What Now?», «The Drinker» και «Every Man Dies Alone», που γνώρισαν, στη συνέχεια, μεταφράσεις σε πολλές γλώσσες.
*******************************************
ΜΟΝΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ του ΧΑΝΣ ΦΑΛΑΝΤΑ Είδος: Λογοτεχνεία Εκδόσεις: Πόλις, 2012 Μετάφραση: Άντζη Σαλταμπάση Σελίδες: 668
– See more at: http://left.gr/news/vivliokritiki-monos-sto-verolino#sthash.47GrW5FY.dpuf
54
