Σαν σήμερα, στις 21 Νοεμβρίου του 1998, πέθανε ο Μιχάλης Κατσαρός. «Μια ξεχωριστή και στιβαρή ποιητική παρουσία, με τονισμένο το στοιχείο της αμφισβήτησης», υπήρξε, σύμφωνα με τον Λίνο Πολίτη («Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας»), ο Μιχάλης Κατσαρός,ο ποιητής, που μας μήνυσε: «Μην αμελήσετε/ Πάρτε μαζί σας νερό/ Το μέλλον μας έχει πολλή ξηρασία».
Γεννήθηκε το 1919 στην Κυπαρισσία. Από το 1945 έζησε στην Αθήνα, κάνοντας διάφορα επαγγέλματα: Ταμίας σε κατάστημα, υπάλληλος ραδιοφωνίας, δημοσιογράφος σε λαθρόβιες εφημερίδες κ.ά. Μάλιστα, αποπειράθηκε να ζωγραφίσει και να συνθέσει, αλλά τελικά η ποίηση τον κέρδισε. Εμφανίζεται ως ποιητής το 1946 στο περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα», με το «Μπαρμπερίνικο καράβι». Το 1949 εκδίδει την πρώτη ποιητική συλλογή του – «Μεσολόγγι», όπου είναι νωπές οι μνήμες του εμφυλίου.
Ο Μιχάλης Κατσαρός υπήρξε ασυμβίβαστος και σε όλη τη διάρκεια της ζωής του αντιστάθηκε στο βόλεμα, το οποίο πολέμησε και με την ποίησή του: «Αντισταθείτε/ σ” αυτόν που χτίζει ένα μικρό σπιτάκι/ και λέει: καλά είμαι εδώ»… «Αντισταθείτε πάλι σ” όλους που γράφουν λόγους για την εποχή/ δίπλα στη χειμωνιάτικη θερμάστρα/ στις κολακείες, τις ευχές, τις τόσες υποκλίσεις». (Στίχοι από το «Αντισταθείτε», μέρος της ποιητικής συλλογής «Κατά Σαδδουκαίων πάθη» (1953), που μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη. Η καντάτα «Κατά Σαδδουκαίων Πάθη» πρωτοπαρουσιάστηκε στο Ανατολικό Βερολίνο και δισκογραφήθηκε το 1983). Ακολουθούν τα έργα του: «Οροπέδιο» (1956), «Σύγγραμμα» (1975), «Πρόβα και ωδές» (με επίμετρο του ποιητή Μάνου Ελευθερίου), 1975), «Ενδύματα» (1977), «Αλφαβητάριον» και «Ποιήματα Α – Ω» (1978), «Ονόματα» (1980), «3Μ+3Μ= 6Μ» (1981), «4 Μαζινό», «Μείον ΩΑ», «Ο πατέρας του ποιητή», «Καζαμία Ελλήνων» (1997). Τα πεζά έργα του ήταν μεταξύ άλλων: «Το Χρονικό του Μορέως», «Σύγχρονες μπροσούρες», «Το κράτος εργοδότης». Το 1983 τιμήθηκε με το βραβείο Ποίησης.
Ο ποιητής υπήρξε μέλος της ΕΠΟΝ και πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση, παλεύοντας και με την πένα του. Συνελήφθη από το Ες – Ες, βασανίστηκε και φυλακίστηκε πολλούς μήνες στη φυλακή Χατζηκώστα. Ανάμεσα στους συντρόφους του εκείνης της εποχής, ήταν και ο Μίκης Θεοδωράκης. Το 1947, μαζί με άλλους, εκδίδει το περιοδικό «Θεμέλιο» (1947) και το 1950 το περιοδικό «Στόχος» (ένα τεύχος). Από το 1975 και για ένα διάστημα εξέδιδε το περιοδικό «Σύστημα».
Στην αρχή τα ποιήματά του κέρδισαν τον έπαινο των αριστερών.
Μέχρι που εξέδοσε το » Κατά Σαδδουκαίων».
Ήταν από τους πρώτους που κατάλαβαν τις σταλινικές διαστρεβλώσεις της αριστεράς και με ποιητικό τρόπο κατέθεσε τις προσωπικές του απόψεις του μέσα στη τις συλλογή αυτή.
Αυτό ήτανε. Η κομματική ιεραρχία τον έθαψε 20 χρόνια. Και βρέθηκε κυνηγημένος και από το κράτος και απομονωμένος από την αριστερά.
