Η 8 Μάρτη δεν είναι γιορτή

Το 1910 η Γερ­μα­νί­δα σο­σια­λί­στρια Κλάρα Tσέτ­κιν, διε­θνής αγω­νι­στι­κή φυ­σιο­γνω­μία του ερ­γα­τι­κού και γυ­ναι­κεί­ου κι­νή­μα­τος, για να τι­μή­σει τους με­γα­λειώ­δεις αγώ­νες των γυ­ναι­κών ερ­γα­τριών της Νέας Υόρ­κης και να πο­λι­τι­κο­ποι­ή­σει πα­ρα­πέ­ρα τους στό­χους του γυ­ναι­κεί­ου κι­νή­μα­τος, πρό­τει­νε στη Δεύ­τε­ρη Διε­θνή Διά­σκε­ψη Σο­σια­λι­στριών στην Κο­πεγ­χά­γη της Δα­νί­ας να κα­θιε­ρω­θεί η 8 του Mάρτη ως πα­γκό­σμια μέρα της γυ­ναί­κας. Η πρό­τα­ση έγινε δεκτή. 
 

Είχαν προη­γη­θεί: Στις 8 του Mάρτη του 1857 στη Νέα Υόρκη των HΠA οι γυ­ναί­κες που δού­λευαν στα ερ­γο­στά­σια υφα­ντουρ­γί­ας και ιμα­τι­σμού ξε­ση­κώ­θη­καν.   Έκα­ναν την πρώτη κα­τα­γε­γραμ­μέ­νη στην ιστο­ρία απερ­γία γυ­ναι­κών ερ­γα­ζο­μέ­νων,  δια­δή­λω­σαν  για τη μεί­ω­ση των ωρών ερ­γα­σί­ας σε 10 ώρες (μέχρι τότε ήταν 16), για ίσα με­ρο­κά­μα­τα με τους άν­δρες και για αν­θρώ­πι­νες συν­θή­κες δου­λειάς και ζωής. H συ­γκέ­ντρω­ση και δια­δή­λω­ση τότε πνί­γη­κε στο αίμα. Δύο χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, πάλι το Mάρτη, ξανά οι «ερ­γά­τριες ρού­χων» ορ­γά­νω­σαν την πρώτη ερ­γα­τι­κή ένωση προ­σπα­θώ­ντας να προ­στα­τεύ­σουν τους εαυ­τούς τους και να κερ­δί­σουν με­ρι­κά βα­σι­κά δι­καιώ­μα­τα στο χώρο ερ­γα­σί­ας τους.

Στις 22 Νο­έμ­βρη 1909, στη Νέα Υόρκη, μετά από 11 εβδο­μά­δες απερ­γιών  πε­ριο­ρι­σμέ­νων σε συ­γκε­κρι­μέ­νες βιο­τε­χνί­ες , χι­λιά­δες ερ­γά­τες και ερ­γά­τριες υφα­ντουρ­γί­ας συ­γκε­ντρώ­θη­καν στο Cooper Union, για να απο­φα­σί­σουν αν θα κλι­μα­κώ­σουν τις κι­νη­το­ποι­ή­σεις. Καθώς οι συν­δι­κα­λι­στές ηγέ­τες, άντρες στην πλειο­ψη­φία τους, εφι­στούν την προ­σο­χή στους κιν­δύ­νους που εγκυ­μο­νεί η κή­ρυ­ξη γε­νι­κής απερ­γί­ας, ανε­βαί­νει στο βήμα η νεαρή ερ­γά­τρια Κλάρα Λέμ­λικ, υπο­βα­στα­ζό­με­νη. Μόλις είχε βγει από το νο­σο­κο­μείο όπου νο­ση­λεύ­τη­κε μετά τον ξυ­λο­δαρ­μό της από τρα­μπού­κους κατά τη διάρ­κεια πι­κε­το­φο­ρί­ας (ενώ είχε συλ­λη­φθεί 17 φορές στο διά­στη­μα της απερ­γί­ας). Τα λόγια της με­τα­φρά­ζο­νταν ταυ­τό­χρο­να στα αγ­γλι­κά και τα ιτα­λι­κά από τα γί­ντις, ξε­ση­κώ­νο­ντας τον εν­θου­σια­σμό των ερ­γα­τριών: «Άκου­σα όλους τους ομι­λη­τές και δεν δια­θέ­τω πια άλλη υπο­μο­νή. Είμαι ερ­γά­τρια, μια από όλες αυτές που απερ­γούν ενά­ντια στις αφό­ρη­τες συν­θή­κες. Κου­ρά­στη­κα να ακούω τους ομι­λη­τές να μι­λούν με γε­νι­κό­τη­τες. Εδώ ήρ­θα­με να απο­φα­σί­σου­με αν θα κα­τέ­βου­με σε απερ­γία ή όχι. Εγώ προ­τεί­νω να κα­τέ­βου­με σε γε­νι­κή απερ­γία – τώρα!» Τα λόγια της ξε­σή­κω­σαν τον εν­θου­σια­σμό των γυ­ναι­κών που ψή­φι­σαν υπέρ της απερ­γί­ας και βγή­καν στο δρόμο –σε σύ­γκρου­ση με την αστυ­νο­μία, τους δι­κα­στές, τους ερ­γο­δό­τες, αλλά συχνά, και τις ίδιες τις οι­κο­γέ­νειές τους. Ήταν από μία από τις σκλη­ρό­τε­ρες απερ­γί­ες γυ­ναι­κών, η γνω­στή σαν «εξέ­γερ­ση των 20.000» ερ­γα­τριών στις βιο­τε­χνί­ες ιμα­τι­σμού της Νέας Υόρ­κης που δι­ήρ­κη­σε από το Νο­έμ­βρη του 1909 ως το Φλε­βά­ρη του 1910. Μια ηρω­ι­κή απερ­γία που κλι­μα­κώ­θη­κε εντάσ­σο­ντας και χι­λιά­δες ερ­γά­τες της υφα­ντουρ­γί­ας και έγινε γε­νι­κή απερ­γία στον κλάδο.

