Εκατό χρόνια από τη ρωσική επανάσταση και την αποκήρυξη των χρεών – Έκτη από έξι συνέχειες

Στη γε­νι­κή συ­νέ­λευ­ση, ο Λόυντ Τζωρτζ έδωσε μια απά­ντη­ση που έλεγε πολλά: 

«Η Ρωσία μπο­ρεί να λάβει άφθο­νη βο­ή­θεια, αλλά αν θέλει να την λάβει, δεν πρέ­πει να ενερ­γεί με αυτόν τον τρόπο και να μοιά­ζει κατά κά­ποιον τρόπο να το κάνει επί­τη­δες και να προ­κα­λεί και να προ­σβάλ­λει τα αι­σθή­μα­τα, ονο­μά­στε τα προ­κα­τα­λή­ψεις, τα αι­σθή­μα­τα της με­γά­λης πλειο­ψη­φί­ας των αν­θρώ­πων (…)

Μί­λη­σα για προ­κα­τα­λή­ψεις. Θα σας ανα­φέ­ρω δυο-τρία, αφού στρα­πα­τσα­ρί­στη­καν στο μνη­μό­νιό σας της 11ης Μαΐου. Στην δυ­τι­κή Ευ­ρώ­πη, όταν κά­ποιος πουλά εμπο­ρεύ­μα­τα σε κά­ποιον άλλον, έχει μια πα­ρά­ξε­νη προ­κα­τά­λη­ψη: θέλει να πλη­ρω­θεί. Μια άλλη προ­κα­τά­λη­ψη είναι αυτή: αν κά­ποιος δα­νεί­ζει χρή­μα­τα στον γεί­το­νά του, ο οποί­ος του τα ζή­τη­σε, ένα­ντι υπό­σχε­σης εξό­φλη­σης, ανα­μέ­νει να τον εξο­φλή­σει. Ιδού μια ακόμη προ­κα­τά­λη­ψη: αν αυτός ο γεί­το­νας έρθει να τον βρει και του ζη­τή­σει ξανά βο­ή­θεια, φυ­σι­κά, ο πρώ­τος τον ρωτά: «Έχετε την πρό­θε­ση να μου τα επι­στρέ­ψε­τε; Επι­στρέψ­τε μου πρώτα αυτά που σας δά­νει­σα».  Αν ο δα­νει­ζό­με­νος απα­ντή­σει σε αυτό: «Οι αρχές μου δεν μου επι­τρέ­πουν να πλη­ρώ­σω», όσο πα­ρά­ξε­νο κι αν αυτό μοιά­ζει στην ρω­σι­κή Αντι­προ­σω­πεία, ο δυ­τι­κός αυτός είναι τόσο γε­μά­τος προ­κα­τα­λή­ψεις που, πολύ πι­θα­νά, δεν θα θε­λή­σει να δα­νεί­σει νέα χρη­μα­τι­κά ποσά. Δεν είναι θέμα αρχών – ξέρω τι είναι οι επα­να­στα­τι­κές αρχές – αλλά, εκτός Ρω­σί­ας, πώς να το κά­νου­με, υπάρ­χουν πα­ρά­ξε­νοι άν­θρω­ποι, με πα­ρά­ξε­νες ιδέες! Κι αν θέ­λε­τε να έχετε να κά­νε­τε μαζί μας, πρέ­πει να μας δε­χτεί­τε όπως εί­μα­στε. Πρό­κει­ται για ιδέες που, κατά κά­ποιον τρόπο, έχου­με βυ­ζά­ξει με το γάλα της μη­τέ­ρας μας, που έχου­με κλη­ρο­νο­μή­σει από γε­νιές και γε­νιές τί­μιων και ερ­γα­τι­κών προ­γό­νων και, εδώ, θέλω να προει­δο­ποι­ή­σω την ρω­σι­κή αντι­προ­σω­πεία ότι δεν πρέ­πει να ανα­μέ­νει, σε αυτόν τον δρόμο που θα περ­πα­τή­σου­με μαζί προς την τε­λι­κή ει­ρή­νη, ότι θα αφή­σου­με έτσι, ψυχρά, στην άκρη του δρό­μου τις προ­κα­τα­λή­ψεις μας. Αυτές οι προ­κα­τα­λή­ψεις, αυτές οι ιδέες έχουν βα­θιές ρίζες στο χώμα της δυ­τι­κής Ευ­ρώ­πης. Έχουν ρι­ζώ­σει εδώ και χι­λιά­δες χρό­νια. (…)Όταν γρά­φε­τε σε κά­ποιον για να λά­βε­τε νέα χρη­μα­τι­κά ποσά, το να αφιε­ρώ­νε­τε το με­γα­λύ­τε­ρο τμήμα της επι­στο­λής σε μια λόγια έκ­θε­ση αι­τιο­λό­γη­σης της θε­ω­ρί­ας της απο­κή­ρυ­ξης των χρεών, δεν είναι κι ο κα­λύ­τε­ρος τρό­πος για να το επι­τύ­χε­τε. Αυτό, δεν θα σας βοη­θή­σει να λά­βε­τε πι­στώ­σεις. Είναι ίσως μια πολύ ασφα­λής θε­ω­ρία, αλλά δεν είναι δι­πλω­μα­τι­κός τρό­πος προ­σέγ­γι­σης. (…)Ολο­κλη­ρώ­νο­ντας, θα σας ικε­τέ­ψω, μι­λώ­ντας ως άν­θρω­πος που ήταν πάντα υπέρ της ιδέας του να δοθεί βο­ή­θεια σε αυτό το ευ­γε­νές έθνος, να του ζητήσω, όταν έρθει στην Χάγη, να μην προ­σπα­θή­σει ξανά να στρα­πα­τσά­ρει τις Δυ­τι­κές μας ιδέες.» |46|

