Μελετώντας τους αριθμούς των αμερικάνικων εκλογών…

Το βάθος και η πο­λυ­πλο­κό­τη­τα των εκλο­γών του 2016 έχουν πολ­λούς πα­ρά­γο­ντες που πρέ­πει να ανα­λυ­θούν. Αυτό το άρθρο δεν επι­χει­ρεί να δώσει μια πλήρη ερ­μη­νεία της πο­λι­τι­κής και κοι­νω­νι­κής κα­τά­στα­σης στις ΗΠΑ, για να εξη­γή­σει το απο­τέ­λε­σμα. Είναι κά­ποιες πρώ­τες πα­ρα­τη­ρή­σεις, καθώς βγαί­νουν τα πρώτα πιο συ­γκε­κρι­μέ­να στοι­χεία για τη συμ­με­το­χή στις εκλο­γές.

α) Συ­γκρί­νο­ντας πα­λιό­τε­ρες εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις με τα στοι­χεία που έχουν βγει για τις φε­τι­νές, βγαί­νουν κά­ποια εν­δια­φέ­ρο­ντα συ­μπε­ρά­σμα­τα. Η βάση των Ρε­που­μπλι­κά­νων πα­ρα­μέ­νει σχε­τι­κά συ­μπα­γής και αμε­τά­βλη­τη: Ο Τζον Μα­κέιν κέρ­δι­σε 60 εκα­τομ­μύ­ρια ψή­φους το 2008, ο Μιτ Ρό­μνεϊ κέρ­δι­σε 61 εκα­τομ­μύ­ρια ψή­φους το 2012, και ο Ντό­ναλντ Τραμπ κέρ­δι­σε 59 εκα­τομ­μύ­ρια ψή­φους φέτος. Έχει ένα κα­ταρ­χήν εν­δια­φέ­ρον ότι υπήρ­ξε απώ­λεια 2 εκα­τομ­μυ­ρί­ων ψήφων: δεν υπήρ­ξε κά­ποιο «τσου­νά­μι» υπο­στή­ρι­ξης στον Τραμπ που να έφτα­σε πέρα από την πα­ρα­δο­σια­κή βάση του κόμ­μα­τος, το αντί­θε­το. Χωρίς αυτό να ακυ­ρώ­νει το ότι βρέ­θη­καν 59 εκα­τομ­μύ­ρια άν­θρω­ποι πρό­θυ­μοι να ψη­φί­σουν τον Ντό­ναλντ Τραμπ για πρό­ε­δρο της χώρας τους.

β) Αυτό που έκρι­νε τις εκλο­γές (και αυτό που τις κρί­νει αρ­κε­τά συχνά) είναι η δυ­να­τό­τη­τα κι­νη­το­ποί­η­σης των Δη­μο­κρα­τι­κών. Ο θρί­αμ­βος του Μπα­ράκ Ομπά­μα το 2008 έγινε με 69,5 εκα­τομ­μύ­ρια ψή­φους.  Το 2012 επα­νε­ξε­λέ­γη άνετα αλλά πέ­φτο­ντας στα 66 εκα­τομ­μύ­ρια. Η Χί­λα­ρι Κλί­ντον φέτος συ­γκέ­ντρω­σε 59,5 εκα­τομ­μύ­ρια ψή­φους. Η ερ­μη­νεία της ήττας στε­γνά αριθ­μη­τι­κά είναι πως οι απώ­λειες των Δη­μο­κρα­τι­κών ήταν πολύ με­γα­λύ­τε­ρες από εκεί­νες των Ρε­που­μπλι­κά­νων: Έχα­σαν κοντά στα 7 εκα­τομ­μύ­ρια ψή­φους, ενώ έχα­σαν 10 εκα­τομ­μύ­ρια ψή­φους συ­νο­λι­κά στην 8ετία Ομπά­μα. Με ό,τι ση­μαί­νει αυτό και για την 8ετία Ομπά­μα γε­νι­κά, αλλά και για την υπο­ψη­φιό­τη­τα της Χί­λα­ρι ει­δι­κά.

