της Μόνικας Αρτινού
Η Grokipedia, η εναλλακτική εκδοχή της Wikipedia που δημιούργησε ο Έλον Μασκ, φιλοδοξεί να γίνει πόλος αναφοράς και προπαγάνδας της διεθνούς ακροδεξιάς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σελίδα για τον Αδόλφο Χίτλερ. Σε προηγούμενη έκδοση, η Grokipedia περιέγραφε τον ναζιστή ηγέτη απλώς ως «γεννημένος στην Αυστρία Φύρερ(Αρχηγό) της Γερμανίας από το 1933 έως το 1945», χωρίς καμία αναφορά στα εγκλήματα του καθεστώτος του.
Αν και η διατύπωση τροποποιήθηκε σε «γεννημένος στην Αυστρία Γερμανός πολιτικός και δικτάτορας», σε επόμενη φράση εξακολουθεί να τον αναφέρει με τον τιμητικό τίτλο «Führer und Reichskanzler (Αρχηγός και Καγκελάριος του Ράιχ) από τον Αύγουστο του 1934 μέχρι την αυτοκτονία του το 1945».
Επιπλέον, σύμφωνα με το NBC News, η καταχώρηση για τον Χίτλερ εκτείνεται σε περίπου 13.000 λέξεις πριν εμφανιστεί για πρώτη φορά ο όρος «Ολοκαύτωμα».
Δεν είναι η πρώτη φορά. Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, χρήστες της πλατφόρμας X δημοσίευσαν στιγμιότυπα οθόνης του chatbot Grok –του ίδιου AI που τροφοδοτεί την Grokipedia– να υποστηρίζει ότι ο Χίτλερ θα μπορούσε να βοηθήσει στην καταπολέμηση του «αντι-λευκού μίσους».
Το σύστημα φέρεται να αναπαρήγαγε και τις θέσεις του ίδιου του Μασκ για μια δήθεν «λευκή γενοκτονία» στη Νότια Αφρική, ένας ισχυρισμός που έχει κατ’ επανάληψη διαψευστεί.
Η ιδεολογική στροφή αποτυπώνεται και στις πηγές που προβάλλει η Grokipedia. Σύμφωνα με τον ερευνητή Χαλ Τράιντμαν (Hal Triedman), η πλατφόρμα αναφέρει το λευκό ρατσιστικό ιστολόγιο Stormfront τουλάχιστον 42 φορές.
Η μέθοδος της είναι πονηρή: αναδιατυπώνει ακραίες θέσεις με τρόπο που μοιάζει «ουδέτερος» και εγκυκλοπαιδικός, διασπείροντας αμφιβολίες για τους δημοκρατικούς θεσμούς και εξυψώνοντας περιθωριακές ή συνωμοτικές πηγές. Αντίστοιχα, το συνωμοσιολογικό μέσο Infowars του Άλεξ Τζόουνς εμφανίζεται τουλάχιστον 30 φορές ως πηγή, σύμφωνα με την ίδια έρευνα.
Η Κέι Σάιλινγκ (LK Seilling), ερευνήτρια Τεχνητής Νοημοσύνης στο Ινστιτούτο Weizenbaum, χαρακτηρίζει τη Grokipedia «συγκαλυμμένη παραπληροφόρηση». Επισημαίνει ότι ο Μασκ αξιοποιεί την αναγνωρισιμότητα και το κύρος της Wikipedia, για να τεκμηριώσει τη δική του πολιτική ατζέντα.
Η Σάιλινγκ τονίζει ότι, σε αντίθεση με τη Wikipedia, η οποία αντλεί νομιμοποίηση από την κοινοτική επιμέλεια και τη διαφάνεια των επεξεργασιών, η Grokipedia δεν στοχεύει σε πραγματικό ανταγωνισμό με την παραδοσιακή ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια.