Η απά­ντη­ση του Τσι­τσέ­ριν: Αφού εξέ­φρα­σε την λύπη του για το ότι «τον εμπό­δι­σαν να θέσει ενώ­πιον της Συν­διά­σκε­ψης το θέμα του αφο­πλι­σμού», απα­ντά στον Λόυντ Τζωρτζ: «Ο κύ­ριος Πρω­θυ­πουρ­γός της Με­γά­λης Βρε­τα­νί­ας μου λέγει πως αν ο γεί­το­νάς μου μού δά­νει­σε χρή­μα­τα, πρέ­πει να τον πλη­ρώ­σω, ε, λοι­πόν, συ­ναι­νώ στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση, ανα­ζη­τώ­ντας την συμ­φι­λί­ω­ση, αλλά προ­σθέ­τω πως αν αυτός ο γεί­το­νας ει­σέ­βα­λε στο σπίτι μου και, έχο­ντας σκο­τώ­σει τους γιούς μου, σπά­σει τα έπι­πλά μου, κάψει το σπίτι μου, πρέ­πει του­λά­χι­στον ν’αρ­χί­σει να μου απο­κα­θι­στά αυτό που κα­τέ­στρε­ψε.» |47|

Πρέ­πει να ση­μειώ­σου­με επί­σης ότι κατά την διάρ­κεια των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων πάνω στην υπό­λοι­πη ατζέ­ντα της Συν­διά­σκε­ψης της Γέ­νο­βας, η σο­βιε­τι­κή αντι­προ­σω­πεία πα­ρε­νέ­βη πολ­λές φορές ώστε να λη­φθούν απο­φά­σεις σχε­τι­κά με την ορ­γά­νω­ση ενός γε­νι­κού αφο­πλι­σμού. Η Γαλ­λία είχε αντι­δρά­σει με βίαιο τρόπο, αρ­νού­με­νη απλά και ξά­στε­ρα να συ­ζη­τη­θεί το θέμα αυτό. Για την κυ­βέρ­νη­ση της Γαλ­λί­ας, δεν ετί­θε­το καν το θέμα μεί­ω­σης των στρα­τιω­τι­κών δα­πα­νών. Βέ­βαια, ο προ­σα­να­το­λι­σμός αυτός απεί­χε πα­ρα­σάγ­γες από εκεί­νον του γαλ­λι­κού λαού, αλλά είχαν να κά­νουν με μια δεξιά, πο­λε­μο­χα­ρή κυ­βέρ­νη­ση που κα­τηύ­θυ­νε την επι­θε­τι­κό­τη­τά της τόσο προς την Γερ­μα­νία όσο και προς την Ρωσία (για να μην ανα­φερ­θού­με στους λαούς των αποι­κιών). Το 1921, η Γαλ­λία είχε και πάλι επι­χει­ρή­σει να στή­σει μια συμ­μα­χία με την Ρου­μα­νία (που είχε προ­σαρ­τή­σει την Βε­σα­ρα­βία, ένα τμήμα της επι­κρά­τειας της πρώην ρω­σι­κής αυ­το­κρα­το­ρί­ας) και με την Πο­λω­νία, κατά της σο­βιε­τι­κής Ρω­σί­ας. Η Γαλ­λία σχε­δί­α­ζε να κη­ρύ­ξει, μαζί με τις δυο αυτές χώρες, τον πό­λε­μο κατά της σο­βιε­τι­κής Ρω­σί­ας |48|.

Εξ άλλου, η σο­βιε­τι­κή αντι­προ­σω­πεία είχε προ­τεί­νει να προ­σκλη­θούν όλα τα έθνη στη Συν­διά­σκε­ψη της Γέ­νο­βας, και ει­δι­κό­τε­ρα ότι έπρε­πε να μπο­ρούν όλοι οι λαοί των αποι­κιών να έχουν άμεση εκ­προ­σώ­πη­ση. Οι ερ­γα­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις έπρε­πε επί­σης να είχαν προ­σκλη­θεί. Η σο­βιε­τι­κή αντι­προ­σω­πεία ασκού­σε κρι­τι­κή στις γε­νι­κό­λο­γες προ­τά­σεις στον οι­κο­νο­μι­κό τομέα.