Στην Ελ­λά­δα, η πρώτη απερ­γία ερ­γα­τριών έγινε στις 13 Απρί­λη 1892 από τις υφά­ντριες του ερ­γο­στα­σί­ου Αδελ­φών Ρε­τσί­να, στο Πει­ραιά. Από τότε και στα επό­με­να χρό­νια οι ερ­γα­ζό­με­νες γυ­ναί­κες πήραν μέρος σε πολ­λές κι­νη­το­ποι­ή­σεις και έδω­σαν και θύ­μα­τα στον αγώνα για τα ερ­γα­σια­κά δι­καιώ­μα­τα, αλλά και για την ισο­τι­μία των γυ­ναι­κών. Πχ. το 1924 στην με­γά­λη απερ­γία των κα­πνερ­γα­τών της Κα­βά­λας, σκο­τώ­θη­κε η κα­πνερ­γά­τρια Μαρία Χου­σιά­δου. Το 1926 στην απερ­γία στο ερ­γο­στά­σιο ΠΑ­ΠΑ­ΣΤΡΑ­ΤΟΣ στο Αγρί­νιο, στην ομάδα πε­ρι­φρού­ρη­σης της απερ­γί­ας ήταν και η ερ­γά­τρια Βα­σι­λι­κή Γε­ωρ­γα­ντέ­λη (6 μηνών έγκυος), η οποία σκο­τώ­θη­κε στις 8 Αυ­γού­στου 1926 από πυρά της αστυ­νο­μί­ας κατά τη διάρ­κεια πο­ρεί­ας των απερ­γών.

Από τότε, η 8 Μάρτη έγινε μέρα για να τι­μού­με τους αγώ­νες των γυ­ναι­κών στο πα­ρελ­θόν, και να συ­νε­χί­ζου­με την πάλη μας σή­με­ρα. Και σαν τέ­τοια «γιορ­τά­ζε­ται»:με δια­δη­λώ­σεις, εκ­δη­λώ­σεις και πο­ρεί­ες σε όλες τις χώρες του κό­σμου.

Αξί­ζει να θυ­μί­ζου­με, ότι ο πρώ­τος πραγ­μα­τι­κός γιορ­τα­σμός της μέρας της Γυ­ναί­κας έγινε το 1917 στη Pωσία, όταν οι δια­δη­λώ­σεις των γυ­ναι­κών ση­μα­το­δό­τη­σαν την επα­νά­στα­ση του Φλε­βά­ρη. Εκεί­νη τη μέρα, στις 8 του Mάρτη (23 Φλε­βά­ρη με το παλιό ημε­ρο­λό­γιο), οι γυ­ναί­κες της Πε­τρού­πο­λης κα­τέ­βη­καν σε απερ­γία στις βιο­τε­χνί­ες της κλω­στο­ϋ­φα­ντουρ­γί­ας, διεκ­δι­κώ­ντας «ψωμί και ει­ρή­νη» και βελ­τί­ω­ση της ζωής των γυ­ναι­κών.