Τη συγκρίνει με πλατφόρμες όπως το Truth Social ή το Gab, που δεν απευθύνονται στο ευρύ κοινό, αλλά εξυπηρετούν ως εύκολα μηχανήματα προπαγάνδας, γεγονός που –όπως υποστηρίζει– την καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνη.
Η ιδεολογική απόκλιση της Grokipedia γίνεται εμφανής και στην παρουσίαση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), ενός ακροδεξιού κόμματος που ο Μασκ έχει δημόσια επαινέσει.
Η σχετική σελίδα περιλαμβάνει εκτενή ενότητα με τίτλο «Απεικονίσεις των Μέσων Ενημέρωσης και Υποτιθέμενη Προκατάληψη», στην οποία αναπαράγονται οι πάγιες καταγγελίες της AfD ότι τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης είναι μεροληπτικά εις βάρος της.
Η Σάιλινγκ, ως Γερμανίδα, υποστηρίζει ότι με αυτόν τον τρόπο η Grokipedia υπονομεύει τα γερμανικά θεσμικά αντίβαρα που συγκροτήθηκαν μεταπολεμικά για να αποτρέψουν την ανάδειξη ενός «νέου Χίτλερ».
Κατά την άποψή της, η πλατφόρμα κινείται εντός των ίδιων αφηγήσεων που προωθούν τα κόμματα της άκρας δεξιάς, ενώ το επιχείρημα ότι η AfD αξίζει περισσότερη θεσμική αναγνώριση επειδή συγκεντρώνει γύρω στο 15% των ψήφων το θεωρεί «σκουπίδια».
Παρόμοια τακτική διακρίνεται και στην κάλυψη της γενοκτονίας στη Γάζα, όπου η Grokipedia αφιερώνει μεγάλη ενότητα στις υποτιθέμενες «προκαταλήψεις» του ΟΗΕ και ΜΚΟ όπως η Διεθνής Αμνηστία και το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Τις κατηγορεί ότι υπερτονίζουν τις ενέργειες του Ισραήλ και «ελαχιστοποιούν» τις παραβιάσεις της Χαμάς.
Επιπλέον, επαναλαμβάνει ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς της ισραηλινής κυβέρνησης ότι η UNRWA, η υπηρεσία του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες, έχει «διαβρωθεί» από πράκτορες της Χαμάς. Οι σχετικές σελίδες για τη σύγκρουση Ισραήλ–Χαμάς βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε φιλοϊσραηλινές οργανώσεις όπως η UN Watch και η NGO Watch, χωρίς ουδέτερη τεκμηρίωση.
Η διαχείριση των θεωριών συνωμοσίας αποτελεί ακόμη ένα πεδίο στο οποίο η Grokipedia κλίνει επικίνδυνα προς την ενίσχυση ακραίων αφηγήσεων. Στη σελίδα για τις συνωμοσιολογικές θεωρίες γύρω από τον μαζικό πυροβολισμό στο Δημοτικό Σχολείο Sandy Hook (2012), αφιερώνει πολλές παραγράφους στις «Αρχικές αντιφάσεις και τον Δημόσιο Σκεπτικισμό» για την επίσημη εκδοχή των γεγονότων.
Η πλατφόρμα υπογραμμίζει τον «καθοριστικό ρόλο» που έπαιξαν εναλλακτικά μέσα στην διάδοση αμφιβολιών, με ιδιαίτερη αναφορά στο συνωμοσιολογικό Infowars και σε ομάδες κοινωνικών δικτύων που έχουν ιστορικό διασποράς κυμάτων παραπληροφόρησης σε βάρος οικογενειών των θυμάτων.
Η Grokipedia δεν είναι μια «εναλλακτική εγκυκλοπαίδεια», συνοψίζει το Intercept. Eίναι μια πλατφόρμα που, με πρόσχημα την ουδετερότητα, χρησιμοποιείται για την κανονικοποίηση και διάχυση ακροδεξιών και συνωμοσιολογικών αφηγήσεων.