Ο Τσι­τσέ­ριν δή­λω­σε πως «Το κε­φά­λαιο VI της Έκ­θε­σης της οι­κο­νο­μι­κής Επι­τρο­πής που ανα­φέ­ρε­ται στην ερ­γα­σία, ξε­κι­νά με την γε­νι­κή δια­πί­στω­ση της ση­μα­σί­ας της συμ­βο­λής των ερ­γα­ζο­μέ­νων στην οι­κο­νο­μι­κή απο­κα­τά­στα­ση της Ευ­ρώ­πης. Κι όμως, δεν βρί­σκου­με κα­θό­λου αυτό που θα ήταν το πιο απα­ραί­τη­το για τους ερ­γα­ζό­με­νους, δεν βρί­σκου­με καμιά ανα­φο­ρά στην νο­μο­θε­σία προ­στα­σί­ας των ερ­γα­ζο­μέ­νων, πέραν του θέ­μα­τος της ανερ­γί­ας. Ούτε και βρί­σκου­με κά­ποια πρό­τα­ση σχε­τι­κά με τους συ­νε­ται­ρι­σμούς, αν και αυτοί απο­τε­λούν ερ­γα­λείο πρώ­της τάξης για την βελ­τί­ω­ση των συν­θη­κών ζωής του ερ­γα­ζό­με­νου. Είναι εξαι­ρε­τι­κά λυ­πη­ρό που κατά την διάρ­κεια των ερ­γα­σιών της πρώ­της υπο-Επι­τρο­πής, οι προ­τά­σεις σχε­τι­κά με τους συ­νε­ται­ρι­σμούς πα­ρα­βλέ­φθη­καν. Αλλά, υπάρ­χουν πε­ρισ­σό­τε­ρα: το άρθρο 21, που ανα­φέ­ρεταιστις συμ­βά­σεις της Διά­σκε­ψης της ερ­γα­σί­ας στην Ουά­σιγ­κτον, στε­ρεί τις συμ­βά­σεις αυτές από ένα με­γά­λο τμήμα της πρα­κτι­κής τους ση­μα­σί­ας, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας το δι­καί­ω­μα των συμ­με­τε­χό­ντων να μην τις επι­κυ­ρώ­σουν. Το γε­γο­νός αυτό που η ρω­σι­κή Αντι­προ­σω­πεία προ­σπά­θη­σε να ξε­πε­ρά­σει, εξη­γεί­ται από την επι­θυ­μία ορι­σμέ­νων Κυ­βερ­νή­σε­ων, όπως η Ελ­βε­τία, να μην υιο­θε­τή­σουν το οκτά­ω­ρο. Η ρω­σι­κή αντι­προ­σω­πεία θε­ω­ρεί το οκτά­ω­ρο ως θε­με­λιώ­δη αρχή για το ευ ζην του ερ­γα­ζο­μέ­νου και εκ­φρά­ζει ρητή αντίρ­ρη­ση κατά της δυ­να­τό­τη­τας που δί­δε­ται ρητά στις Κυ­βερ­νή­σεις να μην το εφαρ­μό­σουν. |49|

Μπρο­στά στην απο­τυ­χία των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων στην Γέ­νο­βα, οι συ­γκα­λού­σες δυ­νά­μεις και η Ρωσία συμ­φώ­νη­σαν να ξα­να­συ­να­ντη­θούν μετά από έναν μήνα, στην Χάγη, για να προ­σπα­θή­σουν να υλο­ποι­ή­σουν μια συμ­φω­νία της τε­λευ­ταί­ας ώρας. Η συ­νά­ντη­ση έλαβε χώρα αλλά κα­τέ­λη­ξε και πάλι σε απο­τυ­χία στις 20 Ιου­λί­ου 1922. Η Γαλ­λία και το Βέλ­γιο, αυτή τη φορά με την στή­ρι­ξη στο πα­ρα­σκή­νιο της απού­σας Ουά­σιγ­κτον, είχαν σκλη­ρύ­νει ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο τη στάση τους |50|.

 

12. Η εκ νέου δή­λω­ση της απο­κή­ρυ­ξης των χρεών κα­τα­λή­γει σε επι­τυ­χία

 Πριν ακόμα διε­ξα­χθεί η Συν­διά­σκε­ψη της Γέ­νο­βας, η σο­βιε­τι­κή Ρωσία είχε κα­τα­φέ­ρει να υπο­γρά­ψει δι­με­ρείς συν­θή­κες με την Πο­λω­νία, της δη­μο­κρα­τί­ες της Βαλ­τι­κής, την Τουρ­κία, την Περ­σία… Προ­πά­ντων, είχε κα­τα­φέ­ρει να υπο­γρά­ψει εμπο­ρι­κή συμ­φω­νία με την Με­γά­λη Βρε­τα­νία. Η συμ­φω­νία αυτή, που είχε υπο­γρα­φεί το 1921, είχε επι­κυ­ρώ­σει τους σο­βιε­τι­κούς νό­μους περί εθνι­κο­ποί­η­σης στα μάτια των βρε­τα­νι­κών δι­κα­στη­ρί­ων και οι επι­χει­ρή­σεις που είχαν συναλλα­γές με την Ρωσία δεν κιν­δύ­νευαν πια |51|.

Στη διάρ­κεια της Συν­διά­σκε­ψης της Γέ­νο­βας, η Ρωσία είχε επί­σης πε­τύ­χει την υπο­γρα­φή μιας συν­θή­κης με την Γερ­μα­νία όπου κάθε μέρος πα­ραι­τού­νταν από τη διεκ­δί­κη­ση επα­νορ­θώ­σε­ων..

Θα μπο­ρού­σε κα­νείς να θε­ω­ρή­σει πως η απο­τυ­χία της Συν­διά­σκε­ψης της Γέ­νο­βας και εκεί­νης της Χάγης θα οδη­γού­σε τις κε­φα­λαιο­κρα­τι­κές δυ­νά­μεις να σκλη­ρύ­νουν την στάση τους απέ­να­ντι στη Μόσχα. Συ­νέ­βη το αντί­θε­το. Ήταν φα­νε­ρό πως η σο­βιε­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση είχε κάνει τους σω­στούς υπο­λο­γι­σμούς. Οι διά­φο­ρες κε­φα­λαιο­κρα­τι­κές χώρες θε­ώ­ρη­σαν, κάθε μια χω­ρι­στά, πως έπρε­πε να συ­νά­ψουν συμ­φω­νί­ες με την Μόσχα, επει­δή η ρω­σι­κή αγορά πρό­σφε­ρε ση­μα­ντι­κές δυ­να­τό­τη­τες όπως και οι πλου­το­πα­ρα­γω­γι­κές πηγές της χώρας. Κάθε πρω­τεύ­ου­σα, υπό την πίεση των το­πι­κών ιδιω­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων, θέ­λη­σε να κλεί­σει συμ­φω­νία με την Μόσχα ώστε να μην αφή­σει τις άλλες δυ­νά­μεις να επω­φε­λη­θούν από τις δυ­να­τό­τη­τες της ρω­σι­κής αγο­ράς.