γ) Οι εκλο­γι­κές νίκες του Ομπά­μα στη­ρί­ζο­νταν σε μια «συμ­μα­χία νίκης»: συ­ντρι­πτι­κή στή­ρι­ξη από τους μαύ­ρους και τους ισπα­νό­φω­νους, μα­ζι­κή στή­ρι­ξη από τις γυ­ναί­κες, ξε­κά­θα­ρο προ­βά­δι­σμα στη νε­ο­λαία και πλειο­ψη­φί­ες σε κρί­σι­μα τμή­μα­τα της «λευ­κής Αμε­ρι­κής» (σε συ­γκε­κρι­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες που συχνά κρί­νουν το απο­τέ­λε­σμα, και σε συ­γκε­κρι­μέ­να δη­μο­γρα­φι­κά κοινά, ιδίως στην ερ­γα­τι­κή τάξη). Το ένα πράγ­μα που συ­νέ­βη (όπως δεί­χνουν τα έξιτ πολ αλλά και κά­ποιες Πο­λι­τεί­ες που «άλ­λα­ξαν χέρια») είναι η απώ­λεια αυτών των κρί­σι­μων τμη­μά­των της «λευ­κής ψήφου» που είχε επι­λέ­ξει Ομπά­μα το ‘08 και το ‘12 αλλά έβγα­λε Τραμπ φέτος. Αλλά αυτό ίσως να μην ήταν από μόνο του αρ­κε­τό. Η άνετη νίκη του Ομπά­μα ει­δι­κά το 2012 (που υπήρ­ξε κάμψη στα πο­σο­στά του ανά­με­σα στους λευ­κούς) είχε στη­ρι­χθεί κυ­ρί­ως στην μα­ζι­κή κι­νη­το­ποί­η­ση του πα­ρα­δο­σια­κού Δη­μο­κρα­τι­κού ακρο­α­τη­ρί­ου (μαύ­ροι και ισπα­νό­φω­νοι) και είχε ανοί­ξει μια εν­δια­φέ­ρου­σα συ­ζή­τη­ση για την εμ­φά­νι­ση μια νέας («πο­λύ­χρω­μης») Αμε­ρι­κής, για δη­μο­γρα­φι­κές αλ­λα­γές που «κα­τέ­στη­σαν το Ρε­που­μπλι­κα­νι­κό Κόμμα απαρ­χαιω­μέ­νο και ανί­κα­νο να ξα­να­κερ­δί­σει εκλο­γές». Τι απέ­γι­νε αυτή η «νέα Αμε­ρι­κή»; Το πι­θα­νό­τε­ρο είναι ότι σιώ­πη­σε, γιατί δεν πεί­στη­κε από την Κλί­ντον. Η Χί­λα­ρι πέ­τυ­χε πα­ρό­μοια συ­σπεί­ρω­ση (με μικρή κάμψη) σε μαύ­ρους και ισπα­νό­φω­νους με εκεί­νη που το 2012 έδωσε (σε με­γά­λο βαθμό) την νίκη στον Ομπά­μα, και άρα φαι­νο­με­νι­κά «δεν έχασε» την μαύρη και την ισπα­νό­φω­νη ψήφο. Μόνο που τα πο­σο­στά συ­σπεί­ρω­σης των έξιτ πολ αφο­ρούν τους μαύ­ρους και τους ισπα­νό­φω­νους που ΠΗΓΑΝ να ψη­φί­σουν. Το ότι μια αντί­στοι­χη συ­σπεί­ρω­ση με του 2012 δεν έφερε τη νίκη όπως το 2012, και το ότι ο Τραμπ δεν κι­νη­το­ποί­η­σε πε­ρισ­σό­τε­ρους ψη­φο­φό­ρους από τον Ρό­μνεϊ (αλλά λι­γό­τε­ρους) μάλ­λον δεί­χνει ποιοι και τι είναι (σε ση­μα­ντι­κό του­λά­χι­στον βαθμό) αυτά τα 7 εκα­τομ­μύ­ρια λι­γό­τε­ρες ψήφοι για τους Δη­μο­κρα­τι­κούς. Οι κα­θη­με­ρι­νές (κυ­ριο­λε­κτι­κά!) δο­λο­φο­νί­ες μαύ­ρων και το ρεκόρ απε­λά­σε­ων με­τα­να­στών (σε 8 χρό­νια, πε­ρισ­σό­τε­ρες απε­λά­σεις από όσες είχαν γίνει όλο τον 20ο αιώνα!) επί Ομπά­μα είναι μια καλή αρχή για να το εξη­γή­σου­με…

