29-30 Απρίλη: Ongi Etorri Gernika 2017: Η Γκερνίκα άνοιξε την αγκαλιά της στους πρόσφυγες

 

Να μά­θου­με Βά­σκι­κα

«Ongi Etorri Errefuxiatuak» ση­μαί­νει στα Βά­σκι­κα «Καλώς ήρ­θα­τε πρό­σφυ­γες». Όταν το πρω­το­α­κού­σα­με το κα­λο­καί­ρι του 2016 από τις ακτι­βί­στριες και τους ακτι­βι­στές που ήρθαν με το «Κα­ρα­βά­νι προς την Ελ­λά­δα» (Caravana a Grecia), δυ­σκο­λευό­μα­σταν να το προ­φέ­ρου­με, γιατί τα βά­σκι­κα είναι στα αλή­θεια μια δύ­σκο­λη γλώσ­σα. Το ξα­να­α­κού­σα­με από την Μπέγο και τον Μικέλ τον χει­μώ­να του 2017, όταν ήρθαν στην Ελ­λά­δα για να συ­νο­δεύ­σουν πρό­σφυ­γες πίσω στη χώρα τους, πρό­σφυ­γες που επι­τέ­λους θα μπο­ρού­σαν να ζή­σουν με αξιο­πρέ­πεια. Ήταν τότε που οι δύο ακτι­βι­στές προ­χώ­ρη­σαν σε μια σπου­δαία πράξη πο­λι­τι­κής ανυ­πα­κο­ής.

Την επι­γρα­φή τη βλέ­πα­με σε συν­θή­μα­τα, κεί­με­να, αφί­σες και σε κά­ποιες ση­μαί­ες σε μπαλ­κό­νια, αλλά μόνο όταν περ­πα­τή­σα­με στους δρό­μους του Μπιλ­μπάο και της Γκερ­νί­κα και εί­δα­με στην πλειο­ψη­φία των μπαλ­κο­νιών την κί­τρι­νη ση­μαία με το σύν­θη­μα «Ongi Etorri Errefuxiatuak» και βρε­θή­κα­με ανά­με­σα σε 20.000 αν­θρώ­πους , βα­δί­ζο­ντας μαζί τους μέχρι την Γκερ­νί­κα, το χωριό που , πριν από 80 χρό­νια, βομ­βαρ­δί­στη­κε από τους φα­σί­στες, μόνο τότε μπο­ρέ­σα­με να νιώ­σου­με πόσο γε­μά­τη νόημα είναι η φράση «Ongi Etorri Errefuxiatuak» και πόσο οι Βά­σκοι πραγ­μα­τι­κά το εν­νο­ούν, όταν λένε «θέ­λου­με να κά­νου­με τη γη μας τόπο φι­λο­ξε­νί­ας και κα­τα­φύ­γιο για τους πρό­σφυ­γες».

Ένα από τα πρώτα πράγ­μα­τα που δια­πι­στώ­σα­με είναι ότι το κί­νη­μα έχει ήδη δη­μιουρ­γή­σει χώ­ρους φι­λο­ξε­νί­ας και έχει προ­τεί­νει στους δή­μους και την το­πι­κή κυ­βέρ­νη­ση μέτρα φι­λο­ξε­νί­ας και ου­σια­στι­κής στή­ρι­ξης για τους πρό­σφυ­γες που θα έρ­θουν στη Χώρα των Βά­σκων (ξε­νώ­νες, μα­θή­μα­τα ξένων γλωσ­σών, θέ­σεις ερ­γα­σί­ας). Δεν πρό­κει­ται λοι­πόν για μια απλή ευχή. Κα­νείς δεν σκέ­φτε­ται πως δεν υπάρ­χει εναλ­λα­κτι­κή. Η εναλ­λα­κτι­κή χτί­ζε­ται μέρα με τη μέρα στη Χώρα των Βά­σκων και, παρά τις δυ­σκο­λί­ες, γε­μί­ζει με εν­θου­σια­σμό τους αν­θρώ­πους που συμ­με­τέ­χουν σε αυτή τη συλ­λο­γι­κή προ­σπά­θεια που έχει πάρει τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά μα­ζι­κού και λαϊ­κού κι­νή­μα­τος. Πρό­κει­ται για ένα μή­νυ­μα που πρέ­πει να ακου­στεί δυ­να­τά μέχρι την Ελ­λά­δα. Ένας ολό­κλη­ρος λαός (που δεν χτυ­πή­θη­κε από την οι­κο­νο­μι­κή κρίση τόσο όσο οι υπό­λοι­ποι λαοί της Ευ­ρώ­πης) δη­λώ­νει ότι οι πρό­σφυ­γες είναι κα­λο­δε­χού­με­νοι στη χώρα του και το απο­δει­κνύ­ει με όλα τα δυ­να­τά μέσα.