Το 1923-24, παρά την απο­τυ­χία της Συν­διά­σκε­ψης της Γέ­νο­βας, η Κυ­βέρ­νη­ση των Σο­βιέτ ανα­γνω­ρί­στη­κε de jure από την Αγ­γλία, την Ιτα­λία, τις Σκαν­δι­να­βι­κές χώρες, τη Γαλ­λία, την Ελ­λά­δα, την Κίνα και με­ρι­κές άλλες χώρες. Το 1925, στον κα­τά­λο­γο προ­στέ­θη­κε και η Ια­πω­νία.

Το Πα­ρί­σι μεί­ω­σε κατά πολύ τις απαι­τή­σεις του. Στην Γαλ­λία, ένα διά­ταγ­μα της 29ης Ιου­νί­ου 1920 είχε οδη­γή­σει στη δη­μιουρ­γία μιας ει­δι­κής επι­τρο­πής για την εκ­κα­θά­ρι­ση των ρω­σι­κών υπο­θέ­σε­ων, με απο­στο­λή «την εκ­κα­θά­ρι­ση και εί­σπρα­ξη όλων των κε­φα­λαί­ων του πρώην ρω­σι­κού Κρά­τους, όποια και αν είναι η προ­έ­λευ­σή τους». Έξι μέρες πριν την ανα­γνώ­ρι­ση της Κυ­βέρ­νη­σης των Σο­βιέτ, στις 24 Οκτω­βρί­ου 1924, η Γαλ­λι­κή Κυ­βέρ­νη­ση κα­ταρ­γού­σε αυτήν την επι­τρο­πή. Μια πραγ­μα­τι­κή νίκη για την Μόσχα.

Με­ρι­κούς μήνες νω­ρί­τε­ρα, η βρε­τα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση των Ερ­γα­τι­κών είχε συ­νά­ψει συμ­φω­νία με την ΕΣΣΔ βάσει της οποί­ας οι Βρε­τα­νοί δέ­χο­νταν τις σο­βιε­τι­κές αξιώ­σεις σχε­τι­κά με τις ζη­μί­ες που είχε προ­κα­λέ­σει η βρε­τα­νι­κή επέμ­βα­ση στον εμ­φύ­λιο πό­λε­μο με­τα­ξύ 1918 και 1920 |52|. Κι όμως, στη Γέ­νο­βα, ο Λόυντ Τζωρτζ είχε δη­λώ­σει ότι δεν ετί­θε­το τέ­τοιο ζή­τη­μα. Η κυ­βέρ­νη­ση υπό­σχο­νταν να πα­ρά­σχει, υπό ορι­σμέ­νους όρους, την εγ­γύ­η­σή της για την έκ­δο­ση ενός σο­βιε­τι­κού δα­νεί­ου στην χρη­μα­το­πι­στω­τι­κή αγορά του Λον­δί­νου.

Μόλις δυο χρό­νια μετά την Γέ­νο­βα, και ενώ η ΕΣΣΔ δια­τη­ρού­σε την απο­κή­ρυ­ξη των χρεών, ο βρε­τα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση ετοι­μα­ζό­ταν να πα­ρά­σχει την εγ­γύ­η­σή της σε ένα σο­βιε­τι­κό δά­νειο! Ο σο­βιε­τι­κός ηγέ­της Κά­με­νεφ μπο­ρού­σε να γρά­ψει στην Πράβ­ντα, στις 24 Σε­πτεμ­βρί­ου 1924: «Η συν­θή­κη με την Αγ­γλία απο­τε­λεί μια ου­σια­στι­κή βάση για τη ρητή ανα­γνώ­ρι­ση της εθνι­κο­ποί­η­σης της γης και των επι­χει­ρή­σε­ων που πραγ­μα­το­ποι­ή­σα­με,καθώς και της απο­κή­ρυ­ξης των χρεών και όλων των άλλων συ­νε­πειών της επα­νά­στα­σής μας.» |53|

Τέλος, όταν οι Συ­ντη­ρη­τι­κοί επα­νήλ­θαν στην εξου­σία μετά από με­ρι­κούς μήνες, αρ­νή­θη­καν να επι­κυ­ρώ­σουν την συν­θή­κη αυτή όμως, πα­ρ’ό­λ’αυ­τά, μια ση­μα­ντι­κή βρε­τα­νι­κή επι­χεί­ρη­ση δε­σμεύ­τη­κε να επεν­δύ­σει στα χρυ­σω­ρυ­χεία, πα­ραι­τού­με­νη επί­ση­μα από κάθε αξί­ω­ση απο­ζη­μί­ω­σης λόγω της εθνι­κο­ποί­η­σης που είχε υπο­στεί το 1918.

Από το 1926, παρά την απο­κή­ρυ­ξη των χρεών, ιδιω­τι­κές ευ­ρω­παϊ­κές τρά­πε­ζες και κυ­βερ­νή­σεις αρ­χί­ζουν να χο­ρη­γούν δά­νεια στην ΕΣΣΔ.