δ) Αν και εί­μα­στε από εκεί­νους που επέ­μει­ναν προ­ε­κλο­γι­κά πως η άνο­δος του Τραμπ δεν εξη­γεί­ται μόνο από το ρα­τσι­σμό, αλλά έχει να κάνει με την οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση και τους φό­βους της λευ­κής με­σαί­ας τάξης, αλλά και της λευ­κής ερ­γα­τι­κής τάξης, θέλει μια προ­σο­χή στην πα­ρου­σί­α­ση του Τραμπ ως «υπο­ψή­φιου που στή­ρι­ξαν οι φτω­χό­τε­ροι». Με βάση τα πρώτα έξιτ πολ, το φτω­χό­τε­ρο 1/3 (ει­σό­δη­μα κάτω από 50.000 δο­λά­ρια) έδωσε την πλειο­ψη­φία στη Χί­λα­ρι. Ο Τραμπ κέρ­δι­σε την πλειο­ψη­φία των άλλων 2/3 (με ει­σό­δη­μα πάνω από 50.000 δο­λά­ρια). Ενώ πα­ρα­δο­σια­κά η τε­ρά­στια αποχή στις ΗΠΑ αφορά τα κα­τώ­τε­ρα στρώ­μα­τα. Σί­γου­ρα θα χρεια­στούν πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα στοι­χεία για να δει κα­νείς πως ψή­φι­σαν (και κατά πόσο πήγαν να ψη­φί­σουν!) οι διά­φο­ρες κοι­νω­νι­κές τά­ξεις (ούτε τα έξιτ πολ είναι ακρι­βή, ούτε το «ει­σό­δη­μα» από μόνο του προσ­διο­ρί­ζει με σα­φή­νεια την τα­ξι­κή θέση) αλλά είναι ένα πρώτο στοι­χείο που προει­δο­ποιεί ενά­ντια στις απλοϊ­κές ερ­μη­νεί­ες περί μιας κά­ποιας «φτω­χής λευ­κής ερ­γα­τι­κής τάξης» που ψη­φί­ζει ρα­τσι­στι­κά ως ενιαίο μπλοκ.

ε) Τέλος, αλλά όχι τε­λευ­ταίο. Σε αριθ­μούς ψη­φο­φό­ρων, κέρ­δι­σε… η Κλί­ντον. Με μικρή δια­φο­ρά (πε­ρί­που 200 χι­λιά­δες ψήφοι) αλλά ήρθε πρώτη και πα­ρό­λα αυτά δε βγαί­νει πρό­ε­δρος. Αυτό δεν ακυ­ρώ­νει την τε­ρά­στια απο­τυ­χία των Δη­μο­κρα­τι­κών να πεί­σουν, αλλά έχει μια ση­μα­σία να βλέ­που­με τις ομορ­φιές του εκλο­γι­κού συ­στή­μα­τος «της σπου­δαιό­τε­ρης δη­μο­κρα­τί­ας στον κόσμο»… Αν οι Δη­μο­κρα­τι­κοί ήταν στοι­χειω­δώς… δη­μο­κρα­τι­κοί, θα έπρε­πε να ανοί­γουν τώρα (ακόμα και ιδιο­τε­λώς) τη συ­ζή­τη­ση για αυτήν την απί­θα­νη «κλη­ρο­νο­μιά» που άφη­σαν οι δου­λο­κτή­τες στο αμε­ρι­κα­νι­κό σύ­νταγ­μα. Αντί­θε­τα, το επι­τε­λείο των Δη­μο­κρα­τι­κών δη­λώ­νει εξαρ­χής «έτοι­μο να δου­λέ­ψει» με τον πρό­ε­δρο Τραμπ…

