Το έργο του Spielberg «Schindler’s List» το 1993 ήταν το σημείο καμπής που προσδιόρισε ένα νέο κινηματογραφικό είδος. Με κεντρικό πρωταγωνιστή τον ηθικό μη-Εβραίο Oskar Schindler, σήμανε μία νέα προσέγγιση στην δημιουργία ταινιών, ένα νέο τρόπο παρουσίασης των κτηνωδιών που πραγματοποιήθηκαν στην κατεχόμενη από τους Ναζί Ευρώπη κατά την διάρκεια του Ολοκαυτώματος, που μπορούσε τελικά να κατευνάσει το κοινό.

Ωστόσο, από την κυκλοφορία του, η επιθυμία για τα «φίλμ ολοκαυτώματος» από το κοινό και τους παραγωγούς, οδήγησε σε ανησυχίες για τον αντίκτυπο τους σε μας και για το επιδιωκόμενο μήνυμά τους. Κατά καιρούς μπορεί να ειδωθούν ως ταινίες εκμετάλλευσης ή ακόμα ότι ρισκάρουν την απο-ευαισθητοποίηση του νεότερου κοινού στα γεγονότα που συνέβησαν.

Αν χρειάζεται ο κόσμος ακόμα μία ταινία για το Ολοκαύτωμα είναι κάτι που πρέπει να ρωτηθεί. Σε απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι ότι όσο υπάρχουν ακόμα επιζώντες του Ολοκαυτώματος, είμαστε υποχρεωμένοι να ακούμε.

Έτσι ήταν και με την περίπτωση του βιβλίου του Robert Marshall «Στους υπονόμους του Lvov» που εκδόθηκε το 1991. Βασισμένο στα απομνημονεύματα ενός επιζώντα του Ολοκαυτώματος, την Krystyna Chiger, αναπολεί πως η Chiger – παιδί τότε – μαζί με μία χούφτα Εβραίους, απέφυγαν τον εντοπισμό από τους Ναζί για 14 μήνες ζώντας στους υπονόμους της Πολωνικής πόλης του Lvov, καθώς οι Ναζί πραγματοποιούσαν την εκκαθάριση του γκέτο από πάνω.

Ο Leopold Socha, ένας Πολωνός καθολικός, εργάτης στους υπόνομους, τους βοηθά στον αγώνα για επιβίωση χρησιμοποιώντας τις γνώσεις του για το σύστημα υπονόμων του Lvov για να περιθάλψει την Chiger και τους άλλους. Ο Socha, ένας αντιφατικός χαρακτήρας -ένας αντι-σημίτης με βάση τις παρέες που διατηρεί- τράβηξε την προσοχή της σκηνοθέτη Agnieszka Holland όταν επέλεξε να φέρει το βιβλίο στην μεγάλη οθόνη με το «In Darkness» (Μέσα Στο Σκοτάδι), και η ταινία της είναι τόσο η ιστορία του όσο κανενός άλλου.

Το να περιγράψεις τον Socha (Robert Wieckiewicz) ως «μικροαπατεώνα», παρ’ όλο που είναι ακριβές εννοιολογικά, πιθανότατα τον υποτιμά λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις περιστάσεις. Περισσότερο κατάλληλο θα ήταν το «οπορτουνιστής» -όπως είναι αληθές για πολλούς άλλους σαν και αυτόν εκείνους τους καιρούς. Αναζητώντας μέσα στα χαλάσματα για οτιδήποτε μπορούσε να περισωθεί και πουληθεί, στην καλύτερη περίπτωση ληστεύοντας για να ταΐσει την οικογένειά του, ο Socha δεν θα αργήσει να χρησιμοποιήσει τις γνώσεις του για το υπόγειο Lvov ώστε να εκμεταλλευτεί τον Εβραϊκό πληθυσμό. Τον πληρώνουν, τους προσφέρει ένα καταφύγιο μέσα στην βρωμιά και την αθλιότητα.

Η ταινία, όπως ήταν αναμενόμενο, αναφέρεται στην επιβίωση και τις υποχωρήσεις που πρέπει να κάνουν εκτός των δικών τους ηθικών ορίων. Το να αδράξεις την ευκαιρία σημαίνει εδώ το να επιβιώσεις.

Αυτό που κάνει αυτήν την ταινία τόσο σημαντική, δεν είναι τόσο το θέμα ή ούτε καν η γραμμική σειρά των γεγονότων που καλύπτει – Στην ουσία, στο μεγαλύτερο μέρος, βλέπουμε μόνο τα επακόλουθα των γεγονότων που συνέβησαν από πάνω – Αυτό που είναι σημαντικό στην ταινία είναι η εξερεύνηση της ανθρώπινης κατάστασης υπό την απειλή της βίας. Διηγείται μία ιστορία επιβίωσης, όχι μόνο με την έννοια της εξεύρεσης των απολύτως αναγκαίων για επιβίωση, αλλά επίσης για το πως ανταπεξερχόμαστε όταν η ανθρωπιά γύρω μας έχει εξαφανιστεί.