Στις 26 Ιου­νί­ου 1926, η ΕΣΣΔ υπέ­γρα­φε συμ­φω­νία πί­στω­σης με γερ­μα­νι­κές τρά­πε­ζες. Τον Μάρ­τιο του 1927, η τρά­πε­ζα Midland του Λον­δί­νου χο­ρή­γη­σε πί­στω­ση 10 εκα­τομ­μυ­ρί­ων λιρών.

Τον Οκτώ­βριο του 1927, ο δήμος της Βιέν­νης χο­ρη­γού­σε δά­νεια 100 εκα­τομ­μυ­ρί­ων σε­λι­νιών. Το 1929, η Νορ­βη­γία χο­ρη­γού­σε δά­νεια 20 εκα­τομ­μυ­ρί­ων κο­ρω­νών.

Οι ρε­που­μπλι­κά­νοι ηγέ­τες των ΗΠΑ ήταν έξαλ­λοι. Ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Kellogg κα­τήγ­γει­λε την συμ­φι­λιω­τι­κή στάση των Ευ­ρω­παί­ων κατά την διάρ­κεια της ομι­λί­ας του, στις 14 Απρι­λί­ου 1928, ενώ­πιον της εθνι­κής επι­τρο­πής των Ρε­που­μπλι­κά­νων: «Κα­νέ­να Κρά­τος δεν στά­θη­κε ικανό να πε­τύ­χει την κα­τα­βο­λή των χρεών που είχε συ­νά­ψει η Ρωσία με τις προη­γού­με­νες κυ­βερ­νή­σεις της, ούτε και την απο­ζη­μί­ω­ση των υπη­κό­ων του, για την κα­τα­σχε­θεί­σα ιδιο­κτη­σία. Έχου­με λοι­πόν κάθε λόγο να θε­ω­ρού­με πως η ανα­γνώ­ρι­ση των Σο­βιέτ και η έναρ­ξη των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων δεν πε­τυ­χαί­νουν παρά να εν­θαρ­ρύ­νουν τους ση­με­ρι­νούς κυ­ρί­ους της Ρω­σί­ας στην πο­λι­τι­κή τους απο­κή­ρυ­ξηςκαι κα­τά­σχε­σης…» |54|.

Τέλος, οι ΗΠΑ, το Νο­έμ­βρη του 1933, υπό την προ­ε­δρεία του Φ. Ρούζ­βελτ, ανα­γνώ­ρι­σαν de jure την ΕΣΣΔ. Στις 13 Φε­βρουα­ρί­ου 1934, η Κυ­βέρ­νη­ση των ΗΠΑ δη­μιουρ­γού­σε την Export and Import Bank με σκοπό την χρη­μα­το­δό­τη­ση των εμπο­ρι­κών συ­ναλ­λα­γών με την Σο­βιε­τι­κή Ένωση. Με­ρι­κούς μήνες αρ­γό­τε­ρα, η Γαλ­λία, για να μην απο­κλει­στεί από την σο­βιε­τι­κή αγορά, πρό­τει­νε μόνη της πι­στώ­σεις στην ΕΣΣΔ για να αγο­ρά­σει γαλ­λι­κά προ­ϊ­ό­ντα.

Ο Alexander Sack, που ήταν αντί­θε­τος προς την απο­κή­ρυ­ξη των χρεών και βα­θειά αντι­σο­βιε­τι­κός, κα­τέ­λη­γε στην με­λέ­τη του σχε­τι­κά με τις δι­πλω­μα­τι­κές αξιώ­σεις κατά των Σο­βιέτ, με αυτές τις φρά­σεις που δεί­χνουν κα­θα­ρά πως είναι απο­λύ­τως εφι­κτό να απο­κη­ρυ­χθούν χρέη χωρίς αυτό να συ­νε­πά­γε­ται αυ­το­μά­τως την απο­μό­νω­ση και την πτώ­χευ­ση. Κάθε άλλο μά­λι­στα:

«Την ώρα της ει­κο­στής επετεί­ου του σο­βιε­τι­κού κα­θε­στώ­τος, οι ξένες αξιώ­σεις απέ­να­ντί του πα­ρου­σιά­ζουν την με­λαγ­χο­λι­κή ει­κό­να μιας απο­λί­θω­σης, αν όχι μιας εγκα­τά­λει­ψης. Η Σο­βιε­τι­κή Ένωση υπε­ρη­φα­νεύ­ε­ται πως είναι σή­με­ρα μια από τις πλέον εκ­βιο­μη­χα­νι­σμέ­νες χώρες. Έχει θε­τι­κό εμπο­ρι­κό ισο­ζύ­γιο. Βρί­σκε­ται στην δεύ­τε­ρη θέση στην πα­ρα­γω­γή χρυ­σού, στον κόσμο. Η Κυ­βέρ­νη­σή της είναι, σή­με­ρα, πα­γκό­σμια ανα­γνω­ρι­σμέ­νη και της χο­ρη­γού­νται εμπο­ρι­κές πι­στώ­σεις, πρα­κτι­κά, για όποιο ποσό επι­θυ­μεί. Παρά ταύτα, η Ένωση δεν έχει ανα­γνω­ρί­σει, ούτε εξο­φλή­σει, κα­νέ­να από τα χρέη που απορ­ρέ­ουν από τα διά­ταγ­μα­τά της περί απο­κή­ρυ­ξης, κα­τά­σχε­σης και εθνι­κο­ποί­η­σης.» |55|