 

ΥΓ1: Ο «πα­νι­κός στα χρη­μα­τι­στή­ρια» κρά­τη­σε (λι­γό­τε­ρο από) μια μέρα. Μετά τον νυ­χτε­ρι­νό πα­νι­κό που προ­κά­λε­σε το αιφ­νι­δια­στι­κό απο­τέ­λε­σμα, τα ρε­πορ­τάζ μι­λά­νε για «απο­κα­τά­στα­ση της ηρε­μί­ας». Σε αυτά προ­σθέ­στε τις πλη­ρο­φο­ρί­ες για δια­βε­βαιώ­σεις του Τραμπ για στε­λέ­χω­ση της κυ­βέρ­νη­σης από τις πα­λιές κα­ρα­βά­νες του Ρε­που­μπλι­κα­νι­κού νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού, όπως και την με­τε­κλο­γι­κή του ομι­λία: Ήταν η πρώτη «τε­τριμ­μέ­νη, γραμ­μέ­νη από ει­δι­κό, προ­ε­δρι­κού τύπου» ομι­λία του Ντό­ναλντ Τραμπ («συγ­χα­ρη­τή­ρια στη Χί­λα­ρι», «τώρα επου­λώ­νου­με τις πλη­γές», «υπό­σχο­μαι να είμαι πρό­ε­δρος όλων των Αμε­ρι­κά­νων» κλπ). Σί­γου­ρα θα υπάρ­ξει με­γά­λη ανα­στά­τω­ση, εν­δε­χο­μέ­νως και απρό­βλε­πτες εξε­λί­ξεις, αλλά όποιος πε­ρι­μέ­νει τε­κτο­νι­κές αλ­λα­γές, καλό θα ήταν να μη βιά­ζε­ται. Αν ισχύ­ει γε­νι­κά πα­ντού ότι το κρά­τος είναι πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα πράγ­μα­τα από τον εκλεγ­μέ­νο επι­κε­φα­λής του, αυτό ισχύ­ει 10 φορές πε­ρισ­σό­τε­ρο όταν μι­λά­με για την με­γα­λύ­τε­ρη ιμπε­ρια­λι­στι­κή δύ­να­μη στον πλα­νή­τη.

ΥΓ2: Ο Πολ Κρού­γκ­μαν άνοι­ξε το χορό, ισχυ­ρι­ζό­με­νος πως «η Ζιλ Στάιν κα­τά­φε­ρε να γίνει Ραλφ Νέι­ντερ. Χωρίς αυτήν, ίσως είχε σωθεί η Φλό­ρι­ντα». Ο Νέι­ντερ κα­τη­γο­ρή­θη­κε το 2000 για την ήττα του Κέρι από τον Μπους. Θα ακού­σου­με ξανά πολλά για τη «ζημιά» που έκα­ναν οι Πρά­σι­νοι και το τρι­σά­θλιο «η ψήφος στην Στάιν ήταν ψήφος στον Τραμπ». Ο Κρού­γκ­μαν πήρε μια πρώτη απά­ντη­ση από την Ναόμι Κλάιν, που του υπεν­θύ­μι­σε πως ήταν από αυ­τούς που στή­ρι­ξε την Χί­λα­ρι ενά­ντια στο Σά­ντερς, και άρα έχει πολύ με­γα­λύ­τε­ρο με­ρί­διο ευ­θύ­νης για την ήττα. Γε­νι­κά είναι πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα αυτή η άποψη των Δη­μο­κρα­τι­κών, σύμ­φω­να με την οποία για την ανι­κα­νό­τη­τά τους να κερ­δί­σουν τους ψη­φο­φό­ρους οφεί­λε­ται στο ότι… κα­τε­βαί­νουν και άλλοι υπο­ψή­φιοι που τους διεκ­δι­κούν.