Ο κόσμος των ανένταχτων αριστερών και των αυτόνομων τον ξανα-ανακάλυψε στο τέλος της Δικτατορίας και τον αγάπησε σαν έναν προφήτη- επαναστάτη- ποιητή που έδινε στους απογοητευμένους από το χάλι του Σταλινισμού, ελπίδα.
Πέθανε το 1998.
Ο Μιχάλης Κατσαρός διαβάζει το ποίημα του «Αντισταθείτε»
«Αυτούς που βλέπεις»: Στίχοι: Μιχάλης Κατσαρός, Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης, Ερμηνεία: Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ
Αντισταθείτε
σ’ αυτόν που χτίζει ένα μικρό σπιτάκι
και λέει: καλά είμαι εδώ.
Αντισταθείτε σ’ αυτόν που γύρισε πάλι στο σπίτι
και λέει: Δόξα σοι ο Θεός .
Αντισταθείτε
στον περσικό τάπητα των πoλυκατοικιών
στον κοντό άνθρωπο του γραφείου
στην εταιρεία εισαγωγαί- εξαγωγαί
στην κρατική εκπαίδευση
στο φόρο
σε μένα ακόμα που σας ιστορώ.
Αντισταθείτε
σ’ αυτόν που χαιρετάει απ’ την εξέδρα ώρες
ατέλειωτες τις παρελάσεις
σ’ αυτή την άγονη κυρία που μοιράζει
έντυπα αγίων λίβανον και σμύρναν
σε μένα ακόμα που σας ιστορώ.
Αντισταθείτε πάλι σ’ όλους αυτούς που λέγονται μεγάλοι
στον πρόεδρο του Εφετείου αντισταθείτε
στις μουσικές τα τούμπανα και τις παράτες
σ’ όλα τ’ ανώτερα συνέδρια που φλυαρούνε
πίνουν καφέδες σύνεδροι συμβουλατόροι
σ’ όλους που γράφουν λόγους για την εποχή
δίπλα στη χειμωνιάτικη θερμάστρα
στις κολακείες τις ευχές τις τόσες υποκλίσεις
από γραφιάδες και δειλούς για το σοφό
αρχηγό τους.
Αντισταθείτε στις υπηρεσίες των αλλοδαπών και διαβατηρίων
στις φοβερές σημαίες των κρατών και τη διπλωματία
στα εργοστάσια πολεμικών υλών
σ’ αυτούς που λένε λυρισμό τα ωραία λόγια
στα θούρια
στα γλυκερά τραγούδια με τους θρήνους
στους θεατές
στον άνεμο
σ’ όλους τους αδιάφορους και τους σοφούς
στους άλλους που κάνουνε το φίλο σας
ως και σε μένα, σε μένα ακόμα που σας ιστορώ
αντισταθείτε.
Τότε μπορεί βέβαιοι να περάσουμε προς την
Ελευθερία.
Μετά τη λογοκρισία (η αυτολογοκρισία που λένε οι ίδιοι , ο Μ.Κ ανάγκάστηκε να στείλει την απάντησή του με ποιημα πάλι:
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Η διαθήκη μου πρίν διαβαστεί-καθώς διαβάστηκε-
ήταν ένα ζεστό άλογο ακέραιο.
Πριν διαβαστεί
οχι οι κληρονόμοι που περίμεναν
αλλά σφετεριστές καταπατήσαν τα χωράφια.
Η διαθήκη μου για σένα και για σε
χρόνια καταχωνιάστηκε στα χρονοντούλαπα
από γραφιάδες, πονηρούς συμβολαιογράφους.
Αλλάξανε φράσεις σημαντικές
ώρες σκυμμένοι πάνω της με τρόμο.
Εξαφανίσανε τα μέρη με τους ποταμούς
τη νέα βουή στα δάση
τον άνεμο τον σκότωσαν
–Τώρα καταλαβαίνω πιά τι έχασα.
Ποιός είναι αυτός που πνίγει.
Και συ λοιπόνστέκεσαι έτσι βουβός με τόσες παραιτήσεις
από φωνή
από τροφή
από άλογο
από σπίτι.
Στέκεις απαίσια βουβός σαν πεθαμένος:
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΝΑΠΗΡΗ ΠΑΛΙ ΣΟΥ ΤΑΖΟΥΝ
Μιχάλης Κατσαρός
πηγές:imerodromos.gr, athens.indymedia.org