H Οκτω­βρια­νή Επα­νά­στα­ση με­ρι­κούς μήνες μετά «άνοι­ξε» μια νέα εποχή για τις γυ­ναί­κες: με­τα­ξύ άλλων κα­θιε­ρώ­θη­κε νο­μι­κά η ισό­τη­τα αν­δρών και γυ­ναι­κών (και ο ίσος μι­σθός για ίση ερ­γα­σία), το δι­καί­ω­μα να εκλέ­γουν ΚΑΙ να εκλέ­γο­νται,κα­ταρ­γή­θη­κε η πα­τρι­κή και αν­δρι­κή εξου­σία, ανα­γνω­ρί­στη­κε το αυ­τό­μα­το δια­ζύ­γιο, οι εκτρώ­σεις έγι­ναν ελεύ­θε­ρες και δω­ρε­άν, η πα­ρο­χή αντι­σύλ­λη­ψης ήταν δω­ρε­άν. Ταυ­τό­χρο­να απο­ποι­νι­κο­ποι­ή­θη­κε η ομο­φυ­λο­φι­λία όπως και κάθε σε­ξουα­λι­κή προ­τί­μη­ση ή πρα­κτι­κή –«εφό­σον δεν βλά­πτο­νταν κα­νέ­νας». Ορ­γα­νώ­θη­καν κοι­νο­τι­κά εστια­τό­ρια, παι­δι­κοί σταθ­μοί, πλυ­ντή­ρια για να μειω­θεί η εξάρ­τη­ση των γυ­ναι­κών από τις «οι­κο­γε­νεια­κές δου­λειές» που τις κα­θη­λώ­νουν στο σπίτι. Μέσα σε μήνες πάρ­θη­καν μέτρα και ανα­γνω­ρί­στη­καν δι­καιώ­μα­τα και αι­τή­μα­τα, που για δε­κά­δες χρό­νια ο κα­πι­τα­λι­σμός αρ­νεί­ται –ακόμα και σή­με­ρα- στις γυ­ναί­κες. Αυτές οι κα­τα­κτή­σεις έδι­ναν τη δυ­να­τό­τη­τα στη γυ­ναί­κα της ερ­γα­τι­κής τάξης να απο­βά­λει τα βάρη του νοι­κο­κυ­ριού και να «μπο­ρεί να κυ­βερ­νά» μέσα από τη συμ­με­το­χή της στα σο­βιέτ. Αυτό άλ­λα­ξε τα μέχρι τότε δε­δο­μέ­να για το κί­νη­μα των γυ­ναι­κών. Tο ζή­τη­μα πια για τις γυ­ναί­κες δεν ήταν η κα­τά­κτη­ση της ψήφου σε μια αστι­κή κοι­νω­νία, αλλά ήταν η απε­λευ­θέ­ρω­σή τους σε μια νέα κοι­νω­νία χωρίς κα­τα­πί­ε­ση. Όμως, η αντε­πα­νά­στα­ση και η πλήρη επι­κρά­τη­ση του στα­λι­νι­σμού στη δε­κα­ε­τία του ’30 αντέ­στρε­ψε και πήρε πίσω τις πε­ρισ­σό­τε­ρες από τις κα­τα­κτή­σεις των γυ­ναι­κών (όπως και όλων των άλλων).

Σή­με­ρα, που δε­χό­μα­στε μια ολό­πλευ­ρη επί­θε­ση σε όλα μας τα δια­καιώ­μα­τα και τις κα­τα­κτή­σεις, που αμ­φι­σβη­τού­νται όλα όσα με αγώ­νες δε­κα­ε­τιών κα­τα­φέ­ρα­με, είναι καλό να θυ­μό­μα­στε από που ερ­χό­μα­στε…Η ιστο­ρία μας μπο­ρεί να γίνει οδη­γός αντί­στα­σης και ανα­τρο­πής για το σή­με­ρα.