Όταν παύουμε να υπάρχουμε, πως επιβιώνουμε;

Η Holland συνεχώς εξερευνά αυτά τα θέματα κατά την διάρκεια της ταινίας και ένα εύστοχο παράδειγμα είναι οι πολλές και απίθανες σεξουαλικές συνευρέσεις που συμβαίνουν υπογείως, μεταξύ των Εβραίων. Η Holland δεν αποφεύγει να μας τις δείξει, κάνοντας μας να καταλάβουμε ότι η ανθρωπιά υπήρξε ακόμα και εκεί, στο πιο απίθανο περιβάλλον, ενώ επίσης επικρίνει τον κυνισμό κάποιων που αποκαλούν τα «φιλμ ολοκαυτώματος» ως ηδονοβλεπτική εμπειρία – Πιθανόν.

Αλλά αυτό δεν έρχεται χωρίς τις συνέπειές του – σχέσεις καταρρέουν, μία απρόσμενη εγκυμοσύνη συμβαίνει, οδηγώντας στην ασύλληπτη γέννα ενός παιδιού μέσα στην βρώμα και την αθλιότητα κάτω από το έδαφος – η ζωή συνεχίζει να προχωρά ενάντια στις πιθανότητες, κάποιος θα θεωρούσε.

Αντίθετα με πολλές ταινίες αυτού του τύπου, δεν υπάρχουν συμπονετικοί χαρακτήρες και είναι κατόρθωμα της Holland ότι απέφυγε ολοκληρωτικά τον δρόμο του «Spielberg». Οι Εβραίοι της δεν είναι άνευ πταισμάτων. Κατά περιπτώσεις αχάριστοι – όπως για παράδειγμα ο Mundek (Benno Fürmann)- όλοι είναι αδύναμοι, κάποιοι αμελούν τους δικούς τους, κάποιοι ακόμα και μισογύνηδες – Πάρτε για παράδειγμα τον άντρα που παρατάει την σύζυγο και τα παιδιά του στο έλεος των Ναζί, για να αναζητήσει παρηγοριά κάτω από το έδαφος με την ερωμένη του. Θα διακινδύνευες την ζωή σου για να σώσεις αυτούς τους ανθρώπους, μας ρωτάει η Holland. Και πάλι, πρέπει να γίνουν υποχωρήσεις λόγω καταστάσεων. Αλλά είναι μια γενναία απόφαση της Holland να δείξει το φως και την σκιά και να θέσει αυτές τις ερωτήσεις σε μας.

Αυτή είναι μία τολμηρή κίνηση και κάνει τον πρωταγωνιστή Leopold Socha πολύ πιο ενδιαφέρων. Πράγματι, γιατί παίρνει το ρίσκο για κάτι φαινομενικά τόσο λίγο; «Αυτοί είναι οι Εβραίοι μου! Αυτή είναι η δουλειά μου!» διακηρύσσει.

Στα κίνητρα του Socha είναι που αφηνόμαστε στα πιο αναπάντητα ερωτήματα. Για κάποιους, αυτό μπορεί να φανεί ως ευκαιρία να βρουν ψόγο στην ταινία. Ο Leopold Socha δεν είναι ο Oskar Schindler και η Holland τον ζωγραφίζει, μαζί με όλους τους χαρακτήρες, με μια παλέτα του γκρι, σε αντίθεση με το μαυρόασπρο του Spielberg. Ωστόσο, οι αντιφατικοί και διφορούμενοι χαρακτήρες είναι που κάνουν μια ταινία περισσότερο ενδιαφέρουσα. Και καθώς τα Εβραϊκά χρήματα, το κίνητρο του Socha, τελειώνουν κατά την διάρκεια των 14 μηνών, σύντομα αυτός κινητοποιείται από κάτι άλλο – κάτι πολύ μεγαλύτερο.

«Ο Θεός θα τιμωρήσει τους άπληστους» λέγεται στην ταινία.

Δεν χρειάζεται να ειπωθεί ότι το 1978 ο Leopold Socha τιμήθηκε μετά τον θάνατό στην Πολωνία ως ένας Ενάρετος Ανάμεσα στο Έθνος για τις πράξεις του στον πόλεμο.

Το «Μέσα στο Σκοτάδι» είναι μια ολοκληρωμένη κινηματογραφική ταινία. Χρησιμοποιώντας περιορισμένο φως και χώρο, δημιουργεί μία ατμόσφαιρα απαράμιλλης απειλής και φόβου. Πρέπει να αναγνωριστεί και ο Διευθυντής Φωτογραφίας, Jola Dylewska, για το πως αυτό κατορθώθηκε. Οι σκοτεινές γωνίες των υπονόμων παίρνουν την δική τους ζωή και αντιδρούν τόσο στα γεγονότα όσο και στους κατοίκους τους.

Το να πεις ότι ο υπόνομος δρα ως παρομοίωση θα ήταν λίγο. Το να πεις ότι η ταινία δεν είναι οδυνηρή θα ήταν ψέμα. Απέχει από την άνετη θέαση αλλά είναι τελικά μία πολύ ικανοποιητική ταινία και ένα επάξιο φαβορί για το Βραβείο Ακαδημίας για Καλύτερη Ξένη Ταινία του 2011.

Πηγη:http://staticmass.net/world/in-darkness-dvd-2011-review/