1961 Tότε που “ψήφισαν τα δέντρα”
Ηταν οι εκλογές που έμειναν στην ιστορία ως οι «εκλογές βίας και νοθείας».
Η εφταετία του Καραμανλή και της ΕΡΕ (1955-1963) διαφημίζεται σήμερα σαν η «χρυσή περίοδος» ένα «θαύμα»: η εποχή των μεγάλων έργων, της σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ των αλματωδών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης. Σίγουρα ήταν μια περίοδος «χρυσή», όμως ήταν τέτοια για την άρχουσα τάξη του ελληνικού καπιταλισμού. Την ίδια περίοδο οι κοινωνικές ανισότητες μεγάλωσαν. Το «κράτος της δεξιάς» που οικοδομήθηκε πάνω στα συντρίμια του κινήματος της Αντίστασης από τον εμφύλιο και μετά, ζούσε και βασίλευε.
Οι εκλογές του 1958 ήταν ένα μεγάλο σοκ για την άρχουσα τάξη και τους αμερικάνους φίλους της. Σ’ εκείνες τις εκλογές η ΕΔΑ το νόμιμο κόμμα της αριστεράς, το ΚΚΕ ήταν εκτός νόμου, κέρδισε το 24,4% των ψήφων και 79 βουλευτές. Εγινε το δεύτερο κόμμα, η αξιωματική αντιπολίτευση. Εντεκα χρόνια μετά τη συντριβή του κινήματος της Αντίστασης η Αριστερά ξανασήκωνε κεφάλι με εντυπωσιακό τρόπο.
Η «έκπληξη» των εκλογών του 1958 ήταν το προμήνυμα για το ξεκίνημα μια νέας μεγάλης ανόδου του κινήματος της εργατικής τάξης και της νεολαίας. Τον Δεκέμβρη του 1960 οι οικοδόμοι, στη διάρκεια της απεργίας τους, κυνήγησαν την αστυνομία από τους δρόμους, ξηλώνοντας τα πεζοδρόμια. Στα επόμενα χρόνια θα φούντωναν οι εργατικοί αγώνες για αυξήσεις και εκδημοκρατισμό των συνδικάτων, για να τα αποσπάσουν οι εργάτες από τα χέρια των εγκάθετων της Ασφάλειας. Το φοιτητικό κίνημα που διεκδικούσε το 15% για την Παιδεία μεγάλωνε.
Προσπάθεια
Το κύμα της τρομοκρατίας που ακολούθησε τις εκλογές του 1958 και κορυφώθηκε με τις εκλογές της βίας και της νοθείας του 1961 ήταν η προσπάθεια της άρχουσας τάξης να πνίξει αυτό το κίνημα στα πρώτα του βήματα. Αυτή η απόπειρα γύρισε μπούμεραγκ.
Από εκείνη την εποχή ακόμα, η δεξιά αρνείται ότι έγιναν «εκλογές βίας και νοθείας». Οπως έγραψε αργότερα ο Καραμανλής, μερικοί στρατιωτικοί και ανακτορικοί κύκλοι: «κατά τας εκλογάς του 1961 εσκέφθησαν εν αγνοία μου και κατά τρόπον επιπόλαιον, να αναπτύξουν πέραν του δέοντος τας συνήθεις αντικομμουνιστικάς τους δραστηριότητας». Ψιλοπράγματα δηλαδή, το συνηθισμένο ξύλο και απειλές από το χωροφύλακα και τον χαφιέ της γειτονιάς.
Στην πραγματικότητα το σχέδιο της βίας και της νοθείας εκπονήθηκε στην καρδιά του κρατικού μηχανισμού με την «γενικήν έγκριση του Προέδρου της Κυβερνήσεως» δηλαδή του Καραμανλή. Είχε και όνομα «Σχέδιον Περικλής». Το Σχέδιο διαμορφώθηκε σε συνεδριάσεις της «Δευτεροβάθμιας Επιτροπής Πληροφοριών και Διαφωτίσεως» του ΓΕΕΘΑ μαζί με την ΚΥΠ και την Γενική Διεύθυνση Εθνικής Ασφαλείας τον Αύγουστο-Οκτώβρη του 1961. Το «Σχέδιο» είχε τη μορφή «ασκήσεως ψυχολογικού πολέμου» στην οποία οι «Κυανοί» είχαν να αντιμετωπίσουν τους «Κίτρινους». Οι πρώτοι βέβαια ήταν η «εθνικόφρων παράταξις» και οι δεύτεροι η Αριστερά.