Συ­μπέ­ρα­σμα

Η με­λέ­τη αυτή επι­κέ­ντρω­σε το εν­δια­φέ­ρον της στην απο­κή­ρυ­ξη των χρεών από την σο­βιε­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση.Κα­τέ­δει­ξε ότι η από­φα­ση αυτή ξε­κι­νού­σε από τη δέ­σμευ­ση που είχε ανα­λη­φθεί κατά την επα­νά­στα­ση του 1905. Ανα­λύ­θη­κε το διε­θνές πε­ρι­βάλ­λον: οι συν­θή­κες ει­ρή­νης, ο εμ­φύ­λιος πό­λε­μος, η συν­διά­σκε­ψη της Γέ­νο­βας και οι πο­λυά­ριθ­μες συμ­φω­νί­ες δα­νει­σμού που ακο­λού­θη­σαν παρά τη δια­τή­ρη­ση της απο­κή­ρυ­ξης των πε­ρα­σμέ­νων χρεών.

Λόγω έλ­λει­ψης χώρου, δεν προ­σέγ­γι­σα την εξέ­λι­ξη του σο­βιε­τι­κού κα­θε­στώ­τος: την προ­ο­δευ­τι­κή κα­τά­πνι­ξη της κρι­τι­κής, το γρα­φειο­κρα­τι­κό και αυ­ταρ­χι­κό εκ­φυ­λι­σμό του κα­θε­στώ­τος |56|, τις κα­τα­στρο­φι­κές πο­λι­τι­κές σε ζη­τή­μα­τα γε­ωρ­γί­ας (ει­δι­κό­τε­ρα την ανα­γκα­στι­κή κο­λε­κτι­βο­ποί­η­ση, υπό τον Στά­λιν) και βιο­μη­χα­νί­ας, την επι­βο­λή κα­θε­στώ­τος τρο­μο­κρα­τί­ας την δε­κα­ε­τία του 1930 υπό τον Στά­λιν.

Η μοίρα των μελών της αντι­προ­σω­πεί­ας που εκ­προ­σώ­πη­σε την σο­βιε­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση στην Γέ­νο­βα δεί­χνει την δρα­μα­τι­κή εξέ­λι­ξη του κα­θε­στώ­τος και τα απο­τε­λέ­σμα­τα της πο­λι­τι­κής που αντι­προ­σώ­πευε ο Στά­λιν. Η αντι­προ­σω­πεία απο­τε­λού­νταν από τους: Γκε­όρ­γκι Τσι­τσέ­ριν, Άντολφ Γιοφέ, Μαξίμ Λιτ­βί­νωφ, Κρι­στιάν Ρα­κόφ­σκι, Λε­ο­νίντ Κρα­σίν. Πέραν του τε­λευ­ταί­ου που πέ­θα­νε από ασθέ­νεια το 1926, στο Λον­δί­νο, η μοίρα των υπο­λοί­πων έχει την ση­μα­σία της. Ο Γκε­όρ­γκι Τσι­τσέ­ριν έπεσε σε δυ­σμέ­νεια από το 1927-1928.

Ο Αντόλφ Ζοφέ αυ­το­κτό­νη­σε στις 16 Νο­εμ­βρί­ου 1927, αφή­νο­ντας μιαν απο­χαι­ρε­τι­στή­ρια επι­στο­λή στον Τρό­τσκι, πραγ­μα­τι­κή πο­λι­τι­κή δια­θή­κη. Η κη­δεία του απο­τέ­λε­σε μια από τις τε­λευ­ταί­ες με­γά­λες δη­μό­σιες δια­δη­λώ­σεις που «επε­τρά­πη­σαν» στην αντι­στα­λι­νι­κή αντι­πο­λί­τευ­ση. Ο Μαξίμ Λιτ­βί­νωφ, στις 3 Μαΐου 1939, ανα­γκά­ζε­ται σε πα­ραί­τη­ση υπό βί­αιες πε­ρι­στά­σεις: η GPU πε­ρι­κυ­κλώ­νει το υπουρ­γείο του, χτυ­πούν και ανα­κρί­νουν τους βοη­θούς του. Καθώς ο Λιτ­βί­νωφ ήταν εβραί­ος και θερ­μός οπα­δός της συλ­λο­γι­κής ασφά­λειας, η αντι­κα­τά­στα­σή του από τον Μο­λό­τωφ αυ­ξά­νει το πε­ρι­θώ­ριο ελιγ­μών του Στά­λιν και διευ­κο­λύ­νει τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με τους Ναζί. Αυτές, κα­τα­λή­γουν στο γερ­μα­νο-σο­βιε­τι­κό σύμ­φω­νο του Αυ­γού­στου του 1939, που είχε μοι­ραί­ες συ­νέ­πειες. Μετά την επί­θε­ση των ναζί, το 1941, κατά της ΕΣΣΔ, ο Λιτ­βί­νωφ θα ανα­λά­βει και πάλι κα­θή­κο­ντα. Ο Κρί­στιαν Ρα­κόφ­σκι, σύ­ντρο­φος του Τρό­τσκι πριν ακόμη απ΄τον Α’ πα­γκό­σμιο πό­λε­μο, που είχε αντι­τα­χθεί στην γρα­φειο­κρα­τία από τις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 1920, εκτε­λέ­στη­κε το 1941 από την GPU, με εντο­λή του Στά­λιν.