Τι ακρι­βώς έγινε στη Χώρα των Βά­σκων;

Η πλατ­φόρ­μα «Ongi Etorri Errefuxiatuak», στην οποία συμ­με­τέ­χει το σύ­νο­λο των αντι­ρα­τσι­στι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων, της Αρι­στε­ράς, φε­μι­νι­στι­κών και οι­κο­λο­γι­κών ομά­δων, αλλά  και των πιο μα­χη­τι­κών συν­δι­κά­των, κατά τη διάρ­κεια αρ­κε­τών μηνών ορ­γά­νω­νε το δι­ή­με­ρο «Gernika 2017», ως υπεν­θύ­μι­ση και ως κά­λε­σμα αγώνα. Όπως ση­μειώ­νει το αρ­χι­κό κά­λε­σμα:   «Το 1937, η Gernika βομ­βαρ­δί­στη­κε βάρ­βα­ρα από τον φα­σι­σμό. Από τότε που ο Picasso ζω­γρά­φι­σε την “Guernica”, το χωριό αυτό έγινε ένα πα­γκό­σμιο σύμ­βο­λο της ει­ρή­νης. Το 2017, ογδό­ντα χρό­νια μετά, είναι ανά­γκη να δια­τη­ρή­σου­με τη μνήμη αυτή ζω­ντα­νή, λέ­γο­ντας τέρμα στη βαρ­βα­ρό­τη­τα που συ­νε­χί­ζε­ται σε άλλες Gernicas, από τις οποί­ες εκ­διώ­κο­νται εκα­τομ­μύ­ρια άν­θρω­ποι… θέ­λου­με να πάμε πέρα από την αν­θρω­πι­στι­κή βο­ή­θεια. Δεν μπο­ρού­με να επι­τρέ­ψου­με τα σύ­νο­ρά μας να γί­νο­νται χώροι κρά­τη­σης, απαν­θρω­ποί­η­σης και θα­νά­του για εκα­τομ­μύ­ρια αν­θρώ­πους. Αυτός είναι ο λόγος που διορ­γα­νώ­νου­με ένα γε­γο­νός στη Gernika, στις 29 και 30 Απρί­λη του 2017».

Σε αυτή τη με­γά­λη διορ­γά­νω­ση, στη δια­δή­λω­ση και στις συ­ζη­τή­σεις συμ­με­τεί­χα­με ο Κώ­στας Πα­πα­δό­που­λος, επι­κε­φα­λής της δη­μο­τι­κής πα­ρά­τα­ξης στη Νί­καια «Κό­ντρα στο Ρεύμα» και η Κα­τε­ρί­να Σερ­γί­δου, με στόχο να με­τα­φέ­ρου­με την ελ­λη­νι­κή εμπει­ρία του αντι­φα­σι­στι­κού και αντι­ρα­τσι­στι­κού κι­νή­μα­τος και να μι­λή­σου­με για τις κοι­νές μας εμπει­ρί­ες με τους πρό­σφυ­γες στις γει­το­νιές, στα σχο­λεία, στους προ­σφυ­γι­κούς κα­ταυ­λι­σμούς και στις αυ­το­ορ­γα­νω­μέ­νες κα­τα­λή­ψεις.

Δεν θα ήταν υπερ­βο­λή να πούμε ότι η «Γκερ­νί­κα 2017» έγρα­ψε ιστο­ρία. Μια ιστο­ρία που χωρίς αμ­φι­βο­λία , είναι και  δική μας.