Οπως ανέφεραν κείμενα του σχεδίου που διέρρευσαν αργότερα «Αι πολιτικαί δυνάμεις των Κυανών πρέπει και δύνανται να θέσουν άπασαι ως πρώτον πολιτικόν αντίπαλον τους Κίτρινους. Εις την προσεχήν σύγκρουσίν των προς τους Κιτρίνους πρέπει να είναι αναλέητοι.» Ο στόχος ήταν πολύ συγκεκριμένος, πάλι σύμφωνα με τα ίδια κείμενα: «Ενδεικνυόμενα μέτρα, ώστε ο κομμουνισμός εις το εγγύς μέλλον να υποστή κάμψιν και το ποσοστό του να κατέλθη σε επίπεδα κάτω του 20%».
Στις 19 Σεπτέμβρη 1961 η κυβέρνηση του Καραμανλή προκήρυξε εκλογές για τις 29 Οκτώβρη. Εκτός από την ΕΡΕ, κατέβαινε ενωμένος ο χώρος του Κέντρου στην «Ενωση Κέντρου» και η Αριστερά με την ονομασία ΠΑΜΕ, δηλαδή η ΕΔΑ και μερικοί κεντρώοι πολιτευτές. Η προεκλογική εκστρατεία σημαδεύτηκε από το ξεσάλωμα κάθε είδους κρατικού και παρακρατικού μηχανισμού: απειλές, ξυλοδαρμοί, τρομοκρατία σε μαζική κλίμακα που κορυφώθηκε με δυο δολοφονίες. Του στελέχους της Νεολαίας ΕΔΑ Στ. Βελδεμίρη στις 26 Οκτώβρη στην Θεσσαλονίκη και του αριστερού φαντάρου Δ. Κερπινιώτη τη μέρα των εκλογών στην Αρκαδία.
Η νοθεία έφτασε σε κωμικοτραγικά επίπεδα στους ψήφους των στρατιωτικών (αξιωματικών και φαντάρων) και των δημοσίων υπαλλήλων. Υπήρχαν νομοί, όπως της Πιερίας όπου το ποσοστό της ΕΡΕ έφτασε το …91,6%!. Γενικά το ποσοστό της ΕΡΕ σε αυτά τα ειδικά εκλογικά τμήματα έφτασε το 78,9% των ψήφων. Οπως αναφέρει ο Η. Νικολακόπουλος στο βιβλίο του “Η Καχεκτική Δημοκρατία – Κόμματα και εκλογές 1946-1967” «Επρόκειτο για καταφανώς διαβλητά αποτελέσματα, που προσέφεραν στην ΕΡΕ 7 επιπλέον έδρες και αύξησαν τη συνολική της δύναμη από 49,56% σε 50,81%».
Τα αποτελέσματα έδειξαν πόσο τεράστια ήταν η τρομοκρατία ιδιαίτερα στα χωριά και τις μικρές πόλεις –αλλά και στα μεγάλα αστικά κέντρα. Υπήρξαν περιοχές για παράδειγμα που η δύναμη της ΕΔΑ μειώθηκε κατακόρυφα σε σχέση με τα αποτελέσματα του 1958 και οι χαμένοι ψήφοι «μεταφέρθηκαν» σχεδόν «πακέτο» στην …ΕΡΕ.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η Πρώτη στο νομό Σερρών, η γενέτειρα της δυναστείας των Καραμανλήδων. Το 1958 η ΕΡΕ είχε πάρει το 58% και η ΕΔΑ το 36,2%. Το 1961 η ΕΡΕ έφτασε το 76,9% και η ΕΔΑ έπεσε στο 20,1%. Στην Ερεσό στη Μυτιλήνη, η ΕΔΑ είχε πάρει το 54,2% το 1958 και η ΕΡΕ μόλις το 15,6%. Το 1961 πρέπει να εκδηλώθηκε μια μαζική επιφοίτηση του εθνικόφρονος πνεύματος στους ψηφοφόρους της Ερεσού, αφού το ποσοστό της ΕΡΕ εκτινάχτηκε στο 40,1% και αντίστοιχα το ποσοστό της ΕΔΑ έπεσε στο 24,8%. Τέτοια παραδείγματα υπήρξαν δεκάδες.
Εκτός από την άμεση τρομοκρατία η άλλη μέθοδος που επιστρατεύτηκε ήταν η μαζική εγγραφή ψηφοφόρων στους εκλογικούς καταλόγους από τους κομματάρχες της ΕΡΕ και από τα Σώματα Ασφαλείας.
Ο εκλογικός νόμος περιείχε μια διάταξη η οποία απαγόρευε τη μεταγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους όσων δεν ήταν μόνιμα εγκατεστημένοι στις αντίστοιχες εκλογικές περιφέρειες πριν από την 1.1.1948. Κι αυτό ήταν ένα μέτρο που στρεφόταν ενάντια στην Αριστερά. Στα μεγάλα αστικά κέντρα είχαν έρθει δεκάδες χιλιάδες αριστεροί, κυνηγημένοι από τα χωριά τους. Με βάση αυτή τη διάταξη δεν μπορούσαν να ψηφίσουν πχ στην Αθήνα. Και η επιστροφή στο χωριό για να ψηφίσουν ήταν μια επικίνδυνη, τουλάχιστον, περιπέτεια.