Αυτή η τρα­γι­κή εξέ­λι­ξη δεί­χνει και πάλι ότι δεν αρκεί η απο­κή­ρυ­ξη-δια­γρα­φή των απε­χθών χρεών για να επι­λυ­θούν τα πολ­λα­πλά προ­βλή­μα­τα της κοι­νω­νί­ας. Αυτό είναι αναμ­φι­σβή­τη­το. Για να είναι πραγ­μα­τι­κά χρή­σι­μη η δια­γρα­φή χρεών, πρέ­πει να απο­τε­λεί μέρος ενός συ­νε­κτι­κού συ­νό­λου πο­λι­τι­κών, οι­κο­νο­μι­κών, πο­λι­τι­στι­κών και κοι­νω­νι­κών μέ­τρων που να επι­τρέ­πουν την πραγ­μα­το­ποί­η­ση της με­τά­βα­σης προς μια κοι­νω­νία απε­λευ­θε­ρω­μέ­νη από τις διά­φο­ρες μορ­φές κα­τα­πί­ε­σης από τις οποί­ες υπο­φέ­ρει εδώ και χι­λιε­τί­ες.

Αντί­στοι­χα, για πολ­λές χώρες, είναι πολύ δύ­σκο­λο να αντι­με­τω­πί­σουν το εν­δε­χό­με­νο να ξε­κι­νή­σουν μια τέ­τοια με­τά­βα­ση συ­νε­χί­ζο­ντας όμως να εξο­φλούν απε­χθή χρέη που κλη­ρο­νό­μη­σαν από το πα­ρελ­θόν. Τα πα­ρα­δείγ­μα­τα δεν λεί­πουν στην Ιστο­ρία. Το τε­λευ­ταίο: η υπο­τα­γή της Ελ­λά­δας στις επι­τα­γές των πι­στω­τών από το 2010 και οι φο­βε­ρές συ­νέ­πειες της συν­θη­κο­λό­γη­σης, τον Ιού­λιο του 2015 μιας κυ­βέρ­νη­σης που δή­λω­νε πως θα συ­νε­χί­σει την εξό­φλη­ση του χρέ­ους για να πε­τύ­χει κά­ποια απο­μεί­ω­σή του.

Επί­λο­γος

Το 1997, 6 χρό­νια μετά από τη διά­λυ­ση της ΕΣΣΔ, ο Μπα­ρίς Γιέλ­τσιν έκλει­νε συμ­φω­νία με το Πα­ρί­σι για να θέσει ορι­στι­κά τέλος στη δια­φο­ρά σχε­τι­κά με τους ρω­σι­κούς τί­τλους. Τα 400 εκα­τομ­μύ­ρια δο­λά­ρια που είχε λάβει η Ομο­σπον­δία της Ρω­σί­ας το 1997-2000 από την Γαλ­λία δεν εκ­προ­σω­πούν παρά, πε­ρί­που, το 1 % των ποσών που ζη­τού­σαν από την σο­βιε­τι­κή Ρωσία οι εκ­πρό­σω­ποι των Γάλ­λων πι­στω­τών μέσω του Κρά­τους τους |57|.Πρέ­πει επί­σης να υπο­γραμ­μί­σου­με πως η συμ­φω­νία της 15η­ςΙου­λί­ου 1986 με­τα­ξύ Ρω­σί­ας και Ηνω­μέ­νου Βα­σι­λεί­ου επέ­τρε­ψε την απο­ζη­μί­ω­ση των Βρε­τα­νών κα­τό­χων τί­τλων για το 1.6 % της επι­και­ρο­ποι­η­μέ­νης αξίας των τί­τλων.

Αυτό το πο­σο­στό απο­ζη­μί­ω­σης είναι μη­δα­μι­νό και δεί­χνει για μια ακόμη φορά πως μια χώρα μπο­ρεί να απο­κη­ρύ­ξει το χρέος της.

Τον Αύ­γου­στο του 1998, έχο­ντας πλη­γεί από την ασια­τι­κή κρίση και τα απο­τε­λέ­σμα­τα της κα­πι­τα­λι­στι­κής πα­λι­νόρ­θω­σης, η Ρωσία ανέ­στει­λε μο­νο­με­ρώς την εξό­φλη­ση του χρέ­ους επί έξι εβδο­μά­δες. Το εξω­τε­ρι­κό δη­μό­σιο χρέος ανέρ­χο­νταν σε 95 δις δο­λά­ρια, εκ των οποί­ων 72 δις δο­λα­ά­ρια προς ξένες ιδιω­τι­κές τρά­πε­ζες (30 δις δο­λά­ρια προς γερ­μα­νι­κές τρά­πε­ζες και 7 δις προς γαλ­λι­κές, με­τα­ξύ των οποί­ων η Crédit Lyonnais) και το υπό­λοι­πο οφεί­λο­νταν κυ­ρί­ως στην Λέσχη του Πα­ρι­σιού και στο ΔΝΤ. Η πλή­ρης ανα­στο­λή πλη­ρω­μής, ακο­λου­θού­με­νη από με­ρι­κή ανα­στο­λή τα επό­με­να χρό­νια, οδή­γη­σε τους διά­φο­ρους πι­στω­τές να δε­χθούν μεί­ω­ση με­τα­ξύ 30% και 70 %, ανά­λο­γα με τις πε­ρι­πτώ­σεις. Η Ρωσία, που ήταν σε ύφεση πριν κη­ρύ­ξει την ανα­στο­λή πλη­ρω­μών, γνώ­ρι­σε στη συ­νέ­χεια ετή­σιο πο­σο­στό αύ­ξη­σης της τάξης του 6% (πε­ρί­ο­δος 1999-2005). Ο Joseph Stiglitz που, με­τα­ξύ 1997 και 2000, ήταν ο επι­κε­φα­λής οι­κο­νο­μο­λό­γος της Πα­γκό­σμιας Τρά­πε­ζας, υπο­γραμ­μί­ζει: «Εμπει­ρι­κά, υπάρ­χουν ελά­χι­στες απο­δεί­ξεις που να στη­ρί­ζουν την ιδέα ότι μια αθέ­τη­ση πλη­ρω­μής οδη­γεί σε μακρά πε­ρί­ο­δο απο­κλει­σμού από τις χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κές αγο­ρές. Η Ρωσία μπό­ρε­σε να δα­νει­στεί και πάλι στις αγο­ρές δυο χρό­νια μετά την αθέ­τη­ση πλη­ρω­μών της (του 1998) που είχε κη­ρυ­χθεί μο­νο­με­ρώς, χωρίς προη­γού­με­νη δια­βού­λευ­ση με τους δα­νει­στές. […]Έτσι, πρα­κτι­κά, η απει­λή να δεις την στρό­φιγ­γα των πι­στώ­σε­ων να κλεί­νει, δεν αλη­θεύ­ει.» |58|.