Στο ίδιο το χωριό, όπου έγι­ναν οι εκ­δη­λώ­σεις, δεν υπήρ­χε μπαλ­κό­νι, μα­γα­ζί ή σχο­λείο που να μην είχε κρε­μα­σμέ­νη τη ση­μαία που κα­λω­σο­ρί­ζει τους πρό­σφυ­γες. Η ίδια η δια­δή­λω­ση ξε­πέ­ρα­σε κάθε προσ­δο­κία. Όσο για τους διορ­γα­νω­τές, αυτοί ήταν εκα­το­ντά­δες. Ήταν προ­φα­νές από τον εν­θου­σια­σμό, τη μα­ζι­κό­τη­τα και την ευ­ρη­μα­τι­κό­τη­τα ότι ο τρό­πος με τον οποίο ορ­γα­νώ­θη­κε η ίδια η κι­νη­το­ποί­η­ση δεν ήταν κα­θό­λου τυ­πι­κός. Η ιδέα των εκα­το­ντά­δων αγω­νι­στών-τριών συ­να­ντή­θη­κε με τη λαϊκή επι­θυ­μία των κα­τοί­κων του χω­ριού, αλλά και των με­γά­λων πό­λε­ων της Χώρας των Βά­σκων, που ξε­κί­νη­σαν από δια­φο­ρε­τι­κά ση­μεία σε μπλοκ, φτά­νο­ντας μέχρι τον τόπο του βομ­βαρ­δι­σμού.

Ογδό­ντα χρό­νια μετά, η μνήμη απο­δεί­χτη­κε το πιο αν­θε­κτι­κό υλικό, ικανή να κι­νη­το­ποι­ή­σει για ένα θέμα φαι­νο­με­νι­κά τόσο μα­κρι­νό για τους Βά­σκους. Η ίδια η δια­δή­λω­ση είναι δύ­σκο­λο να πε­ρι­γρα­φεί με λόγια. Η ει­κό­να πά­ντως της 90χρο­νης, που έζησε τον βομ­βαρ­δι­σμό του 1937, και μόνη πάνω στη σκηνή έδινε το λόγο στις ομι­λή­τριες και τους ομι­λη­τές, το κο­ρί­τσι από τη Ρο­ζά­βα και ο πυ­ρο­σβέ­στης που αρ­νή­θη­κε να κου­βα­λή­σει τον πο­λε­μι­κό εξο­πλι­σμό από το λι­μά­νι, και οι δύο βρί­σκο­νταν στην πρώτη γραμ­μή της δια­δή­λω­σης, θα μας συ­νο­δεύ­ει για πάντα.

Ακο­λου­θεί ένα μικρό από­σπα­σμα που αναρ­τή­σα­με στο facebook λίγο μετά τη δια­δή­λω­ση:

«Περ­πα­τή­σα­με χι­λιό­με­τρα, χι­λιά­δες άν­θρω­ποι, με τα­μπούρ­λα, τύ­μπα­να και κρα­τώ­ντας κόκ­κι­να με­γά­λα δά­κρυα, σαν αυτά της Γκερ­νί­κα. Οι γυ­ναί­κες πα­ντού με τη ση­μαία “Ongi Etorri” και τα μωβ πε­ρι­βρα­χιό­νια. Σή­με­ρα δια­δή­λω­σε ο λαός ως σώμα, με τους πρό­σφυ­γες από όλα τα μέρη του κό­σμου στην πρώτη γραμ­μή. Πριν μπού­με στο χωριό, δη­λα­δή τη Γκερ­νί­κα, με­τα­φέρ­θη­κε το μή­νυ­μα από στόμα σε στόμα. Μπαί­νου­με σε ιερή γη, εδώ κά­πο­τε οι φα­σί­στες βομ­βάρ­δι­σαν το χωριό. Μέ­νου­με σιω­πη­λοί, περ­πα­τώ­ντας αυτό το τε­λευ­ταίο χι­λιό­με­τρο. Καθώς μπαί­νου­με, πολ­λοί χει­ρο­κρο­τούν, αλλά γρή­γο­ρα η σιωπή με­τα­δί­δε­ται. Το χωριό στα­μα­τά­ει και κοι­τά­ει την πο­ρεία σιω­πη­λό με το κε­φά­λι ψηλά. Στο δρόμο μας συ­να­ντά­με τρία βιο­λιά ένα κάθε μισό μέτρο. Μέσα στη σιωπή ακού­γε­ται μόνο το βιολί. Στα πα­γκά­κια κά­θο­νται για­γιά­δες λου­σμέ­νες στον ήλιο και μας χαι­ρε­τούν βουβά και δίπλα τους αγό­ρια και κο­ρί­τσια που κρα­τά­νε πα­τί­νια και ση­μαί­ες. Κου­βα­λώ κι εγώ ένα κόκ­κι­νο δάκρυ και τα χέρια μου δεν πο­νά­νε κα­θό­λου. Η δια­δή­λω­ση δεν ήταν μια τυ­πι­κή δια­δι­κα­σία, αλλά μια τε­λε­τή, όπου συμ­με­τεί­χα­με αλη­θι­νά ως ένα σώμα. Φτά­νου­με στην πλα­τεία, που συ­νε­χί­ζει να είναι σιω­πη­λή και γε­μά­τη. Στη σκηνή ανε­βαί­νει μια για­γιά που έζησε τον βομ­βαρ­δι­σμό της Γκερ­νί­κα. Κα­λω­σο­ρί­ζει τους πρό­σφυ­γες και λέει πως δεν θα ξε­χά­σει ποτέ. Το λέει πε­ρή­φα­να. Ένας ένας ανε­βαί­νουν οι πρό­σφυ­γες και λένε τις ιστο­ρί­ες τους. Αυτές θα τις πούμε μια άλλη φορά. Ένας νε­α­ρός σα­χρά­ουι της χα­ρί­ζει ένα μα­ντή­λι κι εγώ τη φα­ντά­ζο­μαι κο­ρι­τσά­κι. Η Μπέγο μου λέει συ­νε­χώς πως χρειά­ζε­ται να νιώ­θου­με αυτό που κά­νου­με “la emoción” και χα­μο­γε­λά».