Mαγείρεμα
Το 1961 η ΕΡΕ μετέγγραψε δεκάδες χιλιάδες «εθνικόφρονες» ψηφοφόρους παρέχοντας ψευδείς αστυνομικές βεβαιώσεις. Τα περιθώρια για κάθε είδους μαγείρεμα ήταν πραγματικά ανεξάντλητα. Για παράδειγμα, 218 χωροφύλακες δήλωσαν ως μόνιμη κατοικία ένα διώροφο σπίτι!
Το πρωτοσέλιδο της κεντρώας εφημερίδας Ελευθερία λίγο μετά τις εκλογές αποκάλυπτε κι άλλα στοιχεία για την έκταση της νοθείας: «Η νοθεία εις Αθήνας λαμβάνει πελώριας διαστάσεις – 560 άγνωστοι ψηφοφόροι εις τμήμα μόνο του Χαϊδαρίου» είναι ο πρωτοσέλιδος τίτλος με τον υπότιτλο «Εψήφισαν και τρόφιμοι του ψυχιατρείου». Πάλι στην πρώτη σελίδα της έχει ένα διάγραμμα της «οδού Αθηνών» επισημαίνοντας: «το διάγραμμα της οδού Αθηνών φέρει 51 οικίσκους. Εφόρτωσαν εκεί 560 ψηφοφόρους». Γι’ αυτό η εφημερίδα διαπίστωνε ότι «ψήφισαν και τα δέντρα» -μια φράση που έχει μείνει από τότε στην ιστορία.
Με αυτούς τους τρόπους η ΕΡΕ του Καραμανλή εξασφάλισε την αυτοδυναμία στη νέα βουλή, με 176 έδρες. Ο Μπριγκς, ο αμερικάνος πρέσβης, διαπίστωνε όλος χαρά σε ένα εμπιστευτικό τηλεγράφημά του στο Στέητ Ντηπάρντμεντ στις 6 Νοέμβρη ότι «Τα αποτελέσματα των ελληνικών εκλογών ήταν ένα τόσο δυνατό χαστούκι για τους κομμουνιστές που έκανε τα δόντια τους να κουνηθούν». Τελικά, όμως, οι εκλογές αποδείχτηκαν μια πύρρειος νίκη για τον Καραμανλή και την άρχουσα τάξη.
Η βία και η νοθεία δεν περιορίστηκε μόνο στην Αριστερά. Επληξε σκληρά και την Ενωση Κέντρου. Ιδιαίτερα στην ύπαιθρο πολλοί αριστεροί ψηφοφόροι είχαν θεωρήσει πιο ασφαλές να κατευθυνθούν προς την Ενωση Κέντρου για να καταψηφίσουν τον Καραμανλή. Βρέθηκαν και αυτοί στο στόχαστρο του κρατικού μηχανισμού και των παρακρατικών. Το αποτέλεσμα ήταν να ψαλιδιστούν άγρια τα ποσοστά της Ενωσης Κέντρου.
Γι’ αυτό ο Γ. Παπανδρέου δήλωσε αμέσως μετά τις εκλογές ότι δεν αναγνωρίζει τη νομιμότητά τους και κάλεσε στον «Ανένδοτο» αγώνα για την υπεράσπιση της δημοκρατίας. Τον Απρίλη του 1962, για παράδειγμα, η Ενωση Κέντρου κάλεσε διαδήλωση στην Αθήνα, την οποία απαγόρευσε η Αστυνομία. Ηταν η πρώτη φορά που η Αστυνομία απαγόρευε συγκέντρωση ενός «εθνικού» κόμματος. Και η πρώτη φορά που ένα τέτοιο κόμμα αγνόησε την απαγόρευση με αποτέλεσμα σκληρές οδομαχίες.
Αντί για σταθερότητα η άρχουσα τάξη βρέθηκε βυθισμένη στην πολιτική κρίση. Οι αγώνες της νεολαίας, των εργατών, πολιτικοποιήθηκαν σε ένα ορμητικό ποτάμι που το 1963 σάρωσε τον Καραμανλή από την κυβέρνηση.
Και δεν ήταν το τέλος. Τα «Ιουλιανά» του 1965 ήταν μια τεράστια κοινωνική και πολιτική έκρηξη, όπου το κίνημα έθεσε σε ευθεία αμφισβήτηση όλο το οικοδόμημα που εξασφάλιζε την κυριαρχία της άρχουσας τάξης από τον εμφύλιο και μετά.
Λέανδρος Mπόλαρης