Συ­νο­πτι­κά με δυο φρά­σεις: Είναι εφι­κτό να απο­κη­ρύ­ξεις ή να ανα­στεί­λεις μο­νο­με­ρώς την κα­τα­βο­λή του χρέ­ους και να επα­νεκ­κι­νή­σεις την οι­κο­νο­μία. Αυτό δεν απο­τε­λεί ικανή συν­θή­κη για την ρύθ­μι­ση όλων των προ­βλη­μά­των αλλά απο­δει­κνύ­ε­ται απα­ραί­τη­το και χρή­σι­μο σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­στά­σεις.

Ευ­χα­ρι­στί­ες: Ο συγ­γρα­φέ­ας ευ­χα­ρι­στεί για τη βο­ή­θεια, την ανά­γνω­ση και τις προ­τά­σεις τους: Pierre Gottiniaux, Nathan Legrand, Brigitte Ponet και Claude Quémar. Ο συγ­γρα­φέ­ας φέρει την πλήρη ευ­θύ­νη των εν­δε­χό­με­νων λαθών που πε­ριέ­χει η ερ­γα­σία αυτή.

Με­τά­φρα­ση από τα γαλ­λι­κά: Christine Cooreman

Ση­μειώ­σεις|46| Όπ.π., σ. 118.

|47| Όπ.π., σ. 140.

|48| Βλ. Carr, T. 3, σ. 355.

|49| Γέ­νο­βα, όπ.π., σ. 92.

|50| Carr, Τ. 3, σ. 436-440.

|51| Το άρθρο 9 της αγ­γλο-ρω­σι­κής συμ­φω­νί­ας όριζε: «Η βρε­τα­νι­κή Κυ­βέρ­νη­ση δη­λώ­νει ότι δεν θα επι­χει­ρή­σει καμία ενέρ­γεια με στόχο την κα­τά­σχε­ση ή την οι­κειο­ποί­η­ση οιου­δή­πο­τε χρυ­σού, κε­φα­λαί­ων, τί­τλων ή εμπο­ρευ­μά­των και οιου­δή­πο­τε άλλου προ­ϊ­ό­ντος που δεν μπο­ρεί να ταυ­το­ποι­η­θεί ως ιδιο­κτη­σία της βρε­τα­νι­κής Κυ­βέρ­νη­σης, που θα μπο­ρού­σαν να εξα­χθούν στην Ρωσία εν είδει εξό­φλη­σης των ει­σα­γω­γών ή ως εγ­γυ­ή­σεις για τέ­τοιες κα­τα­βο­λές ή οποια­δή­πο­τε κι­νη­τή ή ακί­νη­τη πε­ριου­σία θα μπο­ρού­σε να απο­κτη­θεί από την σο­βιε­τι­κή Κυ­βέρ­νη­ση επί της επι­κρά­τειας του Ηνω­μέ­νου Βα­σι­λεί­ου.»Ανα­φέ­ρε­ται από Sack, σ. 301. Βλ. επί­σης Carr, T. 3, σ. 360.

|52| Sack,σ. 306-307

|53| Sack, σημ. 209, σ. 307

|54| Sack, σ. 315.

|55| Sack, σ. 321-322.

|56| Ανέ­λυ­σα το θέμα αυτό στην με­λέ­τη: Éric Toussaint, “Lénine et Trotsky face à la bureaucratie – Révolution russe et société de transition” (Λένιν και Τρό­τσκι απέ­να­ντι στην γρα­φειο­κρα­τία – Ρω­σι­κή επα­νά­στα­ση και κοι­νω­νία σε με­τά­βα­ση), που δη­μο­σιεύ­τη­κε στις 21 Ια­νουα­ρί­ου 2017 (στα γαλ­λι­κά), http://​www.​europe-​solidaire.​org/​spi…

|57| Βλ. στην ιστο­σε­λί­δα της Γαλ­λι­κής Γε­ρου­σί­ας, οι Συμ­φω­νί­ες περί της ορι­στι­κής ρύθ­μι­σης των πι­στώ­σε­ων με­τα­ξύ της Γαλ­λί­ας και της Ρω­σί­ας προ της 9ης ΜΑΙΟΥ 1945 http://​www.​senat.​fr/​seances/​s199712…

|58| Stiglitz in Barry Herman, José Antonio Ocampo, Shari Spiegel, Overcoming Developing Country Debt Crises (Ξε­περ­νώ­ντας τις κρί­σεις χρέ­ους των ανα­πτυσ­σό­με­νων χωρών), OUP Oxford, 2010, σ. 49.