Συ­ζη­τή­σεις

Στις συ­ζη­τή­σεις συμ­με­τεί­χαν άν­θρω­ποι από την Ισπα­νία, τη Γαλ­λία, την Ελ­λά­δα και την ίδια τη χώρα των Βά­σκων: προ­σω­πι­κό­τη­τες, πα­νε­πι­στη­μια­κοί, δια­νο­ού­με­νοι όπως ο Αρ­κά­ντι Όλι­βερς και η Λέιλα Να­σα­γουά­τι, αλλά και άν­θρω­ποι που έχουν ήδη φι­λο­ξε­νή­σει πρό­σφυ­γες στα σπί­τια τους, καθώς και αγω­νι­στές γνω­στοί σε μας όπως η Μπέγο και ο Μικέλ. Οι συ­ζη­τή­σεις δεν στέ­κο­νταν στην αν­θρω­πι­στι­κή πλευ­ρά του ζη­τή­μα­τος. Έθε­ταν ερω­τή­μα­τα και κα­τέ­θε­ταν εμπει­ρί­ες. «Πώς θα με­τα­σχη­μα­τί­σου­με τα αι­σθή­μα­τα φι­λαν­θρω­πί­ας σε πρά­ξεις αντί­στα­σης και ανυ­πα­κο­ής, δη­μιουρ­γώ­ντας μια νέα φι­λο­σο­φία πο­λι­τι­κής ανυ­πα­κο­ής;». «Πώς μπο­ρού­με να χτί­σου­με διαύ­λους επι­κοι­νω­νί­ας με τους αν­θρώ­πους που αγω­νί­ζο­νται στις χώρες της Μέσης Ανα­το­λής;». «Πώς θα συ­μπε­ρι­λά­βου­με τους πρό­σφυ­γες στους αγώ­νες μας;».

Κατά τη διάρ­κεια των συ­ζη­τή­σε­ων προ­βλή­θη­καν τα βι­ντε­ο­σκο­πη­μέ­να μη­νύ­μα­τα αλ­λη­λεγ­γύ­ης από το City Plaza και την Κί­νη­ση «Απε­λά­στε το Ρα­τσι­σμό», ενώ οι ει­κό­νες των παι­διών που έμπαι­ναν στα σχο­λεία της Νί­καιας με τους ερ­γα­ζό­με­νους του δήμου να τα κρα­τούν από το χέρι, έγι­ναν απο­δε­κτές με εν­θου­σια­σμό και συ­γκί­νη­ση. Χα­μό­γε­λα στην αί­θου­σα προ­κά­λε­σε και το δώρο του Μι­χά­λη Κου­ντού­ρη στη διορ­γά­νω­ση, ένα αυ­θε­ντι­κό σκί­τσο από την έκ­θε­ση Made in Europe.

Γιατί στη Χώρα των Βά­σκων;

Η Χώρα των Βά­σκων (Εuskal Ηerria), λόγω του ισχυ­ρού κι­νή­μα­τος ανε­ξαρ­τη­σί­ας και της αντί­στα­σης που υπήρ­χε ιδιαί­τε­ρα κατά την πε­ρί­ο­δο του Φραν­κι­σμού, αλλά και λόγω της κα­τα­στο­λής που υπέ­στη το σύ­νο­λο της Αρι­στε­ράς ,  υπήρ­ξε ανέ­κα­θεν τόπος αντί­στα­σης και ανυ­πα­κο­ής. Το μέρος εκεί­νο του κι­νή­μα­τος που απο­φά­σι­σε να δρά­σει με μα­ζι­κούς όρους, υπε­ρα­σπί­ζο­ντας τόσο την ανε­ξαρ­τη­σία όσο και τη συ­νο­λι­κή απε­λευ­θέ­ρω­ση και κοι­νω­νι­κή χει­ρα­φέ­τη­ση, έχει βα­θιές ρίζες στη βά­σκι­κη κοι­νω­νία και συ­σπει­ρώ­νε­ται κυ­ρί­ως γύρω από τις πο­λι­τι­κές δυ­νά­μεις Bildu και Podemos.

Φυ­σι­κά το ίδιο το ξέ­σπα­σμα της κρί­σης στο Ισπα­νι­κό Κρά­τος, καθώς και του κι­νή­μα­τος 15Μ το 2011, επη­ρέ­α­σαν και το κί­νη­μα στη Χώρα των Βά­σκων που συ­γκρό­τη­σε τις δικές του συ­νε­λεύ­σεις και δια­δι­κα­σί­ες, συμ­με­τέ­χο­ντας στον γε­νι­κό­τε­ρο ξε­ση­κω­μό. Νέοι και νέες αγω­νί­στριες συ­να­ντή­θη­καν με τους πα­λαιό­τε­ρους στα κι­νή­μα­τα πο­λι­τι­κής ανυ­πα­κο­ής για τον φε­μι­νι­σμό, την οι­κο­λο­γία, το ρα­τσι­σμό και τα ερ­γα­σια­κά δι­καιώ­μα­τα. Αυτό το αν­θρώ­πι­νο υλικό διεκ­δι­κού­σε και διεκ­δι­κεί μια ανε­ξαρ­τη­σία της Χώρας των Βά­σκων με ρι­ζο­σπα­στι­κά και αρι­στε­ρά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Μετά τη μα­ζι­κή εί­σο­δο προ­σφύ­γων στην Ελ­λά­δα και το ξέ­σπα­σμα του πο­λέ­μου, ένας με­γά­λος αριθ­μός Ισπα­νών, αλλά και Βά­σκων κι­νη­το­ποι­ή­θη­κε προ­σφέ­ρο­ντας εθε­λο­ντι­κή βο­ή­θεια. Αυτό ακρι­βώς το και­νού­ριο ξέ­σπα­σμα ήταν που έδωσε την ώθηση στα κι­νή­μα­τα ανυ­πα­κο­ής να σχη­μα­τί­σουν την πλατ­φόρ­μα «Ongi Etorri» και να ορ­γα­νώ­σουν την έμπρα­κτη συ­μπα­ρά­στα­σή τους στους πρό­σφυ­γες, κα­τορ­θώ­νο­ντας το σύν­θη­μα «Ongi Etorri Errefuxiatuak» να γίνει ηγε­μο­νι­κό στους κόλ­πους της βά­σκι­κης κοι­νω­νί­ας και να με­τα­τρα­πεί σε ηγε­μο­νι­κή πρα­κτι­κή.

Βα­σι­κό συ­στα­τι­κό της επι­τυ­χί­ας του κι­νή­μα­τος είναι  η πλα­τιά ενό­τη­τα και η με­γά­λη γκάμα δρά­σε­ων, που συ­σπει­ρώ­νουν  τον κόσμο γύρω από ένα σύν­θη­μα, όπου τα βή­μα­τα για την υλο­ποί­η­σή του είναι σε όλες και όλους γνω­στά και απο­φα­σί­ζο­νται από κοι­νού. Από αυτή την επι­χεί­ρη­ση αλ­λη­λεγ­γύ­ης δεν έλει­πε κα­νείς, αντί­θε­τα όλοι είχαν έναν μικρό ή με­γα­λύ­τε­ρο ρόλο.

Επό­με­νος σταθ­μός είναι το κα­ρα­βά­νι στη Με­λί­για  που ξε­κι­νά­ει το τα­ξί­δι του σε λί­γους μήνες. Το μυαλό μας και η καρ­διά μας θα είναι μό­νι­μα στραμ­μέ­να στην κο­ντι­νή μας Χώρα των Βά­σκων.